Spanje en Portugal: droogste klimaat sinds 1’200 jaar

In Spanje en Portugal heerst het droogste klimaat sinds ten minste 1.200 jaar. Dit heeft ernstige gevolgen voor de voedselproductie en het toerisme.

De meeste regen op het Iberisch schiereiland valt in de winter, wanneer vochtige lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan binnenstromen. Een hogedruksysteem voor de kust, het Azorenhoog, kan de vochtige weerfronten echter blokkeren.

De onderzoekers ontdekten dat de winters met «extreem grote» Azorenhogen dramatisch zijn toegenomen, van één op de tien winters vóór 1850 naar één op de vier sinds 1980. Deze extremen drijven het natte weer naar het noorden en maken regenbuien in Noord-Engeland en Scandinavië waarschijnlijker.

De wetenschappers verklaarden dat de toenemende frequentie van Azorenhogen alleen kon worden veroorzaakt door de klimaatcrisis, die is ontstaan door de koolstofuitstoot van de mensheid.

«Het aantal extreem grote Azorenhogen in de afgelopen 100 jaar is werkelijk ongekend, als je de laatste 1.000 jaar bekijkt», zei Dr. Caroline Ummenhofer van de Woods Hole Oceanographic Institution in de VS, die deel uitmaakt van het onderzoeksteam.

«Dat heeft grote gevolgen, want een extreem groot Azorenhoog betekent relatief droge omstandigheden voor het Iberisch schiereiland en het Middellandse Zeegebied», zei ze. «We konden deze toename ook duidelijk in verband brengen met menselijke uitstoot.»

Het Iberisch schiereiland is de afgelopen jaren getroffen door toenemende hittegolven en droogte, en de mei van dit jaar was de heetste sinds het begin van de metingen in Spanje.

Bosbranden waarbij in 2017 tientallen mensen in de regio omkwamen, volgden op een hittegolf die door de klimaatcrisis tien keer waarschijnlijker is geworden, terwijl de Taag, de langste rivier in de regio, volgens milieuactivisten het risico loopt volledig op te drogen.

De nieuwe studie, gepubliceerd in het tijdschrift Nature Geoscience, analyseerde weergegevens die teruggaan tot 1850, evenals computermodellen die het klimaat vanaf het jaar 850 na Christus nabootsen. Daaruit bleek dat vóór 1850 en het begin van significante menselijke broeikasgasuitstoot extreem sterke Azorenhogen gemiddeld eens in de tien jaar voorkwamen.

Van 1850 tot 1980 lag de frequentie op eens in de zeven jaar, maar na 1980 steeg die naar eens in de vier jaar. De gegevens toonden aan dat extreem sterke Azorenhogen de gemiddelde maandelijkse winterneerslag met ongeveer een derde verminderen. Verdere gegevens uit chemische analyses van stalagmieten in grotten in Portugal tonen aan dat geringe neerslag nauw samenhangt met grote Azorenhogen.

De computersimulaties van het klimaat van het afgelopen millennium bestrijken een periode tot 2005. Andere studies die betrekking hebben op latere jaren komen echter overeen met de nieuwe bevindingen, en er wordt verwacht dat het Azorenhoog zich verder zal uitbreiden en de droogte op het Iberisch Schiereiland verder zal toenemen totdat de wereldwijde koolstofuitstoot tot nul is teruggebracht.

«Onze bevindingen hebben grote gevolgen voor de waterbronnen die beschikbaar zijn voor de landbouw en andere waterintensieve industrieën of voor het toerisme«, aldus Ummenhofer. «Dat belooft niet veel goeds.» Spanje was in 2019 met 84 miljoen bezoekers het op één na populairste land voor overzeese toeristen.

Spanje is ook 's werelds grootste producent van olijven en een belangrijke bron van druiven, sinaasappels, tomaten en andere producten. De neerslag is echter sinds 1950 met 5-10 mm per jaar afgenomen, en tegen het einde van deze eeuw wordt een verdere afname van de winterneerslag met 10-20% verwacht.

Ander onderzoek voorspelt een afname van de olijfproductie in Zuid-Spanje met 30% tegen het jaar 2100 en een afname van de wijnbouwgebieden op het gehele Iberisch schiereiland met 25% tot 99% tegen het jaar 2050 als gevolg van waterschaarste. Onderzoek uit 2021 bracht de Azorenhoge ook in verband met de zomermoesson in India.