EU-dierenwelzijnsverordening 2026: mijlpaal met hiaten – jachthonden blijven uitgesloten

Onlangs stemde het Europees Parlement in Straatsburg met grote meerderheid – 558 stemmen voor, 35 tegen en 52 onthoudingen – voor de eerste EU-brede verordening ter bescherming van honden en katten.

De zogenoemde «Cats and Dogs»-verordening dicht een al decennialang bekritiseerd hiaat: tot nu toe bestonden er in de EU geen uniforme dierenwelzijnsregels voor huisdieren. Daar komt nu verandering in. Tegelijkertijd laat de verordening zien hoe doeltreffend lobbywerk beschermingshiaten in wetten kan inbouwen.

Wat de verordening concreet oplevert

Kern van de nieuwe regeling is een verplichte identificatie van alle honden en katten door middel van een microchip, evenals de registratie ervan in nationale databanken. Daarmee moet de volledige traceerbaarheid van huisdieren worden gewaarborgd – van de fokker via de handel tot in het privéhuishouden. Voor dierenasiels, handelaren en commerciële fokkers geldt een overgangstermijn van vier jaar. Particuliere hondeneigenaren hebben tien jaar de tijd, bij katten is dat 15 jaar.

Daarnaast komt er een verbod op kweekmisstanden: fokkerijen die gericht zijn op overdreven lichaamskenmerken met voorzienbare gezondheidsrisico's worden in heel Europa beperkt. ÖDP-Europarlementariër Manuela Ripa, rapporteur van de milieucommissie, benadrukte dat onnodige ingrepen zoals het couperen van de staart voor dieren die onder het toepassingsgebied van de verordening vallen, worden verboden.

De Deutsche Tierschutzbund noemde het besluit een «mijlpaal voor het dierenwelzijn in Europa» – maar bekritiseerde tegelijkertijd de lange overgangstermijnen en de uitzonderingen.

Het hiaat: jachthonden vallen er helemaal niet onder

Wat in het publieke debat nauwelijks aan bod komt: de verordening geldt niet voor alle honden. De Eurogroup for Animals, een Europese koepelorganisatie van dierenwelzijnsorganisaties, wees erop dat de wet uitdrukkelijk niet geldt voor jachthonden, kuddebeschermingshonden en katten en honden in landbouwbedrijven. Daarmee blijven naar schatting 18 miljoen katten en 2 miljoen honden in de EU zonder adequate bescherming door de nieuwe verordening.

Concreet betekent dit: het coupeerverbod voor staarten en oren geldt niet voor jachthonden. De Duitse Jagdverband (DJV) heeft zich naar eigen zeggen vooraf samen met de Europese hobbyjacht-koepelorganisatie FACE actief ingezet om jachthonden buiten het toepassingsgebied van de verordening te houden. Dat zij daarmee succes hadden, is geen toeval — het is het resultaat van gerichte lobbywerkzaamheden tegen dierenwelzijn.

Wat is couperen eigenlijk?

Couperen verwijst naar het operatief inkorten van de staart of de oren bij honden. Het woord komt van het Franse «couper» — snijden. De staart wordt meestal enkele dagen na de geboorte gecoupeerd, de oren op een leeftijd van 8 tot 12 weken. Beide zijn pijnlijke ingrepen aan gezonde lichaamsdelen.

De staart is voor honden een centraal communicatiemiddel. Een gecoupeerde hond kan zijn lichaamstaal tegenover soortgenoten en mensen niet meer volledig uitdrukken, wat tot misverstanden en gedragsstoornissen kan leiden.

Het argument van de hobbyjacht-lobby voor het couperen: de lange, dunne staarten van bepaalde jachthondenrassen zouden bij het achtervolgen door struikgewas blootstaan aan verwondingen — slagen tegen takken zouden tot open breuken kunnen leiden. Dierenbeschermers brengen daartegen in: douane- en politiehonden van alle rassen werken intensief in nauwe ruimtes en tussen harde obstakels, zonder dat daar een vergelijkbaar probleem bekend is. Waarom dan juist bij jachthonden?

Interessant is ook de historische herkomst van de praktijk: het couperen van hondenstaarten in Duitsland houdt waarschijnlijk nauw verband met de hondenbelasting in Pruisen van 1810. Jachthonden waren van de belasting vrijgesteld en werden herkend aan hun ingekorte staart. De oorspronkelijke motieven waren dus noch medisch noch op dierenwelzijn gericht, maar zuiver fiscaal.

Zwitserland: al lang verder

Wat in de EU pas moeizaam en onvolledig wordt bevochten, is in Zwitserland al jaren vanzelfsprekend. Het couperen van oren en staart is hier in het algemeen verboden – zonder uitzonderingen voor jachthonden. Ook de invoer van honden met gecoupeerde oren of gecoupeerde staart is verboden. Het Federaal Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (BLV) heeft dit duidelijk geregeld. Zwitserland heeft het desbetreffende Europese verdrag ter bescherming van gezelschapsdieren reeds in 1993 zonder voorbehoud geratificeerd en in nationaal recht omgezet.

Relevantie voor Zwitserland: puppyhandel in de schijnwerpers

Ondanks de leemtes in de bescherming is de nieuwe EU-verordening voor Zwitserland direct relevant. Ongeveer 56 procent van alle in Zwitserland nieuw geregistreerde honden komt uit het buitenland. Achter een deel van deze handel zitten professionele massafokkerijen die puppy's onder twijfelachtige omstandigheden produceren, te vroeg van de moederdieren scheiden en met vervalste papieren naar Zwitserland transporteren. Luzia Oeschger van de Zwitserse Dierenbescherming STS verwelkomde de EU-regeling: door de chipplicht en de uniforme registratie zou de herkomst veel beter te herleiden zijn. Dat bemoeilijkt de invoer van dubieuze puppy's en helpt dierenartsen, autoriteiten en houders bij de identificatie.

De Zwitserse Dierenbescherming STS strijdt op haar beurt op nationaal niveau om verdere leemtes te dichten – bijvoorbeeld voor een invoerverbod op met dierenmishandeling vervaardigde bontproducten en foie gras, die in Zwitserland zelf verboden zijn, maar nog steeds mogen worden ingevoerd.

Het patroon blijft hetzelfde

De «Cats and Dogs»-verordening is een echte vooruitgang. Tegelijkertijd is de uitzondering voor jachthonden een leerzaam voorbeeld van hoe verenigingen voor hobbyjacht werken: ze drukken hun belangen door in het wetgevingsproces en houden hun dieren bewust buiten het beschermingsbereik. Wie het patroon kent, herkent het ook bij de wolf, bij de federale jachtwet in Duitsland en bij het debat over de jachtwet in Zwitserland – lobbywerk in naam van traditie, ten koste van de dieren.