Kantonaal volksinitiatief – kanton Luzern

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van het uitgewerkte ontwerp

Gebaseerd op § 27 van de grondwet van het kanton Luzern van 17 juni 2007 en op de stemrechtwet

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondergetekenden, stemgerechtigden in het kanton Luzern, dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De grondwet van het kanton Luzern van 17 juni 2007 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (territoriumjacht, hobbyjacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Luzern verboden.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover noodzakelijk, de regulering van in het wild levende dieren berusten uitsluitend bij vakkundig opgeleide beheerders van wilde dieren in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is uitsluitend als laatste maatregel toegestaan, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Het behoeft de voorafgaande goedkeuring van de commissie voor wilde dieren.

4 Het kanton stelt een onafhankelijke commissie voor wilde dieren in, die bestaat uit vertegenwoordigers van de dieren- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het beheer van wilde dieren en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de populaties wilde dieren, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het overige wordt bij wet geregeld.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van aanvragen tot preventieve populatieregulering van beschermde soorten wilde dieren krachtens de federale wet inzake de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels, in het bijzonder van wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en overige krachtens het federale recht beschermde soorten.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Zij dienen tot een minimum te worden beperkt en door de bevoegde vakdienst van het kanton te worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de federale overheid actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde soorten wilde dieren.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de noodzakelijke uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtvergunningen vervallen met de inwerkingtreding van de uitvoeringsbepalingen. Reeds betaalde vergunningskosten voor het lopende jachtseizoen worden naar verhouding terugbetaald.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het beheer van in het wild levende dieren tijdens de overgangsfase.

Toelichting

1. Uitgangssituatie

In het kanton Luzern, het grootste revierjacht-kanton van Centraal-Zwitserland met circa 420’000 inwoners op een oppervlakte van 1’493 km², is de huidige hobbyjacht een systeem dat noch de soortbescherming, noch een eigentijds beheer van in het wild levende dieren dient. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige wezens, gelegitimeerd door verouderde narratieven die geen wetenschappelijke toets doorstaan. De bewering dat zonder hobbyjacht het ecologische evenwicht zou instorten, wordt door het Genève-model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (vgl. het uitgebreide dossier over het jachtverbod in Genève op wildbeimwild.com).

De hobbyjacht wordt in Luzern georganiseerd als revierjacht. Particulieren halen een kantonale vergunning en jagen zonder vaste revierverantwoordelijkheid. In tegenstelling tot de wijdverbreide bewering nemen de vergunninghouders geen ecologische verantwoordelijkheid op zich, maar handelen zij in het kader van kantonale afschotplannen die primair zijn afgestemd op de belangen van de bosbouw en de landbouw (vgl. de psychologie van de hobbyjacht in het kanton Luzern alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Parallel daaraan komen op federaal niveau steeds meer beschermde in het wild levende diersoorten onder druk te staan. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. De bever mag sinds februari 2025 op kantonaal verzoek worden afgeschoten. De politieke druk op andere soorten zoals lynx, otter en grote zaagbek neemt gestaag toe. De wolf is aanwezig op de Pilatus en in Centraal-Zwitserland. Het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch, het enige van Zwitserland, herbergt een rijke fauna van in het wild levende dieren. De lynx is inheems in de Luzerner vooralpen. De bever bevolkt de Reuss, de Kleine Emme en andere wateren (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Luzern heeft hier de mogelijkheid een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele bescherming van in het wild levende dieren in plaats van hobbyjacht, maar ook voor de consequente bescherming van bedreigde in het wild levende diersoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ongeveer twee derde van de kiezers in het kanton Genève voor de afschaffing van de hobbyjacht door milities. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton praktisch uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennialang verdwenen, van het ree leefden er nog maar enkele tientallen exemplaren. Ongeveer 300 hobbyjagers zetten op grote schaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de hobbyjacht.

De ervaringen sinds het hobbyjachtverbod zijn eenduidig:

– De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is van enkele honderden tot zo'n 30’000 verveelvoudigd. Genève herbergt vandaag de grootste haaspopulatie en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.

– De reepopulatie heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, met een jaarlijkse speciale afschot door professionele boswachters van slechts 20 tot 36 dieren. De populatie beweegt zich op een voor de bosoppervlakte aanvaardbare dichtheid.

– In 2005 sprak in een nieuwe volksstemming 90 procent van de Geneefse kiezers zich uit voor het behoud van het hobbyjachtverbod. In 2009 werd in het kantonnale parlement een voorstel tot herinvoering met 70 tegen 7 stemmen verworpen.

