Kanton Graubünden zet blauwe reigers uit

Het kanton Graubünden heeft de afgelopen jaren 75 blauwe reigers afgeschoten, zonder rechtsgeldige vergunning.

Volgens de Zwitserse federale jachtwet is het doden van dieren van beschermde soorten zonder toestemming een misdrijf dat wordt bestraft met een gevangenisstraf van maximaal een jaar of een geldboete.

Andere kantons gingen tot vijf jaar geleden op vergelijkbare wijze te werk, maar hebben hun praktijk na een uitspraak van het Federaal Gerecht grotendeels aangepast. Wat gaat hier mis?

Het kanton Graubünden weet precies hoe het zou moeten handelen als het beschermde dieren zoals de Blauwe reiger wil afschieten: het zou moeten aantonen dat de afschoten nodig zijn vanwege aanzienlijke schade, en het zou een beschikking moeten opstellen, publiceren en toegankelijk maken voor rechterlijke toetsing in een rechtsstaat. Beide zijn volgens het geldende jachtrecht vereist. Maar het kanton Graubünden heeft niets van dat alles gedaan en heeft de afgelopen vier jaar toch 75 beschermde blauwe reigers afgeschoten. Zulke gevallen laten de omvang van de Wildlifecriminaliteit ook op overheidsniveau zien.

Duidelijke richtlijnen van het Federaal Gerecht

In het voorjaar van 2015 heeft het Federaal Gerecht duidelijk vastgesteld dat voor het afschieten van beschermde diersoorten een vergunning nodig is. Dat geldt sinds de inwerkingtreding van de jachtwet in 1988, en het Federaal Gerecht heeft het vijf jaar geleden uitdrukkelijk bevestigd. Na de uitspraak uit Lausanne ontvingen alle jachtbesturen van Zwitserland een duidelijke instructie van het Bundesamt für Umwelt (BAFU). Maar het kanton Graubünden houdt zich daar al jaren niet aan. Uitspraken van het Federaal Gerecht gelden in heel Zwitserland, en de natuurbeschermingsorganisaties hadden eind 2017 over de ongerechtvaardigde afschoten van blauwe reigers intensief overleg met het kanton en het opgeroepen zich aan de wet te houden. Toch moest de regering op een vraag in de Grote Raad toegeven dat ook in 2019 weer 8 reigers waren afgeschoten.

De Graubündense autoriteiten zijn niet de enigen die zich over de wet hebben heen gezet. De uitspraak van het Bundesgericht uit 2015 kwam na jarenlang getouwtrek tussen het kanton Bern en BirdLife Zwitserland. Ook het kanton Bern had zich destijds geweigerd om het afschieten van honderden blauwe reigers in de jaren vóór 2015 met een beschikking te motiveren en te publiceren. Het kanton verloor voor het Bundesgericht. Bern houdt zich sindsdien in elk geval aan het besluit van de hoogste rechters. De jachtstatistiek laat echter zien dat nog vier andere kantons sinds 2016 kleine aantallen blauwe reigers zonder vergunning hebben afgeschoten.

Reigerbloedbad in Fribourg op tijd gestopt

En nog meer kantons hebben een bijzonder verleden wat het afschieten van blauwe reigers betreft. Het kanton Zürich heeft sinds de eeuwwisseling 138 blauwe reigers zonder beschikking afgeschoten, maar hield daar in 2013 mee op. Het kanton Fribourg probeerde het ruim tien jaar geleden met een bijzondere werkwijze: het keurde het afschieten van 170 blauwe reigers goed als 'individueel afschot'. Zo wilde het bij deze ingrijpende ingreep in de populatie de omstandigheid omzeilen dat goedkeuring van de Bondsstaat nodig is. Want populatieregulering, wat die in Fribourg feitelijk was, vereist volgens het huidige jachtrecht de toestemming van de Bondsstaat, terwijl individuele afschoten door de kantons kunnen worden toegestaan. Ook het kanton Fribourg verloor in 2009 duidelijk voor het Bundesgericht; het reigerbloedbad werd zo nog op tijd gestopt.

Kantonale autoriteiten meer gewicht geven bij de omgang met beschermde dieren?

Volgens de huidige Jachtwet is regulering van beschermde soorten met toestemming van de Bondsstaat mogelijk als de dieren daadwerkelijk schade veroorzaken. De schade moet aanzienlijk zijn en correct worden gedocumenteerd. Zowel individuele afschoten als reguleringen moeten worden vergund en de beschikkingen moeten worden gepubliceerd. Deze duidelijke regeling moet nu echter worden afgeschaft met de herziening van de jachtwet, waarover op 27 september wordt gestemd: de kantonale autoriteiten, waarvan een deel zich bij de blauwe reiger jarenlang niet aan de jacht- en beschermingswet hield, zouden in de toekomst zelf kunnen beslissen over populatieregulering van beschermde soorten op de reguleringslijst.

De milieuorganisaties hebben tegen deze herziening van de jachtwet het referendum aangevraagd. De stemming vond plaats op 27 september 2020. «Volgens het eerste ontwerp van de jachtverordening staat de blauwe reiger nog niet op de lijst van te reguleren soorten», legt Werner Müller uit, directeur van BirdLife Zwitserland, «maar als de jachtwet op 27 september wordt aangenomen, zou het parlement de Bondsraad snel kunnen dwingen dat te veranderen.» In de Nationalrat ontbraken in 2019 slechts vier stemmen om de blauwe reiger al in de wet als reguleerbaar aan te merken. Werner Müller vindt het problematisch om kantons die zich, zoals bij de blauwe reiger, al jaren niet aan de wet houden, nog meer bevoegdheden te geven in de omgang met beschermde soorten.