Chinas Zijderoute stuwt de TCM-handel aan

De nieuwe studie van Pro Wildlife verbindt de internationale verspreiding van de Traditionele Chinese Geneeskunde met de uitbouw van Chinese handels- en gezondheidsnetwerken.

Volgens de Chinese gezondheidsautoriteit is TCM inmiddels in 196 landen verspreid; meer dan 100 TCM-geneesmiddelen zijn geregistreerd in landen van het Belt-and-Road-initiatief. Dat is vanuit het oogpunt van soortenbescherming brisant, omdat de vraag naar onderdelen van wilde dieren daardoor niet daalt, maar geografisch wordt uitgebreid.

Bijzonder problematisch is het mechanisme van substitutie: wanneer een soort schaars wordt of strenger wordt beschermd, verschuift de vraag vaak naar de eerstvolgende soorten. Pro Wildlife beschrijft precies dit effect bij neushoornhoorn, saiga-hoorn, schildpadschild, onderdelen van roggen en zwemblazen van vissen. De studie ondersteunt daarmee de bekende logica van de handel in wilde dieren: verboden alleen volstaan niet wanneer nieuwe vervangende soorten dezelfde vraag bedienen.

TCM en soortenverlies

De door Pro Wildlife genoemde voorbeelden tonen aan hoe verschillend de druk op populaties van wilde dieren uitvalt. Neushoornhoorn en saiga-hoorn worden in de TCM traditioneel ingezet tegen koorts en voor “ontgifting”, hoewel het biologisch gezien vooral om keratine gaat. Bij zwemblazen van vissen verschuift de vraag volgens de studie van bijna uitgeroeide soorten zoals de totoaba en de bahaba naar grote ombervissen; inmiddels zouden meer dan 110 landen bij deze handel betrokken zijn.

Dat betekent voor de soortenbescherming: hoe globaler de vermarkting, hoe groter het risico dat lokaal beschermde soorten in nieuwe afzetmarkten weer opduiken. Juist daarom is de verbinding van handelsinfrastructuur, onlineverkoop en medische vraag zo problematisch. De uitbouw van de Zijderoute bestendigt niet alleen goederenstromen, maar ook de vermarktingsstructuren voor bedreigde dieren.

Europa is getroffen

Europa is niet alleen een doorvoerregio, maar ook een afzetmarkt. Pro Wildlife wijst erop dat in Duitsland, Oostenrijk, Luxemburg en Zwitserland TCM-preparaten met bestanddelen van wilde dieren verkrijgbaar zijn, bijvoorbeeld met schildpadschild of zeepaardje. Voor de EU meldde de organisatie voor 2021 tot 2023 meer dan 100’000 medische preparaten met bestanddelen van internationaal beschermde diersoorten die in beslag werden genomen.

In Zwitserland is de juridische situatie duidelijker dan de markt: het BLV voert CITES uit, en beschermde soorten mogen niet in een mate aan de natuur worden onttrokken of verhandeld die hun populaties in gevaar brengt. Toch toont de handhaving met terugkerende inbeslagnames aan dat soortbescherming aan de grens en in de onlinehandel regelmatig wordt ondermijnd. Precies daar ligt de leemte die TCM-aanbieders kunnen benutten.

Wat Zwitserland zou moeten doen

Voor Zwitserland zijn er drie concrete hefbomen. Ten eerste zijn strengere controles nodig in de onlinehandel en bij de import van TCM-preparaten met dierlijke bestanddelen, met name daar waar de herkomst nauwelijks aantoonbaar is. Ten tweede is meer transparantie nodig tegenover praktijken, apotheken en consumenten, zodat zij weten dat «traditie» niet automatisch rechtvaardigt om bedreigde soorten te benutten.

Ten derde zou Zwitserland de CITES-handhavingspraktijk consequent moeten afstemmen op de nieuwe handelsroutes van de Belt-and-Road-expansie. Wanneer een wereldmarkt voor producten van wilde dieren in 196 landen actief wordt gepromoot, volstaan incidentele inbeslagnames niet. Nodig is een beleid dat de vraag verlaagt, en niet alleen symptomen verzamelt.