– De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, verdeeld in zo'n 600’000 frank voor personeel (ca. drie voltijdse betrekkingen, verdeeld over ongeveer een dozijn milieumedewerkers), 250’000 frank voor preventie en 350’000 frank voor schadevergoeding. Dat komt overeen met ongeveer 2.40 frank per inwoner en per jaar.

De Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker, sinds 2001 verantwoordelijk voor het wildbeheer, bestempelt het hobbyjachtverbod als het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitvoerige uiteenzetting is te vinden in het dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit de directe vergelijking: een professionele boswachter in Genève heeft voor een sanitaire afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een hobbyjager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De haasdichtheid in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck Regeringsraad Zürich).

3. Het concept: professionele boswachterij in plaats van hobbyjacht

Het initiatief vervangt de hobbyjacht niet door een vacuüm, maar door een professioneel wildbeheer volgens het wildhoeder-model. Dit model berust op de volgende grondbeginselen:

Vakbekwaamheid in plaats van vrijetijdsplezier. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke grondslag, met een biologische opleiding en binnen het kader van een kantonnale prestatieopdracht. Hun doel is het behoud van gezonde wildpopulaties, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling daartoe streeft de hobbyjacht systeembedingt het belang na om haar eigen bestaansreden te waarborgen door middel van hoge bestanden aan bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratio-principe. Een afschot is enkel toegestaan wanneer alle niet-letale maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische omheiningen, verjaging, leefgebiedinrichting, verplaatsing, smaakafweermiddelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton de boeren elektrische omheiningen ter beschikking. Deze praktijk toont aan: co-existentie is een kwestie van wil, niet van technische mogelijkheid.

Democratische controle door een wildcommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dieren- en natuurbeschermingsverenigingen, wetenschap en overheden, voorkomt dat politieke druk van afzonderlijke belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het initiatief verankert dit beschermingsmechanisme consequent door de goedkeuringsplicht van de wildcommissie grondwettelijk vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend beginsel. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke studies toont aan: wildpopulaties reguleren zichzelf in de meeste gevallen vanzelf. De hobbyjacht verstoort dit natuurlijke proces door sociale structuren te vernietigen, voortplantingscijfers kunstmatig te verhogen en trekbewegingen te veranderen.

4. Waarom Luzern?

Het kanton Luzern is om verschillende redenen bijzonder geschikt voor de invoering van een professionele wildbescherming:

Grootste revierjacht-kanton van Centraal-Zwitserland. Luzern is na Bern het op een na grootste revierjacht-kanton van Duitstalig Zwitserland. Als professionele wildbescherming in Luzern werkt, werkt ze in elk revierjacht-kanton van Centraal-Zwitserland. De systeemwijziging is administratief eenvoudiger dan in revierjacht-kantons, omdat er geen jachtpachtcontracten moeten worden ontbonden en geen gemeenten moeten worden vergoed.

UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch. Het Entlebuch is het enige UNESCO-biosfeerreservaat van Zwitserland. Het herbergt een rijke wildfauna, waaronder lynx, edelhert en talrijke beschermde vogelsoorten. Professioneel wildbeheer zou de ecologische betekenis van het biosfeerreservaat versterken en de UNESCO-opdracht consequenter uitvoeren dan de hobbyjacht (vgl. wildbeimwild.com over nationale parken en beschermde gebieden).

Wolf op de Pilatus. De wolf is op de Pilatus en in Centraal-Zwitserland gedocumenteerd. De controversiële wolvenafschoten hebben het debat gepolitiseerd. Het initiatief biedt een grondwettelijk antwoord op het wolvendebat: professioneel wildbeheer in plaats van politiek gemotiveerde afschoten (vgl. het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

4’000 handtekeningen. Bij 420’000 inwoners zijn 4’000 handtekeningen minder dan één procent van de bevolking. In Luzern, Emmen, Kriens, Horw, Sursee en Willisau kan efficiënt worden ingezameld (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bewoond gebied).

Bever aan de Reuss en de Kleine Emme. De bever is langs de Reuss, de Kleine Emme en andere wateren gedocumenteerd. Sinds februari 2025 mag hij in heel Zwitserland op kantonaal verzoek worden afgeschoten. Het initiatief beschermt de bever in het kanton (vgl. wildbeimwild.com over predatoren).

Toeristisch kanton. Luzern is een van de belangrijkste toeristische kantons van Zwitserland. De aanwezigheid van wilde dieren in het landschap is een toeristisch kapitaal. In Genève toont de ervaring dat de wilde dieren in hobbyjachtvrije gebieden een kleinere vluchtafstand hebben en voor recreanten zichtbaarder zijn. Professionele wildbescherming verhoogt de aantrekkelijkheid van het kanton voor het natuurtoerisme.

Lynx in de Voor-Alpen. De lynx is in de Luzernse Voor-Alpen inheems en reguleert op natuurlijke wijze de reeënpopulatie. Professioneel wildbeheer beschermt de lynx en benut zijn ecologische functie.

5. Over de initiatieftekst

Alinea 1 – Verbod op de hobbyjacht

Het verbod op de jacht in jachtdistricten door particulieren is de kern van het initiatief. Het komt overeen met het Genève-model. De kantonale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jachtuitoefening uitdrukkelijk over aan de kantons (art. 3 lid 1 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland – patentjacht, districtsjacht en staats- of regiejacht – zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève praktiseert de regiejacht sinds 1974 conform het federale recht. In tegenstelling tot districtsjacht-kantons hoeven in Luzern geen jachtpachtcontracten te worden ontbonden en geen gemeenten te worden gecompenseerd: de bestaande patenten vervallen en reeds betaalde leges worden naar rato terugbetaald.

Lid 2 – Professioneel wildbeheer

In plaats van hobbyjagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken van de wildverzorging en, waar nodig, de standregulering op zich. Deze vakmensen beschikken over een uitgebreidere biologische of wildecologische opleiding en handelen op wetenschappelijke grondslag en in het openbaar belang. In Genève bewijst dit systeem al meer dan 50 jaar zijn waarde.

Lid 3 – Afschot als ultieme middel

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: een afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen hebben voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld zo'n 250 wilde zwijnen door boswachters geschoten (volgens de BAFU-jachtstatistiek), voornamelijk jonge dieren, waarbij leidende dieren om ethische redenen en ter behoud van de sociale stabiliteit van de rotten uitdrukkelijk worden gespaard.

Lid 4 – Wildcommissie

De onafhankelijke wildcommissie is gemodelleerd naar het Genève-model van de grondwettelijke faunacommissie. Zij waarborgt dat dieren- en natuurbeschermingsorganisaties een inspraakrecht hebben bij reguleringsbeslissingen en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap garandeert dat beslissingen op bewijs gebaseerd zijn en niet berusten op de jachtideologische mythen waarmee de hobbyjacht-lobby haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5 – Natuurlijke regulering en coëxistentie

Deze paragraaf verankert het richtsnoer van professionele wildbescherming in de grondwet: de natuur reguleert zichzelf grotendeels, zolang de mens niet door massaal afschot ingrijpt in de populatiedynamiek. Het bevorderen van coëxistentie omvat in Luzern in het bijzonder het waarborgen en verbinden van wildcorridors langs de Reuss en de Kleine Emme, de ecologische opwaardering van het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch en de voorlichting van de bevolking over het gedrag tegenover wilde dieren (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bewoond gebied).

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de Regeringsraad voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving uit te werken, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildcommissie samen te stellen. De bestaande dienst Landbouw en Bos (lawa) kan als institutionele basis dienen. De systeemwijziging van revierjacht naar regiejacht is administratief eenvoudiger dan in revierjachtkantons: er hoeven geen pachtcontracten te worden ontbonden en geen gemeenten te worden gecompenseerd.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde wilde diersoorten

De tweede paragraaf is voor Luzern bijzonder relevant. De wolf is aanwezig op de Pilatus en in Centraal-Zwitserland. De lynx is inheems in de vooralpen. De bever bewoont de Reuss, de Kleine Emme en andere wateren. Het UNESCO-biosfeerreservaat Entlebuch herbergt talrijke beschermde soorten. De soortbeschermingsparagraaf verankert het afzien van reguleringsverzoeken in de grondwet en geeft het kanton een duidelijke houding in het nationale debat.

De formulering «in het bijzonder» is bedoeld als een dynamische verwijzing naar het federale recht. Zij waarborgt dat de kantonnale bescherming automatisch ook geldt voor soorten die de federale wetgever in de toekomst onder bescherming stelt of op een reguleringslijst plaatst, zonder dat een grondwetswijziging nodig is (vgl. de analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Luzern

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer vijf keer kleiner is dan Luzern en ongeveer 500’000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van professioneel wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600’000 frank voor personeel, ongeveer 250’000 frank voor preventie en ongeveer 350’000 frank voor schadevergoeding.

Conservatieve extrapolatie voor Luzern

Voor Luzern, met een oppervlakte van 1’493 km² en ongeveer 420’000 inwoners, geldt de volgende bewust conservatieve kostenraming. Deze rekent ruim en houdt rekening met de gebieden in de voor-Alpen en de Alpen (Entlebuch, Pilatus, Napf), de opbouw van de kuddebescherming en het overgangsbeheer:

Personeelskosten: 840’000 tot 1’400’000 frank per jaar. Er zijn 7 tot 10 voltijdfuncties nodig. Een voltijdfunctie bij de kantonnale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120’000 tot 140’000 frank per jaar. Luzern is vijf keer groter dan Genève en topografisch zeer divers: het Mittelland in het noorden, voor-Alpen en Alpen in het zuiden (Entlebuch, Pilatus, Napf). De wolf bij de Pilatus haalde in 2023/2024 de nationale krantenkoppen en vereist gespecialiseerd beheer van grote predatoren.

Materiële kosten: 180’000 tot 300’000 frank per jaar. Uitrusting, voertuigen, verjagingsapparatuur, monitoringinfrastructuur (fotovallen, gps-zenders), bouwkundige beschermingsmaatregelen, elektrische omheiningen en publieksvoorlichting. In het voor-alpiene en alpiene terrein liggen de materiële kosten hoger dan in het laagland.

Schadevergoeding: 100’000 tot 250’000 frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw, vraatschade in het bos, beverschade aan wateren en eventuele schade door wolvenaanvallen. De hogere raming houdt rekening met de toenemende aanwezigheid van wolven bij de Pilatus.

Startinvestering in kuddebescherming: 400’000 tot 700’000 frank. In de eerste drie tot vijf jaar na de systeemwijziging is een eenmalige startinvestering in de kuddebeschermingsinfrastructuur voor het Entlebuch en de Pilatus-regio nodig: programma's voor kuddebeschermingshonden, mobiele omheiningen, nachtkralen, opleiding van herders. Deze investering is niet terugkerend en wordt over drie tot vijf jaar afgeschreven. In het Luzernse Mittelland zijn deze kosten niet nodig.

Totale kosten: 1’120’000 tot 1’950’000 frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met ongeveer 2.65 tot 4.65 frank per inwoner per jaar.

Compensatoire voortplanting en overgangsbeheer

De compensatoire reproductie – het door jachtdruk kunstmatig verhoogde voortplantingstempo – treft ook het kanton Luzern. De hobbyjacht produceert meer geboorten dan zij dieren onttrekt. Na de systeemwijziging is in de eerste drie tot vijf jaar een actief overgangsbeheer nodig, dat de populatiedichtheid terugbrengt naar een natuurlijk niveau. Professionele wildhoeders nemen deze taak op zich op wetenschappelijke grondslag en zonder economische eigenbelangen.

8. Over het initiatiefproces in het kanton Luzern

In het kanton Luzern is voor een volksinitiatief op grondwettelijk niveau het verzamelen van 4’000 handtekeningen binnen 6 maanden vereist (§ 27 lid 2 KV LU). Het initiatiefcomité moet bij de staatskanselarij worden aangemeld. Bij indiening toetst de regeringsraad het initiatief op toelaatbaarheid. Bij goedkeuring wordt het voorgelegd aan de kantonsraad en aansluitend aan het volk ter stemming.

De 4’000 handtekeningen kunnen worden verzameld in Luzern, Emmen, Kriens, Horw, Sursee en Willisau. Dat zijn de grootste steden van het kanton Luzern. Met een professioneel verzamelsysteem is dat haalbaar.

9. Strategische inbedding

Het initiatief in Luzern maakt deel uit van een nationale strategie: in meerdere kantons worden gecoördineerd volksinitiatieven voor professionele bescherming van wilde dieren gelanceerd. Gecoördineerde maatregelen op nationaal niveau scheppen synergieën bij de argumentatie, het mediawerk en de politieke positionering. Het kanton Luzern leent zich als pilotkanton voor Centraal-Zwitserland.

10. Verdere stappen

Dit document is een modeltekst van de IG Wild beim Wild. Hij kan door activisten, organisaties of initiatiefcomités vrij worden gebruikt en aan de omstandigheden in het kanton Luzern worden aangepast.

De volgende stap is de vorming van een initiatiefcomité in het kanton Luzern, bestaande uit personen uit verschillende gemeenten van het kanton, met stemgerechtigde personen uit het kanton Luzern. Het comité waarborgt het draagvlak van het initiatief en geeft het politieke legitimiteit.

De juridische grondslag, de politieke argumentatie, het communicatieve kader en het budget zijn met dit document gelegd. Het initiatiefcomité kan direct met de uitvoering beginnen.

Kantonale volksinitiatieven – Overige kantons

Dit document is een modeltekst van de IG Wild beim Wild. Het kan door activisten, organisaties of initiatiefcomités vrij worden gebruikt en aangepast aan de situatie in het kanton Luzern.

Feiten over de hobbyjacht-lobby

De brochure «De jacht in Zwitserland beschermt en is nuttig» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder – maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «staatstaak» over «soortenrijkdom» tot «80 % instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →