«Voor professionele bescherming van wilde dieren» / «Pour une gestion professionnelle de la faune sauvage»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp / Initiative constitutionnelle rédigée de toutes pièces

Gebaseerd op art. 41 van de grondwet van het kanton Fribourg van 16 mei 2004 en op de wet betreffende de uitoefening van politieke rechten

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Opmerking: het kanton Fribourg is tweetalig. Voor de indiening moet de tekst van het initiatief zowel in het Duits als in het Frans beschikbaar zijn. De Franse versie moet vóór indiening door een juridisch deskundige worden gecontroleerd.

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Fribourg stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De grondwet van het kanton Fribourg van 16 mei 2004 wordt aangevuld met de volgende artikelen:

Art. [nieuw] Professionele wildbescherming

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (patentjacht, recreatieve jacht) is verboden op het gehele grondgebied van het kanton Fribourg.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 De verdere details worden geregeld bij wet.

Art. [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde wildsoorten

1 Het kanton ziet af van aanvragen voor preventieve populatieregulering van beschermde wildediersoorten volgens de federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels, met name van wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere onder federaal recht beschermde soorten.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De Staatsraad vaardigt de noodzakelijke uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2 Bestaande jachtvergunningen vervallen bij het in werking treden van de uitvoeringsbepalingen. Reeds betaalde vergunningskosten voor het lopende jachtseizoen worden naar rato terugbetaald.

3 De Staatsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

In het kanton Fribourg, een tweetalig kanton op de grens tussen Romandië en Duitstalig Zwitserland met circa 330’000 inwoners op een oppervlakte van 1’671 km², is de huidige recreatieve jacht een systeem dat noch de soortenbescherming, noch een eigentijds wildbeheer dient. Het is de uitoefening van een bloederig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelige levende wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toets doorstaan. De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd door het Genfer model (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com).

De recreatieve jacht is in Freiburg georganiseerd als patentjacht. Privépersonen kopen een kantonnaal patent en jagen zonder vaste verantwoordelijkheid voor een jachtgebied. In tegenstelling tot de veelgehoorde bewering nemen de patenthouders geen ecologische verantwoordelijkheid op zich, maar handelen zij binnen het kader van kantonnale afschotplannen die primair gericht zijn op de belangen van de bosbouw en landbouw (vgl. de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Tegelijkertijd komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk te staan. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. De bever mag sinds februari 2025 op kantonnaal verzoek worden afgeschoten. De politieke druk op andere soorten zoals de lynx, de otter en de grote zaagbek neemt gestaag toe. Het kanton Freiburg wordt rechtstreeks getroffen door de terugkeer van de wolf: de aanwezigheid van de wolf is gedocumenteerd in de Freiburgse Voor-Alpen (Gruyère, Schwarzsee). De lynx is inheems in het kanton. De bever koloniseert de Sarine en haar zijrivieren (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com en de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Freiburg heeft de mogelijkheid om hier een duidelijk signaal af te geven: niet alleen voor professionele bescherming van wilde dieren in plaats van recreatieve jacht, maar ook voor de consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonnaal niveau. Als tweetalig kanton aan de taalgrens zou dit signaal een brugfunctie vervullen tussen Romandie en Duitstalig Zwitserland.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ongeveer tweederde van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve militiejacht. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton vrijwel uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennialang verdwenen, van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Ongeveer 300 recreatieve jagers zetten op grote schaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

– De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd, van enkele honderden naar zo'n 30.000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste veldhazenpopulatie en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.

– De reeënstand heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, bij een jaarlijkse speciale afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. De populatie beweegt zich binnen een dichtheid die verenigbaar is met het bosoppervlak.

– In 2005 sprak 90 procent van de Geneefse stemgerechtigden zich in een nieuwe volksstemming uit voor het behoud van het verbod op de recreatieve jacht. In 2009 werd een voorstel tot herinvoering in het kantonnale parlement met 70 tegen 7 stemmen verworpen.

– De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, verdeeld over ongeveer 600.000 frank voor personeel (ca. drie voltijdse functies, verdeeld over ongeveer een dozijn milieuambtenaren), 250.000 frank voor preventie en 350.000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op ongeveer 2,40 frank per inwoner per jaar.

