Hiszpania i Portugalia: najsuchszy klimat od 1200 lat

W Hiszpanii i Portugalii panuje najsuchszy klimat od co najmniej 1200 lat. Ma to poważne skutki dla produkcji żywności i turystyki.

Większość deszczów na Półwyspie Iberyjskim przypada na zimę, gdy wilgotne układy niskiego ciśnienia napływają z Atlantyku. Jednak system wysokiego ciśnienia przy wybrzeżu, tzw. Wyż Azorski, może blokować wilgotne fronty pogodowe.

Naukowcy odkryli, że zimy z «ekstremalnie dużym» Wyżem Azorskim dramatycznie się nasiliły – z jednej na dziesięć zim przed 1850 rokiem do jednej na cztery od 1980 roku. Te ekstrema przesuwają wilgotną pogodę na północ, zwiększając prawdopodobieństwo ulewnych deszczów w północnej Anglii i Skandynawii.

Naukowcy wyjaśnili, że częstsze występowanie Wyżu Azorskiego mogło być spowodowane wyłącznie kryzysem klimatycznym wywołanym przez emisje dwutlenku węgla przez ludzkość.

«Liczba ekstremalnie dużych Wyżów Azorskich w ostatnich 100 latach jest naprawdę bezprecedensowa, jeśli spojrzy się na ostatnie 1000 lat«, powiedziała dr Caroline Ummenhofer z Woods Hole Oceanographic Institution w USA, która jest częścią zespołu badawczego.

«To ma duże znaczenie, ponieważ ekstremalnie duży Wyż Azorski oznacza relatywnie suche warunki dla Półwyspu Iberyjskiego i regionu Morza Śródziemnego«, powiedziała. «Mogliśmy również jednoznacznie powiązać ten wzrost z antropogenicznymi emisjami.»

Półwysep Iberyjski w ostatnich latach doświadczał coraz częstszych falowań upałów i susz, a tegoroczny maj był najgorętszym majem od początku prowadzenia pomiarów w Hiszpanii.

Pożary lasów, w których w 2017 roku w regionie zginęły dziesiątki ludzi, nastąpiły po fali upałów, której prawdopodobieństwo wystąpienia zwiększyło się dziesięciokrotnie w wyniku kryzysu klimatycznego, podczas gdy Tag, najdłuższa rzeka w regionie, według ekologów jest zagrożona całkowitym wyschnięciem.

Nowe badanie, opublikowane w czasopiśmie Nature Geoscience, przeanalizowało dane pogodowe sięgające 1850 roku oraz modele komputerowe odtwarzające klimat od 850 roku n.e. Okazało się, że przed rokiem 1850, czyli przed początkiem znaczących emisji gazów cieplarnianych wywołanych działalnością człowieka, ekstremalnie silne wyże azorskie występowały średnio raz na dziesięć lat.

Od 1850 do 1980 roku częstotliwość ta wynosiła raz na siedem lat, ale po 1980 roku wzrosła do raz na cztery lata. Dane wykazały, że ekstremalnie silne wyże azorskie zmniejszają średnią miesięczną sumę opadów zimowych o około jedną trzecią. Kolejne dane z analizy chemicznej stalagmitów w jaskiniach w Portugalii pokazują, że niskie opady są ściśle powiązane z dużymi wyżami azorskimi.

Symulacje komputerowe klimatu ostatniego tysiąclecia obejmują okres do 2005 roku. Inne badania, odnoszące się do późniejszych lat, są jednak zgodne z nowymi ustaleniami i oczekuje się, że wyż azorski będzie się dalej rozprzestrzeniał, a susza na Półwyspie Iberyjskim będzie się pogłębiać, dopóki globalne emisje węgla nie zostaną zredukowane do zera.

«Nasze wyniki mają poważne konsekwencje dla zasobów wodnych dostępnych dla rolnictwa i innych przemysłów zużywających dużo wody, a także dla turystyki», mówi Ummenhofer. «To nie wróży dobrze.» Hiszpania była w 2019 roku drugim najpopularniejszym krajem dla turystów zagranicznych, z 84 milionami odwiedzających.

Hiszpania jest również największym na świecie producentem oliwek oraz ważnym źródłem winogron, pomarańczy, pomidorów i innych produktów. Jednak od 1950 roku opady zmniejszyły się o 5-10 mm rocznie, a do końca wieku oczekuje się dalszego spadku opadów zimowych o 10-20%.

Inne prace badawcze prognozują spadek produkcji oliwek w południowej Hiszpanii o 30% do roku 2100 oraz spadek obszarów uprawy winorośli na całym Półwyspie Iberyjskim o 25% do 99% do roku 2050 z powodu niedoboru wody. Badania z 2021 roku powiązały wyż azorski również z letnim monsunem w Indiach.