Kantonaal volksinitiatief: kanton Thurgau

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op grond van § 26 van de Grondwet van het kanton Thurgau van 16 maart 1987 en van de wet op het stem- en kiesrecht

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondergetekende, in het kanton Thurgau stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De Grondwet van het kanton Thurgau van 16 maart 1987 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (jacht in jachtgebieden, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Thurgau verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton vergoedt de betrokken gemeenten passend voor het wegvallen van de inkomsten uit jachtpacht gedurende een overgangsperiode van vijf jaar.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen uiterlijk vijf jaar na inwerkingtreding van de uitvoeringswetgeving af. Gemeenten die inkomsten uit jachtpacht verliezen, worden tijdens de overgangsperiode passend vergoed.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Thurgau, een landelijk kanton met bijna 300.000 inwoners op een oppervlakte van 991 km², is de huidige recreatieve jacht een systeem dat noch het soortenbehoud, noch een eigentijds wildbeheer dient. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toetsing kunnen doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologische evenwicht zou instorten, wordt sinds meer dan 50 jaar empirisch weerlegd door het Genève-model (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

Thurgau is een kanton met jacht in jachtgebieden. De politieke gemeenten verpachten de jachtgebieden telkens voor acht jaar aan particuliere jachtgezelschappen (§ 7 lid 1 JG TG). Van de pachtsom komt een derde toe aan de gemeente en twee derde aan het kanton (§ 12 lid 2 JG TG). De pachters betalen een pachtvergoeding en jagen voor eigen rekening als vrijetijdsbesteding. In tegenstelling tot de wijdverbreide bewering nemen de pachters geen verantwoordelijkheid voor het jachtgebied in ecologische zin op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonale afschotplannen, die primair gericht zijn op de belangen van de bosbouw en de landbouw (zie de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Thurgau alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Parallel daarmee komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk te staan. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschot van individuele bevers toestaan die aanzienlijke schade veroorzaken (art. 9d JSV). De grote zaagbek staat onder toenemende druk. Thurgau is een Bodenseekanton: het Bodenmeer en het Thurdal zijn watervogelgebieden van internationaal belang. De soortenbeschermingsparagraaf is hier van bijzonder belang (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Thurgau heeft hier de mogelijkheid om een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele bescherming van wilde dieren in plaats van recreatieve jacht, maar ook voor de consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve jacht door het milities systeem. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton praktisch uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennia verdwenen, en van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Meer dan 400 recreatieve jagers zetten massaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vermenigvuldigd van enkele honderden tot circa 30’000. Dit is voor Thurgau het centrale argument: als de afschaffing van de recreatieve jacht aan het Meer van Genève de watervogels van enkele honderden naar 30’000 heeft vermenigvuldigd, welk potentieel heeft dan het Bodenmeer? Het Bodenmeer is al een van de belangrijkste watervogelgebieden van Europa. Zonder recreatieve jacht zou het nog belangrijker kunnen worden.
Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste populaties patrijzen van Zwitserland. De reeënstand heeft zich gestabiliseerd op een gezond niveau, met een jaarlijks speciaal afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen jaarlijks circa 1,2 miljoen Zwitserse frank, verdeeld over circa 600’000 frank voor personeel (ca. drie voltijdbanen), 250’000 frank voor preventie en 350’000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op circa 2,40 frank per inwoner per jaar.

De langjarige Geneefse faunainspecteur Gottlieb Dandliker noemde het verbod op de recreatieve jacht het financieel gunstigste alternatief voor het kanton. Een uitgebreide beschrijving is te vinden in Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling hiertoe streeft de recreatieve jacht door haar systeem naar het belang om het eigen bestaansrecht te waarborgen door hoge aantallen bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafstotende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors kunnen afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking. Deze praktijk laat zien: coëxistentie is een kwestie van willen, niet van technische mogelijkheden.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dier- en natuurbeschermingsverenigingen, wetenschap en overheden, voorkomt dat politieke druk van individuele belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het initiatief verankert dit beschermingsmechanisme consequent door de goedkeuringsplicht van de wildbeheercommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Thurgau?

Het kanton Thurgau is om meerdere redenen bijzonder geschikt voor de invoering van professionele bescherming van wilde dieren:

Het Bodenmeer als watervogelgebied van internationaal belang. Het Bodenmeer is een van de belangrijkste rustgebieden voor trekvogels in Europa. Bij het Meer van Genève heeft de afschaffing van de recreatieve jacht het aantal overwinterende watervogels van enkele honderden naar circa 30'000 vermenigvuldigd. Het Bodenmeer heeft hetzelfde potentieel. Het artikel over soortenbescherming in het initiatief beschermt in het bijzonder de grote zaagbek, die onder toenemende druk staat, en andere watervogelsoorten.

Middellandtopografie. Thurgau is overwegend vlak tot heuvelachtig (Mittelland), de hoogste verheffingen in Hinterthurgau blijven onder de 1'000 meter. Er zijn geen alpiene gebieden. De topografie is vergelijkbaar met die van Genève. Het argument dat het Genève-model alleen in een stadskanton zou werken, gaat voor Thurgau niet op: Thurgau heeft een landelijk karakter en een vergelijkbare landschapsstructuur als Genève, inclusief meeroevers, rivierlopen en fruitteelt.

Fruitteeltkanton. Thurgau behoort tot de belangrijkste fruitteeltkantons van Zwitserland. De coëxistentie van wilde dieren en fruitteelt is een van de centrale uitdagingen. Genève heeft laten zien dat deze coëxistentie met professioneel wildbeheer beter werkt dan met recreatieve jacht: fruitbomen worden beschermd met netten en beschermrasters, niet door massaal afschieten.

4'000 handtekeningen in 6 maanden. De verzameltermijn van 6 maanden is krap bemeten. Bij bijna 300'000 inwoners komen 4'000 handtekeningen echter overeen met slechts circa 1,3 procent van de bevolking. In Frauenfeld, Kreuzlingen, Arbon, Amriswil en Weinfelden kan efficiënt worden ingezameld.

Bevers aan de Thur en de Sitter. De bever is langs de Thur en haar zijrivieren gedocumenteerd. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschieten van individuele bevers die aanzienlijke schade veroorzaken toestaan. Het initiatief beschermt de bever in het kanton (zie wildbeimwild.com over roofdieren).

De parallel tussen het Meer van Genève en het Bodenmeer als communicatief leidmotief. De parallel tussen het Meer van Genève en het Bodenmeer is het sterkste communicatieve argument voor Thurgau: twee grote meren, vergelijkbare ecologische betekenis, en bij het Meer van Genève heeft het jachtverbod de biodiversiteit vermenigvuldigd. Wat bij het Meer van Genève werkt, werkt ook bij het Bodenmeer.

5. Over de eerste paragraaf: Professionele bescherming van wilde dieren

Lid 1: Verbod op de recreatieve jacht en aflopen van de pachtovereenkomsten

Het verbod op jacht in jachtgebieden door privépersonen vormt de kern van het initiatief. Dit komt overeen met het Genève-model. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jacht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland (patentjacht, jacht in jachtgebieden en staats- resp. regiejacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de regiejacht toe, in overeenstemming met het federale recht. De toevoeging «Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd» geldt specifiek voor kantons met jacht in jachtgebieden: deze zorgt ervoor dat de systeemwijziging ordelijk verloopt en bestaande contractuele verplichtingen worden gerespecteerd.

Lid 2: Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken op het gebied van wildzorg en, waar nodig, populatiebeheer over. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke basis en in het openbaar belang. In Genève heeft dit systeem zich al meer dan 50 jaar bewezen.

Lid 3: Afschot als ultimum remedium

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen krijgen voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten (volgens de jachtstatistieken van het BAFU), voornamelijk jonge dieren, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de zwijnenroedels expliciet worden ontzien.

Lid 4: Wildtierencommissie

De onafhankelijke commissie voor wilde dieren is gemodelleerd naar de Geneefse commissie voor de regulering van de fauna (Commission consultative de régulation de la faune). Ze zorgt ervoor dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij reguleringsbeslissingen en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt dat beslissingen op bewijs gebaseerd zijn en niet op de jachtideologische mythes waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5: Natuurlijke regulering en coëxistentie

Deze paragraaf verankert het leidbeeld van professionele bescherming van wilde dieren in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, wanneer de mens niet door massale afschot ingrijpt in de populatiedynamiek. De bevordering van coëxistentie omvat in Thurgau in het bijzonder het veiligstellen en met elkaar verbinden van corridors voor wilde dieren langs de Thur en de oever van het Bodenmeer, de ecologische verbetering van de vochtige gebieden en boomgaarden, en de voorlichting van de bevolking over het gedrag tegenover wilde dieren.

Paragraaf 6: Vergoeding voor gemeenten

Deze paragraaf geldt specifiek voor kantons met jacht in jachtgebieden. De gemeenten in Thurgau die vandaag jachtgebieden verpachten, ontvangen een derde van de pachtopbrengsten. Het wegvallen van deze inkomsten wordt gedurende een overgangsperiode van vijf jaar op passende wijze gecompenseerd. De pachtinkomsten per gemeente zijn doorgaans bescheiden en bedragen doorgaans enkele duizenden francs per jaar. In verhouding tot de gemeentebegrotingen is het bedrag marginaal.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildcommissie samen te stellen. De uitloopclausule van vijf jaar voor bestaande jachtpachtovereenkomsten respecteert de gerechtvaardigde verwachtingen van de pachters. Het bestaande jacht- en vissersambt kan als institutionele basis dienen.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

De tweede paragraaf is bijzonder relevant voor het Thurgau. Het Bodenmeer en het Thurdal zijn watervogelgebieden van internationaal belang. De grote zaagbek, een op grond van het federale recht beschermde soort, staat onder toenemende politieke druk. De bever is gedocumenteerd langs de Thur en haar zijrivieren. Sinds februari 2025 kunnen de kantons toestemming geven voor het afschieten van individuele bevers. De soortenbeschermingsparagraaf verankert het afzien van dergelijke vergunningen in de grondwet.

De formulering «insbesondere» (met name) is opgezet als een dynamische verwijzing naar het federale recht. Ze zorgt ervoor dat de kantonale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig zou zijn (zie de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor het Thurgau

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² minder dan een derde van de oppervlakte van het Thurgau beslaat en ongeveer 500’000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van professioneel wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600’000 frank voor personeel, ongeveer 250’000 frank voor preventie en ongeveer 350’000 frank voor schadevergoeding.

Hoogrekening voor het Thurgau

Voor het Thurgau met een oppervlakte van 991 km² en bijna 300’000 inwoners levert dit de volgende realistische kostenschatting op:

Personeelskosten: 480’000 tot 700’000 frank per jaar. Er zijn 4 tot 5 voltijdse posities nodig voor professionele wildbeheerders. Een voltijdse functie bij de kantonale dienst kost inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten ongeveer 120’000 tot 140’000 frank per jaar. Het Thurgau is ongeveer drieënhalf keer zo groot als Genève, maar topografisch eenvoudiger (middelland, geen Alpen).

Materiële kosten: 100’000 tot 150’000 frank per jaar. Hieronder vallen uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur (fotovallen, GPS-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische afrasteringen en voorlichting.

Schadevergoeding: 80’000 tot 150’000 frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw, vraatschade in de fruitteelt en beverschade aan waterlopen.

Totale kosten: 660’000 tot 1’000’000 frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met ongeveer 2,20 tot 3,40 frank per inwoner per jaar.

Besparingen

Daar staan besparingen tegenover: het kanton hoeft geen jachtpachtcontracten meer te beheren, geen jachtexamens meer af te nemen, geen afschotplanning meer op te stellen en geen jachttoezicht meer te organiseren. De momenteel met deze taken belaste middelen binnen het Jacht- en Visserijbureau kunnen deels worden herbestemd.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de pachtinkomsten uit de jacht in jachtgebieden van naar schatting 300.000 tot 500.000 Frank per jaar, die momenteel voor een derde naar de gemeenten en voor twee derde naar het kanton vloeien (§ 12 lid 2 JG TG). Dit bedrag is marginaal binnen het totale kantonnale budget (vgl. Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

8. Over het initiatiefproces in het kanton Thurgau

In het kanton Thurgau is voor een volksinitiatief op grondwettelijk niveau het verzamelen van 4.000 handtekeningen binnen 6 maanden na publicatie in het officiële blad vereist (§ 26 lid 1 en 2 KV TG). Het verzoek kan als uitgewerkt ontwerp worden ingediend (§ 26 lid 3 KV TG). Elke handtekeningenlijst heeft bovendien een intrekkingsclausule nodig (§ 71 lid 2 nr. 6 StWG). Vervolgens wordt het initiatief aan de Grote Raad en het volk ter stemming voorgelegd.

De 4.000 handtekeningen kunnen worden verzameld in Frauenfeld, Kreuzlingen, Arbon, Amriswil en Weinfelden. Dit zijn de vijf grootste steden van het kanton Thurgau. Met een professioneel verzamelsysteem is dit haalbaar.

9. Strategische inbedding

Het Thurgause initiatief maakt deel uit van een nationale strategie: in meerdere kantons worden gecoördineerd volksinitiatieven voor professionele bescherming van wilde dieren gelanceerd. Gecoördineerde maatregelen op nationaal niveau zorgen voor synergie op het gebied van argumentatie, mediawerk en politieke positionering. Thurgau is geschikt als pilootkanton voor het Bodenseegebied.

10. Verdere aanpak

Dit document is een modeltekst van IG Wild beim Wild. Het kan vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de situatie in het kanton Thurgau.

De volgende stap is de vorming van een initiatiefcomité in het kanton Thurgau, bestaande uit personen uit verschillende gemeenten van het kanton, met stemgerechtigde personen uit Thurgau. Het comité zorgt voor het draagvlak van het initiatief en geeft het politieke legitimiteit.

De juridische grondslag, de politieke argumentatie, het communicatiekader en het budget zijn met dit document vastgelegd. Het initiatiefcomité kan direct met de uitvoering beginnen.

Kantonale volksinitiatieven: andere kantons

Dit document is een modeltekst van IG Wild beim Wild. Het kan vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de situatie in het kanton Thurgau.

Feiten over de lobby van de recreatieve jacht

De brochure “De jacht in Zwitserland beschermt en nut” van JagdSchweiz leest als een wervende folder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van “staatstaak” via “biodiversiteit” tot “80% instemming”: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →