Reeënjacht in het kanton Bern: wat het Plattform-J-portret van een recreatieve jaagster verzwijgt

Op 1 oktober is in het kanton Bern de reeënjacht begonnen.

Bij de start van het seizoen haalt het Berner Platform J een portret uit het archief: een redacteur vergezelde in het najaar van 2024 een recreatieve jaagster bij de loerjacht, de tekst verscheen voor het eerst op 9 oktober 2024. De herpublicatie maakt deel uit van de reeks «Vrouwen in mannendomeinen» en wordt gekoppeld aan de eigen prijsvraag «Jagdfieber», waarbij de lezers in het najaar zelf «op jacht» gaan. Bij dit spel vloeit uiteindelijk geld in plaats van bloed, schrijft de redactie zinspelend.

Het portret toont een rustig beeld: mist boven het veld, wachten op de zonsopgang, een vos die wordt gespaard. Onder de titel «Het onderbuikgevoel beslist» legt de recreatieve jaagster uit dat vooroordelen tegen de recreatieve jacht berusten op op zichzelf staande gevallen, dat de recreatieve jacht schade aan het bos voorkomt, dat wildbraad biologisch vlees is en dat wandelaars geen angst hoeven te hebben. Deze uitspraken worden niet in perspectief geplaatst. Wild beim Wild heeft ze vergeleken met de officiële voorschriften en de stand van het wetenschappelijk onderzoek.

Wat de officiële jachttijden werkelijk voorschrijven

Platform J schrijft dat de reeënjacht tot 15 november telkens op maandag, woensdag en zaterdag plaatsvindt. Dat zijn de reguliere jachtdagen, maar voor het lopende seizoen is deze vermelding onvolledig. De jachtregeling 2026/2027 van de kantonale directie voor Economie, Energie en Milieu voorziet in de wildzones 1, 4, 5, 7 en 10 bovendien in een donderdagjacht op reeën in geselecteerde aandachtsgebieden. Per recreatieve jager kunnen volgens diezelfde jachtregeling tot negen reeën worden verworven.

Ook het beeld van de herfst als jachttijd is te kort door de bocht. Volgens het officiële overzicht van het kanton loopt het jachtseizoen voor wilde zwijnen van 2 augustus tot 31 januari, en voor vossen, wasbeerhonden en wasberen van 1 september tot 28 februari. Welke soorten waar, wanneer en op welke dagen bejaagd mogen worden, verschilt per gebied en rustdag. Voor wie buiten wil ontspannen, blijft echter het feit dat gedurende het grootste deel van het jaar ergens in het kanton rekening moet worden gehouden met gewapende recreatieve jagers. Hoe deze verstoring in het publieke debat regelmatig onder het tapijt wordt geveegd, blijkt ook uit het geval uit het Eschenbergwald.

De vos en het buikgevoel

De scène met de vos moet terughoudendheid aantonen: hij zag er gezond uit, dus werd hij gespaard. Omgekeerd betekent dit dat de vos een mogelijk doelwit was en dat een blik door de verrekijker over leven en dood beslist. Een visuele beoordeling is geen medische diagnose, en het “buikgevoel” is geen criterium van de jachtordening.

Bovendien past de scène slecht bij de latere uitspraak dat elk geschoten niet-menselijk dier op het bord belandt. In Zwitserland worden vossen vrijwel nooit gegeten. De vossenjacht kan dus helemaal niet worden gerechtvaardigd met het wildbret-argument. Hoe tegenstrijdig de rechtvaardigingen van de verenigingen voor recreatieve jacht bij de vossenjacht uitvallen, documenteert de feitencheck JagdSchweiz argumenteert tegen zichzelf. De stand van het onderzoek naar het effect van bejaging op vossenpopulaties staat op de pagina Jacht in de feitencheck.

Bosbescherming door recreatieve jacht?

De recreatieve jaagster noemt zichzelf een natuurbeschermer, omdat de recreatieve jacht schade aan het bos door te hoge wildstanden zou voorkomen. Zo eenvoudig ligt het verband niet. Jachtdruk kan het gedrag van reeën beïnvloeden en daarmee de verdeling van de vraatschade: bejaagde dieren worden schuwer en trekken zich overdag sterker terug in de beschutting van het bos, dus juist daar waar de verjonging groeit. Of de recreatieve jacht de bosschade vermindert, hangt dan ook af van jachtdruk, jachtlocaties en bosstructuur, en niet alleen van het aantal afschoten. Hoe het bos-wild-debat deze factor regelmatig buiten beschouwing laat, blijkt uit het voorbeeld Luzern.

Het kanton Genève kent sinds 1974 geen recreatieve jacht meer. Regulerende ingrepen worden daar uitgevoerd door professionele wildbeheerders, en het bos is niet ingestort. De ervaringen staan beschreven in het artikel over het Genève's jachtverbod.

'Biologisch wildbret' zonder biocertificering

'Bio' is in Zwitserland een beschermde term met certificering en controles. Producten van de jacht vallen buiten het toepassingsgebied van de bioverordening, wildbraad van in het wild levend jachtwild is dus nooit biologisch gecertificeerd. Voor de verkoop ervan gelden eigen keurings- en hygiëneregels, die niet gelijk te stellen zijn aan een biocontrole. Hoe het bio-narratief werkt, laat de factcheck zien 'Bio Bio Plus' en andere legenden.

Los daarvan moet het gezondheidsrisico worden bekeken. Het Zwitserse Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen (BLV) stelt vast dat wildvlees van dieren die met loodmunitie zijn geschoten hoge loodwaarden kan bevatten, en adviseert dergelijk wild slechts zelden te eten. Kinderen tot zeven jaar, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en vrouwen met een kinderwens zouden volgens het BLV uit voorzorg helemaal geen wildvlees moeten eten, omdat de gebruikte munitie niet altijd kan worden vastgesteld. Hoe horeca en media deze waarschuwingen negeren, laat de analyse van het Graubündense Genussstrecke.

Bij het beeld van de stille aanzit hoort ook iets wat het portret slechts terloops vermeldt: in de namiddag schakelt de recreatieve jaagster over naar een drijfjacht met honden, waarbij een collega een reebok schiet. Bij schoten op bewegende dieren of onder tijdsdruk neemt het risico op verwonding toe, waardoor deze tweede jachtvorm een eigen beoordeling verdient. Wat misschoten en naspeuringen betekenen voor de betrokken dieren en de ingezette honden, beschrijft het artikel Waarom er zoveel jachthonden nodig zijn.

'Geen angst' in het gezamenlijk gebruikte bos

De recreatieve jaagster vertelt dat ze niet zelden door buitenstaanders wordt aangesproken op de recreatieve jacht, vaak uit onzekerheid. Haar antwoord: men hoeft geen angst te hebben. Het algemene risico in het Berner bos valt niet te becijferen aan de hand van één enkel geval. Dat omstanders bij een jacht wel degelijk gewond kunnen raken, laat bij wijze van voorbeeld de rechtszaak zien na een drijfjachtongeluk in Harkebrügge, waarbij een vrouw in haar eigen tuin ernstig gewond raakte door een hagelkorrel. De onzekerheid van bosbezoekers is geen misverstand dat met een gesprek kan worden weggenomen, maar een begrijpelijke reactie op vuurwapens in recreatiegebieden.

Commentaar: recreatieve jacht als vermaak

Plattform J verpakt het doden van niet-menselijke dieren in drie vriendelijke kaders: als archiefparel, als emancipatieverhaal en als prijsvraag. Dat er aan het eind van de dag een ree dood is, verschijnt in de tekst als "succes". De bewering dat kritiek op de recreatieve jacht op losstaande gevallen zou berusten, blijft onweersproken, een jachtkritisch geluid komt niet voor.

Het genderdiscours leidt daarbij af van de kern. Voor het ree maakt het geen verschil of een man of een vrouw de trekker overhaalt. De vraag is niet wie mag jagen, maar of de recreatieve jacht aan haar eigen rechtvaardigingen voldoet. Naar onze mening doen media die een prijsvraag "Jachtkoorts" organiseren en daarbij portretten van recreatieve jagers opgraven aan imagopolitiek in plaats van aan journalistiek. Hetzelfde patroon is momenteel te zien bij de zender RTR, die een jachtvergunning verloot en de "mooiste" foto van een geschoten dier bekroont. Dat de bevolking veel kritischer tegenover de recreatieve jacht staat dan dergelijke formats suggereren, blijkt uit onafhankelijk onderzoek, zoals uiteengezet in het artikel over de Jachtbarometer. Verdere achtergrondinformatie is gebundeld in de Dossiers van Wild beim Wild.