Kantonaal volksinitiatief – kanton Thurgau

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Gebaseerd op § 24 van de grondwet van het kanton Thurgau van 16 maart 1987 en op de wet inzake het stem- en kiesrecht

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondergetekende personen die in het kanton Thurgau stemgerechtigd zijn, dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De grondwet van het kanton Thurgau van 16 maart 1987 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particuliere personen (revierjacht, hobbyjacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Thurgau verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover noodzakelijk, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen als laatste maatregel toegestaan, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Het vereist de voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie.

4 Het kanton stelt een onafhankelijke wildcommissie in, die bestaat uit vertegenwoordigers van de dieren- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap alsook de betrokken overheden. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wilddierpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton vergoedt betrokken gemeenten op passende wijze voor het wegvallen van de jachtpachtinkomsten gedurende een overgangsperiode van vijf jaar.

7 Het nadere wordt bij wet geregeld.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde wilde diersoorten

1 Het kanton ziet af van aanvragen voor preventieve populatieregulering van beschermde wilde diersoorten volgens de federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels, in het bijzonder van wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen afzonderlijke wilde dieren die een onmiddellijke en aanzienlijke bedreiging voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Zij dienen tot het minimum te worden beperkt en door de bevoegde vakdienst van het kanton te worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wilde diersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de noodzakelijke uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtpachtcontracten lopen uiterlijk vijf jaar na inwerkingtreding van de uitvoeringswetgeving af. Gemeenten die jachtpachtinkomsten verliezen, worden gedurende de overgangsperiode passend gecompenseerd.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het beheer van wilde dieren tijdens de overgangsfase.

Toelichting

1. Uitgangssituatie

In het kanton Thurgau, een landelijk kanton met ongeveer 280’000 inwoners op een oppervlakte van 991 km², is de huidige hobbyjacht een systeem dat noch de soortenbescherming noch een eigentijds beheer van wilde dieren dient. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van voelende wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die een wetenschappelijke toetsing niet doorstaan. De bewering dat zonder hobbyjacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt door het model van Genève al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (vgl. het uitgebreide dossier over het jachtverbod in Genève op wildbeimwild.com).

Thurgau is een revierjacht-kanton. Jachtgebieden worden door de gemeenten verpacht aan particuliere jachtgezelschappen. De pachters betalen een pachtsom en jagen voor eigen rekening als vrijetijdsbesteding. In tegenstelling tot de wijdverbreide bewering nemen de pachters geen revierverantwoordelijkheid in ecologische zin op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonnale afschotplannen die primair gericht zijn op de belangen van de bos- en landbouw (vgl. de psychologie van de hobbyjacht in het kanton Thurgau alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Tegelijkertijd komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk. De bever mag sinds februari 2025 op kantonnaal verzoek afgeschoten worden. Het grote zaagbekje staat onder toenemende druk. Thurgau is een Bodenmeer-kanton: het Bodenmeer en het Thurdal zijn watervogelgebieden van internationaal belang. De soortenbeschermingsparagraaf heeft hier bijzondere relevantie (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Thurgau heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele bescherming van wilde dieren in plaats van hobbyjacht, maar ook voor de consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonnaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ongeveer twee derde van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de militie-hobbyjacht. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton vrijwel uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennialang verdwenen, van de ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Zo'n 300 hobbyjagers zetten massaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de hobbyjacht.

De ervaringen sinds het hobbyjachtverbod zijn eenduidig:

– De biodiversiteit is duidelijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vermenigvuldigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Dit is voor Thurgau het centrale argument: als de afschaffing van de hobbyjacht aan het Meer van Genève de watervogels van honderd tot 30’000 heeft vermenigvuldigd, welk potentieel heeft dan het Bodenmeer? Het Bodenmeer is al een van de belangrijkste watervogelgebieden van Europa. Zonder hobbyjacht zou het nog belangrijker kunnen worden.

– Genève herbergt vandaag de grootste veldhazenpopulatie en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland. De reestand heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, met een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildhoeders van slechts 20 tot 36 dieren.

– In 2005 sprak zich bij een hernieuwde volksstemming 90 procent van de Geneefse stemmende bevolking uit voor het behoud van het hobbyjachtverbod. In 2009 werd in het kantonsparlement een voorstel tot herinvoering met 70 tegen 7 stemmen verworpen.

– De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, opgedeeld in ongeveer 600’000 frank voor personeel (ca. drie voltijdse functies, verdeeld over zo'n twaalf milieuambtenaren), 250’000 frank voor preventie en 350’000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op ongeveer 2.40 frank per inwoner per jaar.

De Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker, sinds 2001 verantwoordelijk voor het wildbeheer, omschrijft het hobbyjachtverbod als het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitvoerige beschrijving is te vinden in het dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit de directe vergelijking: een professionele wildhoeder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een hobbyjager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen. De veldhazendichtheid in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck regeringsraad Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van hobbyjacht

Het initiatief vervangt de hobbyjacht niet door een vacuüm, maar door een professioneel wildbeheer volgens het wildhoeder-model. Dit model berust op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsplezier. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke grondslag, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieopdracht. Hun doel is het behoud van gezonde wildpopulaties, niet het maximaliseren van de afschotcijfers. Daarentegen streeft de hobbyjacht systeembepaald het belang na om het eigen bestaansrecht veilig te stellen door hoge bestanden van bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratio-principe. Een afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische omheiningen, verjaging, leefgebiedinrichting, herplaatsing, smaakafweermiddelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton de boeren elektrische omheiningen ter beschikking. Deze praktijk toont aan: co-existentie is een kwestie van wil, niet van technische mogelijkheid.

Democratische controle door een wildcommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dieren- en natuurbeschermingsorganisaties, wetenschap en overheden, voorkomt dat politieke druk van afzonderlijke belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het initiatief verankert dit beschermingsmechanisme consequent door de goedkeuringsplicht van de wildcommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend beginsel. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke studies toont aan: wildpopulaties reguleren zichzelf in de meeste gevallen zelfstandig. De hobbyjacht verstoort dit natuurlijke proces door sociale structuren te vernietigen, voortplantingscijfers kunstmatig te verhogen en trekbewegingen te veranderen.

4. Waarom Thurgau?

Het kanton Thurgau leent zich om verscheidene redenen bijzonder goed voor de invoering van een professionele wildbescherming:

Bodenmeer als watervogelgebied van internationale betekenis. Het Bodenmeer is een van de belangrijkste rustgebieden voor trekvogels in Europa. Aan het Meer van Genève heeft de afschaffing van de hobbyjacht het aantal overwinterende watervogels vermenigvuldigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Het Bodenmeer heeft hetzelfde potentieel. Het soortenbeschermingsartikel van het initiatief beschermt in het bijzonder het grote zaagbek, die onder toenemende druk staat, en andere watervogelsoorten.

Topografie van het Mittelland. Thurgau is overwegend vlak tot heuvelachtig (Mittelland), met de Hörnli als hoogste punt (1’133 m). Het heeft geen hoogalpiene gebieden. De topografie is direct vergelijkbaar met Genève. Het argument dat het Geneefse model alleen werkt in een stadskanton, gaat in Thurgau niet op: Thurgau is landelijk van karakter en heeft een vergelijkbare landschapsstructuur als Genève, inclusief meeroevers, rivierlopen en fruitteelt.

Fruitteeltkanton. Thurgau is het grootste fruitteeltkanton van Zwitserland. De co-existentie van wilde dieren en fruitteelt is een van de centrale uitdagingen. Genève heeft aangetoond dat deze co-existentie met professioneel wildbeheer beter werkt dan met hobbyjacht: fruitbomen worden beschermd met netten en beschermingsroosters, niet door massaal afschot.

4’000 handtekeningen in 6 maanden. De inzamelingstermijn is met 6 maanden korter dan in andere kantons. Bij 280’000 inwoners vormen 4’000 handtekeningen echter slechts 1,4 procent van de bevolking. In Frauenfeld, Kreuzlingen, Amriswil, Weinfelden en Romanshorn kan efficiënt worden ingezameld (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Bevers aan de Thur en de Sitter. De bever is langs de Thur en haar zijrivieren gedocumenteerd. Sinds februari 2025 mag hij in heel Zwitserland op kantonaal verzoek worden afgeschoten. Het initiatief beschermt de bever in het kanton (vgl. wildbeimwild.com over predatoren).

De parallel tussen Meer van Genève en Bodenmeer als communicatief leidmotief. De parallel tussen het Meer van Genève en het Bodenmeer is het sterkste communicatieve argument voor Thurgau: twee grote meren, vergelijkbare ecologische betekenis, en aan het Meer van Genève heeft het jachtverbod de biodiversiteit vermenigvuldigd. Wat aan het Meer van Genève werkt, werkt ook aan het Bodenmeer.

5. Over het eerste artikel: Professionele bescherming van wilde dieren

Lid 1 – Verbod op hobbyjacht en aflopen van de pachtcontracten

Het verbod op de jacht door particulieren in jachtdistricten vormt de kern van het initiatief. Het komt overeen met het model van Genève. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jacht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland – de patentjacht, de jacht in jachtdistricten en de staats- of regiejacht – zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past de regiejacht sinds 1974 toe, in overeenstemming met het federale recht. De toevoeging «Bestaande jachtpachtcontracten worden niet verlengd» is specifiek voor kantons met jachtdistricten: zij waarborgt dat de systeemwijziging ordelijk verloopt en dat bestaande contractuele verplichtingen worden gerespecteerd.

Lid 2 – Professioneel wildbeheer

In plaats van hobbyjagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken van de wildverzorging en, waar nodig, de populatieregulering over. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke grondslag en in het openbaar belang. In Genève bewijst dit systeem zich al meer dan 50 jaar.

Lid 3 – Afschot als ultieme middel

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: een afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen hebben voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld zo'n 250 wilde zwijnen door wildhoeders geschoten (volgens de jachtstatistiek van het BAFU), voornamelijk jonge dieren, waarbij leidende dieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de roedels uitdrukkelijk worden gespaard.

Lid 4 – Wildcommissie

De onafhankelijke wildcommissie is gemodelleerd naar het Genève-model van de grondwettelijke faunacommissie. Zij waarborgt dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties medezeggenschap hebben bij beslissingen over regulering en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap garandeert dat beslissingen op bewijs zijn gebaseerd en niet berusten op de jachtideologische mythes waarmee de hobbyjacht-lobby haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5 – Natuurlijke regulering en coëxistentie

Dit lid verankert het leidbeeld van professionele wilddierenbescherming in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, mits de mens niet door massaal afschieten in de populatiedynamiek ingrijpt. Het bevorderen van de coëxistentie omvat in Thurgau in het bijzonder het veiligstellen en met elkaar verbinden van wildcorridors langs de Thur en de oever van het Bodenmeer, de ecologische opwaardering van de moerasgebieden en boomgaarden en de voorlichting van de bevolking over het gedrag ten opzichte van wilde dieren (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Lid 6 – Vergoeding voor gemeenten

Dit lid is specifiek voor kantons met revierjacht. De Thurgause gemeenten die vandaag jachtrevieren verpachten, ontvangen pachtinkomsten. Het wegvallen van deze inkomsten wordt tijdens een overgangstermijn van vijf jaar passend gecompenseerd. De pachtinkomsten per gemeente zijn in de regel bescheiden en bedragen doorgaans enkele duizenden francs per jaar. In verhouding tot de gemeentebudgetten is het bedrag marginaal.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de Regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wilddierenmanagers aan te stellen en de wilddierencommissie samen te stellen. De clausule met een uitfasering van vijf jaar voor bestaande jachtpachtcontracten is grondwettelijk geboden om de eigendomsgarantie van de gemeenten en de pachters te waarborgen. Het bestaande Jacht- en Visserijbureau kan als institutionele basis dienen.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde wilddiersoorten

De tweede paragraaf is voor Thurgau bijzonder relevant. Het Bodenmeer en het Thurdal zijn watervogelgebieden van internationale betekenis. Het grote zaagbek, een volgens federaal recht beschermde soort, staat onder toenemende politieke druk. De bever is aan de Thur en haar zijrivieren gedocumenteerd en mag sinds februari 2025 worden afgeschoten. De soortenbeschermingsparagraaf verankert het afzien van reguleringsverzoeken in de grondwet.

De formulering «in het bijzonder» is opgezet als dynamische verwijzing naar het federaal recht. Zij waarborgt dat de kantonale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig is (vgl. de analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Thurgau

Het Genève-referentiebudget

In Genève, dat met 282 km² ongeveer drieënhalf keer kleiner is dan Thurgau en ongeveer 500’000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van het professionele wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600’000 frank voor personeel, ongeveer 250’000 frank voor preventie en ongeveer 350’000 frank voor schadevergoeding.

Extrapolatie voor Thurgau

Voor Thurgau, met een oppervlakte van 991 km² en ongeveer 280’000 inwoners, geldt de volgende realistische kostenraming:

Personeelskosten: 480’000 tot 700’000 frank per jaar. Er zijn 4 tot 5 voltijdse functies nodig voor professionele wildbeheerders. Een voltijdse functie in kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120’000 tot 140’000 frank per jaar. Thurgau is ongeveer drieënhalf keer groter dan Genève, maar topografisch eenvoudiger (Mittelland, geen Alpen).

Materiële kosten: 100’000 tot 150’000 frank per jaar. Daartoe behoren uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur (fotovallen, GPS-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische omheiningen en publieksvoorlichting.

Schadevergoeding: 80’000 tot 150’000 frank per jaar. Hoofdzakelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw, vraatschade in de fruitteelt en bever schade aan waterlopen.

Totale kosten: 660’000 tot 1’000’000 frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met ongeveer 2.35 tot 3.55 frank per inwoner per jaar.

Besparingen

Daar staan besparingen tegenover: het kanton hoeft geen jachtpachtcontracten meer te beheren, geen jachtexamens af te nemen, geen afschotplanning op te stellen en geen jachtopzicht te organiseren. De middelen die momenteel met deze taken zijn belast binnen het Jacht- en Visserijbureau kunnen gedeeltelijk een andere bestemming krijgen.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de hobbyjacht vallen de pachtinkomsten uit de jachtgebieden weg, geschat op 300’000 tot 500’000 frank per jaar, die momenteel toekomen aan de gemeenten van Thurgau. Dit bedrag is in de totale kantonale begroting marginaal (vgl. Dossier over het jachtverbod in Genève op wildbeimwild.com).

8. Over het initiatiefproces in het kanton Thurgau

In het kanton Thurgau is voor een volksinitiatief op grondwettelijk niveau het verzamelen van 4’000 handtekeningen binnen 6 maanden vereist (§ 24 lid 2 KV TG). Het initiatiefcomité moet bij de Regeringsraad worden aangemeld (§ 24 lid 3 KV TG). Bij indiening toetst de Regeringsraad het initiatief op toelaatbaarheid (§ 24 lid 4 KV TG). Bij goedkeuring wordt het aan de Grote Raad en vervolgens aan het volk ter stemming voorgelegd.

De 4’000 handtekeningen kunnen worden verzameld in Frauenfeld, Kreuzlingen, Amriswil, Weinfelden en Romanshorn. Dat zijn de vijf grootste steden van het kanton Thurgau. Met een professioneel verzamelsysteem is dat haalbaar.

9. Strategische inbedding

Het Thurgause initiatief maakt deel uit van een nationale strategie: in meerdere kantons worden gecoördineerd volksinitiatieven voor professionele bescherming van wilde dieren gelanceerd. Gecoördineerde maatregelen op nationaal niveau scheppen synergieën bij de argumentatie, het mediawerk en de politieke positionering. Thurgau is geschikt als pilootkanton voor het Bodenseegebied.

10. Verder verloop

Dit document is een voorbeeldtekst van de IG Wild beim Wild. Hij kan door activisten, organisaties of initiatiefcomités vrij worden gebruikt en aan de omstandigheden in het kanton Thurgau worden aangepast.

De volgende stap is de vorming van een initiatiefcomité in het kanton Thurgau, bestaande uit personen uit verschillende gemeenten van het kanton, met stemgerechtigde personen uit Thurgau. Het comité waarborgt het draagvlak van het initiatief en geeft het politieke legitimiteit.

De juridische grondslag, de politieke argumentatie, het communicatieve kader en het budget zijn met dit document gelegd. Het initiatiefcomité kan direct met de uitvoering beginnen.

Kantonale volksinitiatieven – Overige kantons

Feiten over de hobbyjacht-lobby

De brochure «De jacht in Zwitserland beschermt en is nuttig» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder – maar de centrale beweringen houden geen feitencheck stand. Tien narratieven onder de loep, van «overheidstaak» via «biodiversiteit» tot «80 % instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →