Paradoks dzika w końcu rozwiązany

Późny efekt testów broni jądrowej z lat 60.

Katastrofa reaktora w Czarnobylu w 1986 roku miała ogromny wpływ na ekosystem leśny również w Europie Środkowej.

Podczas gdy skażenie jeleni i saren z czasem malało zgodnie z oczekiwaniami, wartości w mięsie dzikami zmieniały się zaskakująco wolno. Do dziś mierzy się wyraźne przekroczenia dopuszczalnych wartości granicznych. Do tej pory ten „paradoks dzika” uchodził za nierozwiązany, teraz dzięki żmudnym pomiarom przeprowadzonym przez TU Wien i Uniwersytet Leibniza w Hanowerze udało się znaleźć wyjaśnienie: chodzi o późny efekt testów broni jądrowej z lat 60.

Więcej promieniowania, niż pozwala na to fizyka?

„Decydujące znaczenie dla radioaktywności próbek ma cez-137, o okresie połowicznego rozpadu wynoszącym około 30 lat” – mówi prof. Georg Steinhauser z TU Wien. W przypadku mięsa dzika skażenie promieniotwórcze pozostawało niemal stałe i spadało znacznie wolniej, niż wynikałoby to samego naturalnego rozpadu radioaktywnego cezu.

Do dziś w całej Europie mierzy się próbki mięsa dzika, które nie nadają się do spożycia, ponieważ ich skażenie promieniotwórcze wyraźnie przekracza dopuszczalną wartość graniczną.

W poszukiwaniu "odcisku palca" cezu

Prof. Georg Steinhauser wraz ze swoim zespołem zgłębił tę zagadkę: dzięki nowym, dokładniejszym pomiarom chciano ustalić nie tylko ilość, ale i pochodzenie radioaktywności.

Okazało się, że podczas gdy łącznie około 90% cezu-137 w Europie Środkowej pochodzi z Czarnobyla, udział ten w próbkach mięsa dzika jest znacznie mniejszy. Zamiast tego duża część cezu w mięsie dzika pochodzi z testów broni jądrowej, w niektórych próbkach nawet do 68%.

To wina trufli jeleniej

Przyczyna tkwi w bardzo specyficznych upodobaniach żywieniowych dzików: uwielbiają one wykopywać z ziemi jelenie trufle, a w tych podziemnie rosnących grzybach radioaktywny cez gromadzi się dopiero z dużym opóźnieniem czasowym. «Cez przemieszcza się bardzo powoli w głąb gleby, czasami tylko około jednego milimetra rocznie» – mówi Georg Steinhauser.

Nie należy więc się spodziewać, że skażenie mięsa dzików w najbliższych latach znacząco się zmniejszy. «Nasza praca pokazuje, jak skomplikowane mogą być zależności w naturalnych ekosystemów – mówi Georg Steinhauser – ale też, że można znaleźć odpowiedzi na takie zagadki, jeśli mierzy się wystarczająco dokładnie».

Publikacja oryginalna: F. Stäger et al., Disproportionately High Contributions of 60 Year Old Weapons-137Cs Explain the Persistence of Radioactive Contamination in Bavarian Wild Boars, Environ. Sci. Technol (2023).