De Geneefse fauna-inspecteur Gottlieb Dandliker, sinds 2001 verantwoordelijk voor het wildbeheer, noemt het verbod op de recreatieve jacht het financieel voordeligste alternatief voor het kanton. Een uitgebreide beschrijving is te vinden in het Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com. Voor het Franstalige deel van het kanton is de culturele en talige nabijheid tot Genève een bijzonder voordeel: de Geneefse ervaring is direct toegankelijk.

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en binnen het kader van een kantonnale prestatieopdracht. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van de afschotcijfers (vgl. het kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafwerende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen bast afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie voorkomt dat politieke druk het wildbeheer verwatert. Het initiatief verankert de vergunningsplicht constitutioneel.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Fribourg?

Het kanton Fribourg leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildbescherming:

Tweetalig bruggenkanton. Fribourg is tweetalig: ongeveer tweederde van de bevolking spreekt Frans, een derde Duits. Het initiatief verbindt het Duitstalige en het Franstalige debat over de taalgrens heen. In het Franstalige kantonsdeel is de Geneefse ervaring cultureel en taalkundig direct toegankelijk. In het Duitstalige Sensebezirk en het Seebezirk kan het initiatief gebruikmaken van de ervaringen van de Duitstalige initiatievenreeks. Fribourg is naast Bern en Wallis het enige kanton dat als brug tussen de taalregio's kan dienen.

Wolvenbeleid in het Greyerzerland. De wolf is gedocumenteerd in de Fribourgse voor-Alpen (Greyerzerland, Schwarzsee). De omstreden wolvenafschotten hebben het debat gepolitiseerd. Het initiatief biedt een constitutioneel antwoord: professioneel wildbeheer in plaats van politiek gemotiveerde afschotten (vgl. de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Lynx in de voor-Alpen. De lynx is inheems in het kanton en reguleert op natuurlijke wijze de reeënpopulatie. Professioneel wildbeheer beschermt de lynx en benut zijn ecologische functie.

Bever aan de Saane. De bever is gedocumenteerd langs de Saane en haar zijrivieren. Sinds februari 2025 mag hij in heel Zwitserland op kantonaal verzoek worden afgeschoten. Het initiatief beschermt de bever in het kanton (vgl. wildbeimwild.com over roofdieren).

6’000 handtekeningen. Bij 330’000 inwoners zijn 6’000 handtekeningen 1,8 procent van de bevolking. In Fribourg, Bulle, Murten, Düdingen en Villars-sur-Glâne kan efficiënt worden ingezameld. De inzameling moet in beide talen worden georganiseerd (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Patentjacht = eenvoudige systeemwijziging. Geen pachtcontracten, geen gemeentelijke vergoeding. De bestaande vergunningen vervallen en reeds betaalde vergoedingen worden naar rato terugbetaald.

Nabijheid van Genève.Fribourg grenst niet direct aan Genève, maar de culturele nabijheid van de Romandie maakt de Geneefse ervaring voor het Franstalige deel van het kanton onmiddellijk relevant. «Genève doet dit al 50 jaar» is hier geen abstracte verwijzing, maar geleefde nabuurschap.

5. Over de initiatieftekst

Paragraaf 1 – Verbod op de recreatieve jacht

Het verbod op de patentjacht door particulieren vormt de kern van het initiatief. Dit sluit aan bij het Geneefse model. De kantonnale bevoegdheid hiervoor staat buiten kijf: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van de jachtuitoefening uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland – patentjacht, revierjacht en staats- respectievelijk regiejacht – zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 in overeenstemming met het federale recht de regiejacht toe. In tegenstelling tot kantons met revierjacht hoeven in Fribourg geen jachtpachtcontracten te worden ontbonden en geen gemeenten schadeloos te worden gesteld.

Paragraaf 2 – Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jaagsters en recreatieve jagers nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonnale dienst alle taken van de wildtierverzorging en, waar nodig, van de populatieregulering op zich. In Genève heeft dit systeem zich sinds meer dan 50 jaar bewezen.

Paragraaf 3 – Afschot als ultimum remedium

Afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen hebben voorrang. In Genève worden jaarlijks ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten (volgens de BAFU-jachtstatistiek), voornamelijk jonge dieren, waarbij leiddieren expliciet worden ontzien.

Paragraaf 4 – Wildcommissie

De onafhankelijke wildbeheercommissie is naar het voorbeeld van het Geneefse model opgezet. Zij zorgt ervoor dat dierenbeschermings- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben en voorkomt dat de Raad van State op eigen houtje uitzonderingen goedkeurt. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt op bewijs gebaseerde besluitvorming (vgl. wildbeimwild.com/jagd-fakten).

Paragraaf 5 – Natuurlijke regulering en coëxistentie

De bevordering van de coëxistentie omvat in Fribourg met name het veiligstellen en met elkaar verbinden van wildtierverbindingszones langs de Sarine en haar zijrivieren, de ecologische opwaardering van de voor-Alpiene landschappen in het Greyerzerland en de voorlichting van de bevolking over gedrag ten opzichte van wilde dieren (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar geeft de Raad van State voldoende tijd om de uitvoeringswetgeving op te stellen, professionele wildbeheerders aan te stellen en de wildbeheercommissie samen te stellen. De bestaande Dienst voor Bos en Natuur (WNA) kan als institutionele basis dienen.

6. Over het tweede artikel: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten in het wild

Het tweede artikel is bijzonder relevant voor Freiburg. De wolf is aanwezig in de Voor-Alpen. De lynx is inheems in het kanton. De bever bevolkt de Saane. De formulering «met name» is opgezet als een dynamische verwijzing naar het federale recht en beschermt ook toekomstige terugkeerders, met name de otter, wiens terugkeer naar West-Zwitserland wordt verwacht (vgl. de wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Freiburg

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer zes keer kleiner is dan Freiburg en circa 500’000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van professioneel wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar: ongeveer 600’000 frank voor personeel, ongeveer 250’000 frank voor preventie en ongeveer 350’000 frank voor schadevergoeding.

Voorzichtige hoogtebereking voor Freiburg

Voor Freiburg, met een oppervlakte van 1’671 km² en circa 330’000 inwoners, komt de volgende bewust voorzichtige kostenraming naar voren. Deze rekent ruimhartig en houdt rekening met de Voor-Alpengebieden (Gruyère, Schwarzsee, Jaun), de opbouw van kuddebescherming en het overgangsbeheer:

Personeelskosten: 720’000 tot 1’260’000 frank per jaar. Nodig zijn 6 tot 9 voltijdse betrekkingen. Een voltijdse betrekking bij de kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en werkgeversbijkomende kosten, ongeveer 120’000 tot 140’000 frank per jaar. Freiburg is zes keer groter dan Genève en topografisch gevarieerd: middenland in het noorden, Voor-Alpen in het zuiden (Gruyère, Schwarzsee, Jaun). De wolf is in het kanton gedocumenteerd en vereist gespecialiseerd beheer van grote roofdieren.

Materiaalkosten: 150’000 tot 260’000 frank per jaar. Uitrusting, voertuigen, monitoringinfrastructuur, materiaal voor kuddebescherming, bouwkundige beschermingsmaatregelen en voorlichting in twee talen (Duits en Frans).

Schadevergoeding: 80’000 tot 200’000 frank per jaar.

Startinvestering kuddebescherming: 400’000 tot 700’000 frank. Eenmalige investering in de infrastructuur voor kuddebescherming voor Gruyère en de regio Schwarzsee, gespreid over drie tot vijf jaar: programma's met kuddebeschermingshonden, mobiele afrasteringen, nachtkralen, opleiding van herders. In het Freiburgse middenland niet nodig.

Totale kosten: 950’000 tot 1’720’000 frank per jaar (bruto). Dat komt neer op ongeveer 2,90 tot 5,20 frank per inwoner per jaar.

Compenserende voortplanting en overgangsbeheer

De compensatoire reproductie – het door jachtdruk kunstmatig verhoogde voortplantingstempo – speelt ook in het kanton Fribourg. Na de systeemwijziging is in de eerste drie tot vijf jaar gericht overgangsbeheer nodig, dat al is meegerekend in het hogere aantal functies (vgl. studies op wildbeimwild.com).

Besparingen en medefinanciering

Daar staan aanzienlijke besparingen tegenover: geen jachtexamens, geen vergunningenbeheer, geen afschotplanning, geen jachttoezicht. Eén enkele zinloos gedode wolf kost de gemeenschap ongeveer 35.000 Franken (helikopterinzetten, coördinatie, juridische procedures).

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de vergunningsinkomsten van naar schatting 700.000 tot 1.000.000 Franken per jaar. Daar staan echter de nooit verrekende externe kosten van de miliciejacht tegenover – wildongevallen, door de jacht veroorzaakte verbijtingsschade in beschermbossen, administratiekosten, politie- en rechtsinzet – die een veelvoud van deze inkomsten bedragen. In het kanton Genève vervallen deze inkomsten al sinds 1974 – zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdse functies hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschotacties door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als een regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of een verkeerd begrepen «natuurervaring» van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening toont aan: de miliciejacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

De De netto meerkosten liggen naar verwachting tussen de 500.000 en 1.100.000 Franken per jaar bedragen, wat neerkomt op ongeveer 1,50 tot 3,35 Franken per inwoner overeenkomt. Zelfs royaal berekend: dat is minder dan een kop koffie per persoon per jaar. Voor een kanton met een totaalbudget van ongeveer 4,3 miljard Franken (staatsrekening 2024, EFV) is dat minder dan 0,03 procent (vgl. Jachtmythen-feitencheck op wildbeimwild.com).

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Eerste artikel: afschaffing van de recreatieve jacht

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. De federale jachtwet (JSG) laat de regeling van het jachtrecht, het jachtsysteem, het jachtgebied en het jachttoezicht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 JSG). De drie jachtsystemen zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 het staatsjachtsysteem toe en heeft in meer dan 50 jaar nooit een klacht op basis van federaal recht ondervonden.

Tweede artikel: bescherming van beschermde soorten

Art. 7a JSG geeft de kantons de mogelijkheid tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Het afzien hiervan is niet in strijd met het federale recht, noch met de Conventie van Bern.

Eenheid van materie

Het initiatief waarborgt de eenheid van materie, aangezien alle bepalingen van beide artikelen betrekking hebben op het kantonale wildbeheer en de bescherming van wilde dieren.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Fribourg heeft voor-Alpen en alpenlandbouw – het Genève-model past hier niet»

De feiten: Genève heeft eveneens een landelijk achterland met wijnbouw en landbouw. Het grootste deel van het kanton Fribourg bestaat uit Middelland (district Meer, district Sense, Broye) en is rechtstreeks vergelijkbaar met Genève. De Voor-Alpen (Gruyère) zijn dunner bevolkt met minder conflictzones. De alpenlandbouw vereist professionele kuddebescherming, geen recreatieve jacht. De kuddebescherming wordt vandaag al door vakmensen uitgevoerd en niet door recreatieve jagers en jaagsters (vgl. de Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg).

Korte communicatieve formule: «Het Fribourgse Middelland is hetzelfde landschap als Genève. En in de Voor-Alpen is professionele kuddebescherming nodig, geen recreatieve jacht.» / «Le Plateau fribourgeois est le même paysage que Genève. Et dans les Préalpes, il faut une protection professionnelle des troupeaux, pas la chasse de loisir.»

«De wolf heeft de recreatieve jacht nodig»

De feiten: De wolf reguleert. De recreatieve jacht verstoort. Genève bewijst het al 50 jaar. Professioneel wildbeheer stelt de wolf in staat zijn ecologische functie te vervullen en beschermt tegelijkertijd de veekuddes door middel van professionele preventie.

Korte communicatieve formule: «De wolf reguleert. De recreatieve jacht verstoort. Genève bewijst het al 50 jaar.» / «Le loup régule. La chasse de loisir perturbe. Genève le prouve depuis 50 ans.»

«De kosten stijgen – uiteindelijk betaalt de belastingbetaler»

De feiten: 1,50 tot 3,35 frank per inwoner per jaar. Onder of op het Geneefse niveau. Genève doet het al 50 jaar, met 2,40 frank per hoofd, en 90 procent van de bevolking wil het behouden.

Korte communicatieve formule: «Ongeveer 2 frank per persoon per jaar. Vergelijkbaar met Genève. En 90 procent van de Genevers wil het behouden.» / «Environ 2 francs par personne et par an. Comparable à Genève. Et 90% des Genevois veulent le garder.»

10. Samenvatting

Dit initiatief biedt de Fribourgse bevolking de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer en een uitgebreide bescherming van bedreigde wilde diersoorten. Het eerste artikel volgt het al meer dan 50 jaar beproefde Geneefse model en vervangt de recreatieve jacht door professionele bescherming van wilde dieren. Het tweede artikel beschermt met name de wolf in de Gruyère, de lynx in de Voor-Alpen en de bever aan de Saane. Als tweetalig kanton aan de taalgrens heeft Fribourg een unieke brugfunctie: het initiatief verbindt de Geneefse ervaring van Romandië met het Duitstalig-Zwitserse debat.

Initiatiefcomité «Voor professionele bescherming van wilde dieren» / «Pour une gestion professionnelle de la faune sauvage»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonaal recht, woonachtig in het kanton Fribourg)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

De volgende dossiers en bronnen onderbouwen de argumentatie van dit initiatief en zijn beschikbaar als bijlagen:

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot – Uitgebreide weergave van het Geneefse wildbeheer sinds 1974.

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien – Verzameling wetenschappelijke studies over zelfregulering van populaties wilde dieren.

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/jagd-in-der-schweiz – Doorlopend bijgewerkt overzicht van het Zwitserse jachtbeleid.

Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Fribourg: wildbeimwild.com – Psychologie van de recreatieve jacht in kanton FR – Kantonsspecifieke analyse.

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd – Overkoepelende bijdragen.

Wilde dieren in bewoond gebied: wildbeimwild.com/category/wildtiere-im-siedlungsgebiet – Coëxistentie van mens en wild dier.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen – Feitencheck.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het initiatief in het kanton Basel-Stadt – De blauwdruk voor de gehele reeks initiatieven.

Opmerking over de procedure

Het initiatiefcomité dient de initiatieftekst in het Duits en het Frans vóór de start van de handtekeningeninzameling ter voortoetsing in bij de Staatskanselarij van het kanton Fribourg. Voor het welslagen van het initiatief zijn 6’000 geldige handtekeningen vereist. De indieningsmodaliteiten zijn geregeld in de wet betreffende de uitoefening van politieke rechten.

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren» – Kanton Fribourg Intern werkdocument – stand maart 2026

Samenvatting

Fribourg is het strategische brugkanton van de initiatiefreeks. Als tweetalig kanton aan de taalgrens verbindt het de Geneefse ervaring uit de Romandie met het debat in Duitstalig Zwitserland. De culturele en talige nabijheid tot Genève maakt de Geneefse ervaring in het Franstalige deel van het kanton direct toegankelijk. 6’000 handtekeningen bij 330’000 inwoners zijn haalbaar. De kosten per hoofd liggen op of onder het Geneefse niveau. De systeemwissel naar patentjacht is administratief eenvoudig. Wolf, lynx en bever zijn aanwezig in het kanton.

1. Waarom juist Fribourg?

Tweetalig bruggenkanton. Verbindt de Romandie en Duitstalig Zwitserland. De Geneefse ervaring is in het Franstalige deel cultureel nabij.

Wolvenbeleid in het Greyerzerland. Wolf in de Voralpen gedocumenteerd. De soortenbeschermingsparagraaf mobiliseert.

6’000 handtekeningen bij 330’000 inwoners. 1,8 procent. Haalbaar.

Patentjacht = eenvoudige systeemwijziging. Geen pachtcontracten, geen gemeentelijke vergoeding.

Nabijheid van Genève. «Genève le fait depuis 50 ans» is hier geen abstracte referentie.

2. De lessen uit Zürich: wat we anders doen

Positieve titel. «Voor professionele bescherming van wilde dieren» / «Pour une gestion professionnelle de la faune sauvage».

Concrete begrotingsberekening. Ongeveer 2 Zwitserse frank per hoofd. Vergelijkbaar met Genève.

Vroegtijdig steun van partijen zeker stellen. SP, Groenen, GLP, Centre gauche in beide taalregio's vroegtijdig betrekken.

Tweetalige campagne. Materiaal in het Duits en Frans vanaf het begin.

3. Analyse van tegenstanders en voorbereide antwoorden

Tegenargument 1: «Fribourg heeft Voralpen en alpenlandbouw»

De feiten: Het Freiburgse Middelland is hetzelfde landschap als Genève. In de Voralpen is professionele kuddebescherming nodig, geen recreatieve jacht.

Korte communicatieve formule: «Het Freiburgse Middelland is Genève. De Voralpen hebben kuddebescherming nodig, geen recreatieve jacht.»

Tegenargument 2: «De wolf heeft de recreatieve jacht nodig»

De feiten: De wolf reguleert. De recreatieve jacht verstoort. Genève bewijst dit al 50 jaar.

Korte communicatieve formule: «De wolf reguleert. De recreatieve jacht verstoort.» / «Le loup régule. La chasse de loisir perturbe.»

Tegenargument 3: «De kosten stijgen»

De feiten: Ongeveer 2 Zwitserse frank per inwoner per jaar. Vergelijkbaar met Genève.

Korte communicatieve formule: «Ongeveer 2 frank. Genève doet het al 50 jaar.» / «Environ 2 francs. Genève le fait depuis 50 ans.»

4. Communicatiestrategie: De drie kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor.» / «Genève le fait depuis 50 ans.»

«Professioneel in plaats van recreatief.» / «Professionnel au lieu de loisir.»

«Ongeveer 2 frank per persoon per jaar.» / «Environ 2 francs par personne et par an.»

5. Tijdschema en volgende stappen

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist(e) inschakelen; vertaling naar het Frans; comitéleden met woonplaats in Freiburg uit beide taalregio's	Maand 1–4
Indiening voor voorlopige toetsing	Staatskanzlei Freiburg (Duitse en Franse tekst)	Maand 4–5
Publicatie & start inzameling	Doel: 7’500+ handtekeningen als buffer; verzameling in beide talen	Maand 5
Contacten met partijen & coalitievorming	SP, Groenen, GLP; Pro Natura Freiburg; BirdLife Freiburg; WWF; Fondation Franz Weber	Maand 1–12
Indiening van de handtekeningen	Staatskanselarij, officiële controle	Na verzameltermijn
Debat in de Grote Raad	Parlementaire verankering; tweetalige mediawerkzaamheden	Volgende maanden
Stemcampagne	Tweetalige mobilisatie, Genfer ervaring, wolf-argument	Vóór de stemming

6. Campagnemateriaal

• Het Genève-dossier op wildbeimwild.com als centraal argumentatiekader.
• De Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg als achtergrondmateriaal.
• Lokale media: Freiburger Nachrichten, La Liberté, La Gruyère, Murtenbieter, Radio Fribourg.
• Infografiek: brug Romandie–Duitstalig Zwitserland, wolf in Greyerzerland, bever aan de Saane. Kostenvergelijking Freiburg vs. Genève.
• Al het campagnemateriaal vanaf het begin tweetalig (DE/FR).

7. Verdere bronnen

• Het Geneefse jachtverbod in detail
• Wetenschappelijke studies
• Jacht in Zwitserland
• Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Freiburg
• Feitencheck jachtmythen
• Federale jachtstatistiek (BAFU)
• Kantonaal volksinitiatief Bazel-Stad

Dit document is een voorbeeldtekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij gebruikt en aangepast worden aan de omstandigheden in het kanton Freiburg door activisten, organisaties of initiatiefcomités.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder – maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «overheidstaak» tot «biodiversiteit» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →