Kantonaal volksinitiatief: kanton Luzern

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Gebaseerd op § 20 en § 22 van de Grondwet van het kanton Luzern van 17 juni 2007 en op de Wet op het stemrecht

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Luzern stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwettelijke initiatief in:

De Grondwet van het kanton Luzern van 17 juni 2007 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particuliere personen (jachtreviersysteem, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Luzern verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton compenseert de gemeenten voor het wegvallen van hun aandeel in de jachtpachtgelden in het kader van de uitvoeringswetgeving.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen af met het einde van de lopende periode van acht jaar en worden niet verlengd.

3 De Regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase en regelt de compensatie van de gemeenten voor wegvallende aandelen in de jachtpachtgelden.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Luzern, het enige kanton met jachtrevieren in Centraal-Zwitserland met circa 420'000 inwoners op 1'493 km² oppervlakte, is de huidige recreatieve jacht een systeem dat noch de soortenbescherming noch een eigentijds wildbeheer dient. Het is de uitoefening van een bloederig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toetsing kunnen doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologische evenwicht zou instorten, wordt door het Geneefse model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

De recreatieve jacht wordt in Luzern georganiseerd als jachtreviersysteem. Het kanton verpacht de jachtrevieren via de reviergemeenten telkens voor acht jachtjaren aan jachtgezelschappen; de pachtsom komt voor de helft toe aan het kanton en voor de helft aan de gemeenten (§ 6 en § 10 Jachtwet LU). In tegenstelling tot de wijdverbreide bewering nemen de jachtgezelschappen geen ecologische verantwoordelijkheid op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonale afschotplannen, die primair gericht zijn op de belangen van de bosbouw en de landbouw (zie de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Luzern alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Parallel daaraan staan op federaal niveau steeds meer beschermde wildedierensoorten onder druk. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. Sinds februari 2025 kunnen de kantons toestemming geven voor het afschieten van individuele bevers die aanzienlijke schade veroorzaken (art. 9d JSV). De politieke druk op andere soorten zoals lynx, otter en grote zaagbek neemt gestaag toe. De wolf is aanwezig bij de Pilatus en in Centraal-Zwitserland. Het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch herbergt een rijke wildedierenfauna. De lynx is inheems in de Luzernse Voor-Alpen. De bever bewoont de Reuss, de Kleine Emme en andere waterlopen (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Luzern heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele wildedierenbescherming in plaats van recreatieve jacht, maar ook voor de consequente bescherming van bedreigde wildedierensoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve jacht door het milities systeem. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton praktisch uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennia verdwenen, en van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Meer dan 400 recreatieve jagers zetten massaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.
De reeënstand heeft zich gestabiliseerd op een gezond niveau, met een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. De populatie beweegt zich op een dichtheid die verenigbaar is met de bosoppervlakte.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen jaarlijks ongeveer 1,2 miljoen frank, verdeeld in ongeveer 600.000 frank voor personeel (circa drie voltijdbanen, verdeeld over ongeveer een dozijn milieufunctionarissen), 250.000 frank voor preventie en 350.000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op ongeveer 2,40 frank per inwoner per jaar.

De langdurige Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker (2001 tot 2025) noemde het verbod op recreatieve jacht het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitgebreide uiteenzetting is te vinden in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling hiertoe streeft de recreatieve jacht door haar systeem naar het belang om het eigen bestaansrecht te waarborgen door hoge aantallen bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafstotende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors kunnen afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking. Deze praktijk laat zien: coëxistentie is een kwestie van willen, niet van technische mogelijkheden.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dier- en natuurbeschermingsverenigingen, wetenschap en overheden, voorkomt dat politieke druk van individuele belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het initiatief verankert dit beschermingsmechanisme consequent door de goedkeuringsplicht van de wildbeheercommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Luzern?

Het kanton Luzern leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildedierenbescherming:

Enige kanton met revierjacht in Centraal-Zwitserland. Als professionele wildedierenbescherming in Luzern werkt, werkt ze in elk revierjacht-kanton van Duitstalig Zwitserland. De jachtpachten lopen sowieso na acht jaar af, de systeemwijziging kan dus worden gepland op het einde van een pachtperiode.

UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch. Het Entlebuch is sinds 2001 erkend als UNESCO-biosfeerreservaat. Het herbergt een rijke wildedierenfauna, waaronder lynx, edelhert en talrijke beschermde vogelsoorten. Professioneel wildbeheer zou het ecologische belang van het biosfeerreservaat versterken en de UNESCO-opdracht consequenter uitvoeren dan de recreatieve jacht (vgl. wildbeimwild.com over nationale parken en beschermde gebieden).

Wolf bij de Pilatus. De wolf is gedocumenteerd bij de Pilatus en in Centraal-Zwitserland. De wolvenafschietingen in Centraal-Zwitserland hebben het debat gepolitiseerd. Het initiatief biedt een grondwettelijk antwoord op het wolvendebat: professioneel wildbeheer in plaats van politiek gemotiveerde afschietingen (vgl. de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

5.000 handtekeningen in één jaar.Bij 420.000 inwoners zijn 5.000 handtekeningen ongeveer 1,2 procent van de bevolking. In Luzern, Emmen, Kriens, Horw, Sursee en Willisau kan er efficiënt worden ingezameld.

Bever aan de Reuss en de Kleine Emme. De bever is gedocumenteerd langs de Reuss, de Kleine Emme en andere waterlopen. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschieten van individuele bevers toestaan die aanzienlijke schade veroorzaken. Het initiatief beschermt de bever in het kanton (zie wildbeimwild.com over roofdieren).

Toeristenkanton. Luzern is een van de belangrijkste toeristische kantons van Zwitserland. De aanwezigheid van wilde dieren in het landschap is een toeristisch kapitaal. In Genève toont de ervaring dat wilde dieren in gebieden zonder recreatieve jacht een kleinere vluchtafstand hebben en beter zichtbaar zijn voor recreanten. Professionele wildbescherming verhoogt de aantrekkelijkheid van het kanton voor het natuurtoerisme.

Lynx in de voor-Alpen. De lynx is inheems in de Luzernse Voralpen en reguleert op natuurlijke wijze de reeënstand. Professioneel wildbeheer beschermt de lynx en maakt gebruik van zijn ecologische functie.

5. Over de initiatieftekst

Lid 1: Verbod op recreatieve jacht

Het verbod op revierjacht door privépersonen vormt de kern van het initiatief. Dit komt overeen met het Geneefse model. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van het jachtbedrijf uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland (patentjacht, revierjacht en staats- respectievelijk regiejacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 in overeenstemming met het federale recht de regiejacht toe. Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen af aan het einde van de pachtperiode, en het kanton vergoedt de gemeenten voor hun aandeel in de pachtsommen.

Lid 2: Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken op het gebied van wildzorg en, waar nodig, populatiebeheer over. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke basis en in het openbaar belang. In Genève heeft dit systeem zich al meer dan 50 jaar bewezen.

Lid 3: Afschot als ultimum remedium

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen krijgen voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten (volgens de jachtstatistieken van het BAFU), voornamelijk jonge dieren, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de zwijnenroedels expliciet worden ontzien.

Lid 4: Wildtierencommissie

De onafhankelijke commissie voor wilde dieren is gemodelleerd naar de Geneefse commissie voor de regulering van de fauna (Commission consultative de régulation de la faune). Ze zorgt ervoor dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij reguleringsbeslissingen en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt dat beslissingen op bewijs gebaseerd zijn en niet op de jachtideologische mythes waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5: Natuurlijke regulering en coëxistentie

Deze paragraaf verankert het leidbeeld van professionele wildbescherming in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, als de mens niet door massale afschot ingrijpt in de populatiedynamiek. Het bevorderen van de coëxistentie omvat in Luzern met name het veiligstellen en verbinden van corridors voor wilde dieren langs de Reuss en de Kleine Emme, de ecologische verbetering van het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch en de voorlichting van de bevolking over het gedrag ten opzichte van wilde dieren.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildcommissie samen te stellen. De bestaande Dienst Landbouw en Bos (lawa) kan als institutionele basis dienen. De systeemwisseling kan worden gepland aan het einde van een pachtperiode van acht jaar, zodat lopende pachtcontracten niet voortijdig hoeven te worden ontbonden.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

De tweede paragraaf is bijzonder relevant voor Luzern. De wolf is aanwezig bij de Pilatus en in Midden-Zwitserland. De lynx is thuis in de Voor-Alpen. De bever bevolkt de Reuss, de Kleine Emme en andere waterlopen. Het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch herbergt talrijke beschermde soorten. De soortbeschermingsparagraaf verankert het afzien van reguleringsverzoeken in de grondwet en geeft het kanton een duidelijk standpunt in het nationale debat.

De formulering «insbesondere» (met name) is opgezet als een dynamische verwijzing naar het federale recht. Ze zorgt ervoor dat de kantonale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig zou zijn (zie de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Luzern

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer vijf keer kleiner is dan Luzern en ongeveer 500.000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van professioneel wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600.000 frank voor personeel, ongeveer 250.000 frank voor preventie en ongeveer 350.000 frank voor schadevergoeding.

Conservatieve raming voor Luzern

Voor Luzern, met een oppervlakte van 1.493 km² en ongeveer 420.000 inwoners, komt de volgende bewust conservatieve kostenraming naar voren. Deze rekent royaal en houdt rekening met de Voor-Alpen- en alpgebieden (Entlebuch, Pilatus, Napf), de opbouw van kuddebescherming en het overgangsbeheer:

Personeelskosten: 840.000 tot 1.400.000 frank per jaar. Er zijn 7 tot 10 voltijdse functies nodig. Een voltijdse functie bij de kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120'000 tot 140'000 Zwitserse frank per jaar. Luzern is ongeveer vijf keer groter dan Genève en topografisch gevarieerd: Middenland in het noorden, Voor-Alpen en Alpen in het zuiden (Entlebuch, Pilatus, Napf). De aanwezigheid van wolven in Centraal-Zwitserland vereist een gespecialiseerd beheer van de roofdieren.

Materiaalkosten: 180'000 tot 300'000 Zwitserse frank per jaar. Uitrusting, voertuigen, verjaagmiddelen, monitoringinfrastructuur (cameravallen, GPS-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische afrasteringen en voorlichting. In het voor-alpiene en alpiene terrein zijn de materiaalkosten hoger dan in het laagland.

Schadevergoeding: 100'000 tot 250'000 Zwitserse frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw, vraatschade in het bos, beverschade aan waterlopen en eventuele schade door wolvenaanvallen. De hogere schatting houdt rekening met de toenemende aanwezigheid van wolven bij de Pilatus.

Startinvestering kuddebescherming: 400’000 tot 700’000 frank. In de eerste drie tot vijf jaar na de systeemwijziging is een eenmalige startinvestering nodig in de kuddebeschermingsinfrastructuur voor het Entlebuch en de Pilatus-regio: programma's voor kuddebeschermingshonden, mobiele afrasteringen, nachtkralen, opleiding van herders. Deze investering is niet terugkerend en wordt over drie tot vijf jaar afgeschreven. In het Luzernse Middenland zijn deze kosten niet nodig.

Totale kosten: 1'120'000 tot 1'950'000 Zwitserse frank per jaar (bruto, exclusief de eenmalige startinvestering voor kuddebescherming). Dat komt neer op ongeveer 2,65 tot 4,65 Zwitserse frank per inwoner per jaar.

Compenserende voortplanting en overgangsbeheer

De compenserende reproductie (de door jachtdruk kunstmatig verhoogde voortplantingssnelheid) speelt ook in het kanton Luzern een rol. De recreatieve jacht produceert meer geboorten dan er dieren worden onttrokken. Na de systeemwijziging is in de eerste drie tot vijf jaar actief overgangsbeheer nodig, dat de populatiedichtheid terugbrengt naar een natuurlijk niveau. Professionele wildbeheerders nemen deze taak op zich op wetenschappelijke basis en zonder economische eigenbelangen.

8. Over het initiatiefproces in het kanton Luzern

In het kanton Luzern is voor een volksinitiatief op grondwettelijk niveau het verzamelen van 5.000 handtekeningen binnen een jaar na de officiële bekendmaking vereist (§ 20 en § 22 lid 1 KV LU). De kantonsraad besluit over aanvaarding of afwijzing en kan een tegenvoorstel indienen (§ 22 lid 2 en 3 KV LU). Vervolgens beslist het volk.

De 5.000 handtekeningen kunnen worden verzameld in Luzern, Emmen, Kriens, Horw, Sursee en Willisau. Dit zijn de meest bevolkte gemeenten en regionale centra van het kanton Luzern. Met een professioneel verzamelsysteem is dit haalbaar.

9. Strategische inbedding

Het Luzernse initiatief maakt deel uit van een nationale strategie: in meerdere kantons worden gecoördineerd volksinitiatieven voor professionele bescherming van wilde dieren gelanceerd. Gecoördineerde maatregelen op nationaal niveau creëren synergieën op het gebied van argumentatie, mediawerk en politieke positionering. Het kanton Luzern is geschikt als pilotkanton voor Centraal-Zwitserland.

10. Verdere aanpak

Dit document is een voorbeeldtekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de omstandigheden in het kanton Luzern.

De volgende stap is het vormen van een initiatiefcomité in het kanton Luzern, bestaande uit personen uit verschillende gemeenten van het kanton, met stemgerechtigde personen uit het kanton Luzern. Het comité waarborgt het draagvlak van het initiatief en geeft het politieke legitimiteit.

De juridische grondslag, de politieke argumentatie, het communicatiekader en het budget zijn met dit document vastgelegd. Het initiatiefcomité kan direct met de uitvoering beginnen.

Kantonale volksinitiatieven: andere kantons

Feiten over de lobby van de recreatieve jacht

De brochure “De jacht in Zwitserland beschermt en nut” van JagdSchweiz leest als een wervende folder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van “staatstaak” via “biodiversiteit” tot “80% instemming”: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →