Ponowne osiedlanie rysi wymaga dużych populacji

Jeśli do utworzenia nowej populacji wypuszcza się tylko kilka rysi, różnorodność genetyczna jest zbyt mała, by zapewnić jej długoterminowe przetrwanie.

Opublikował to niedawno międzynarodowy zespół badaczy w czasopiśmie naukowym „Conservation Genetics”. W swoim badaniu autorzy podkreślają konieczność wzmocnienia nowo powstałych europejskich populacji rysia poprzez wypuszczanie kolejnych osobników oraz inne środki ochrony.

Ryś euroazjatycki (Lynx lynx) jest największym europejskim kotem i od 1992 roku objęty jest w UE ochroną. Jego pierwotny zasięg, obejmujący niegdyś całą Europę, ogranicza się dziś zasadniczo do obszarów chronionych, takich jak parki narodowe. Te populacje istnieją jednak wyłącznie dzięki wysiłkom poszczególnych państw, które chroniły populacje rysia w Europie lub odtwarzały je w odpowiednich siedliskach. Dla nowo powstałych populacji pojawiają się jednak wyzwania: «Populacje założone w drodze reintrodukcji składają się w Europie ze zbyt małej liczby osobników, by mogły już samodzielnie się utrzymać. Ponadto właśnie małe populacje są bardzo podatne na utratę zmienności genetycznej, ponieważ każde pojedyncze zwierzę stanowi wysoki odsetek puli genowej całej populacji», wyjaśnia Daniel Förster, genetyk z IZW.

Populacja w Lesie Czeskim i Bawarskim powstała dzięki wypuszczeniu od 5 do 10 rysi w latach 70. XX wieku, a później została powiększona o kolejnych 18 osobników. Populacja na obszarze Lasu Palatynackiego i Wogezów powstała w latach 1983–1993 w wyniku reintrodukcji 21 rysi. Z tych i tak nielicznych zwierząt potomstwo faktycznie spłodziła tylko część, tak zwane osobniki założycielskie. «Z genetycznego punktu widzenia oznacza to, że przy tak niewielu osobnikach założycielskich zmienność genetyczna w nowo powstałej populacji jest bardzo ograniczona», wyjaśnia Jörns Fickel, współautor badania i również genetyk z IZW.

Aby ocenić wpływ liczby zreintrodukowanych zwierząt na stan genetyczny obu populacji rysia, naukowcy porównali różnorodność genetyczną populacji zreintrodukowanych z różnorodnością naturalnie występujących europejskich populacji rysia. W tym celu zbadano markery molekularne w materiale genetycznym rysia, pozyskanym z próbek kału, krwi i tkanek.

W swoim badaniu naukowcy stwierdzili, że obie nowo powstałe populacje wykazywały w porównaniu z innymi europejskimi populacjami rysia bardzo niską różnorodność genetyczną, czyli w tych populacjach występowało stosunkowo mniej wariantów genów. Rysie w Lesie Czeskim i Bawarskim oraz w obszarze Lasu Palatynackiego i Wogezów to bardzo małe populacje, które w przeciwieństwie do większości pozostałych badanych populacji nie powstały w wyniku imigracji. Wcześniejsze badanie populacji rysia reintrodukowanej w Słowenii i Chorwacji wskazywało już, że małe, reintrodukowane populacje cierpią z powodu niskiej różnorodności genetycznej. Obecne badanie potwierdza teraz to ustalenie i przyczynia się tym samym do jego uogólnienia. Małe populacje często nie są więc w stanie utrzymać się samodzielnie w dłuższej perspektywie. Zdaniem naukowców «czerwone listy» – klasyfikacje Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) jako «silnie zagrożona» dla populacji w Lesie Czeskim i Bawarskim oraz jako «krytycznie zagrożona» dla populacji w obszarze Lasu Palatynackiego i Wogezów – są zatem całkowicie trafne, dlatego należy podjąć odpowiednie działania w celu wzmocnienia i ochrony tych populacji rysia.

Zwłaszcza dla małych populacji jest zgubne, gdy choćby jedno zwierzę zginie jeszcze przed rozmnożeniem się, czy to z przyczyn naturalnych, czy Kłusownictwo. «Aby populacje rysia mogły trwale się ugruntować i zostać zachowane, konieczne jest ograniczenie nielegalnego zabijania rysi», podkreśla Förster. On i jego koledzy opowiadają się ponadto za przesiedleniem kolejnych rysi do obu populacji, aby bezpośrednio wzmocnić ich różnorodność genetyczną. Pośrednie środki ochrony, takie jak tworzenie korytarzy dla dzikich zwierząt, mogą ponadto umożliwić wymianę genetyczną między sąsiadującymi populacjami i w ten sposób również przyczynić się do wzmocnienia pogłowia rysia.

Publikacja:
Bull JK, Heurich M, Saveljev AP, Schmidt K, Fickel J, Foerster DW (2016): The effect of reintroductions on the genetic variability in Eurasian lynx populations: the cases of Bohemian-Bavarian and Vosges-Palatinian populations. CONSERV GENET; DOI: 10.1007/s10592-016-0839-0.

Powiązane dossier i artykuły:

• Dossier: Rys w Szwajcarii
• Dossier: Łowiectwo i bioroznorodnosc
• Dossier: Czerwone listy Szwajcarii
• Dossier: Prawo łowieckie i kontrola
• Dossier: Alternatywy dla łowiectwa rekreacyjnego
• Włącz się