Podarowana wolność

Rytualne wyzwalanie zwierząt u Tybetańczyków

Rytualne wyzwalanie zwierząt jest niezwykle popularne wśród Tybetańczyków jako wyraz aktywnie przeżywanej wiary. Ale jak wygląda kwestia korzyści z tego zwyczaju dla uwolnionych zwierząt?

Tybetański mnich ubrany w ciemnoczerwoną szatę wygląda jak gość z innej epoki na porcie w Marina del Rey, w samym centrum Los Angeles. Siedząc przed betonowym zbiornikiem z rybami, mruczy modlitwy. „Obym mógł uwolnić deszczem Dharmy te zwierzęta udręczone cierpieniem konania. Oby dzięki temu osiągnęły oświecenie” — rozumie ten, kto mówi po tybetańsku. W ogłoszeniu tego wydarzenia na stronie internetowej buddyjskiego centrum czytamy: „Prosimy nie dzwonić wcześniej do sprzedawców ryb w porcie, aby na potrzeby uwolnienia nie łowiono dodatkowych ryb”.

Łapanie i wypuszczanie

Dokładne pochodzenie tego zwyczaju, popularnego dziś zwłaszcza wśród Tybetańczyków, gubi się w mrokach czasów przedbuddyjskich, gdy stopniowo zastępował on krwawe ofiary ze zwierząt. Podczas tego rytuału, przeprowadzanego wszędzie nieco inaczej, wypuszcza się na wolność lub ratuje przed ubojem najczęściej zwierzęta gospodarskie, ale także ptaki, ryby, kraby i żółwie.

W przeciwieństwie do najgorszej z niecnót, jaką jest zabijanie, karmiczny kapitał człowieka nigdy nie rośnie tak szybko, jak dzięki ratowaniu życia — mówią Tybetańczycy i dlatego gorliwie wyzwalają zwierząt. „Praktykę wykupywania zwierząt, które w przeciwnym razie zostałyby zabite, pielęgnujemy i cenimy, ale nie odprawiamy w związku z tym żadnych rytuałów” — opowiada Max, Szwajcar, który jako mnich żyje w tybetańskim klasztorze Rabten Choeling na Mont Pélérin nieopodal Genewy.

Robaki na drodze do szczęścia

W małej wiosce niedaleko Berna znajduje się sklep wędkarski średniej wielkości. Niewielka grupa szwajcarskich buddystów uwolni przynęty na sugestię swojego tybetańskiego lamy. „Kupiliśmy tyle przynęt, że sprzedawca się zdziwił. «Ale dużo łowicie», powiedział i chciał wiedzieć, gdzie dokładnie łowimy”, śmieje się Corina, uczennica lamy.

Świat zwierząt jest w buddyzmie tybetańskim jednym z sześciu obszarów odrodzenia. Choć istnieją stopniowe różnice w wartości, człowiek i zwierzę są w równym stopniu zdolni do wyzwolenia. Według nauki buddyjskiej zwierzęta są istotami czującymi, zdolnymi do cierpienia, a sposób obchodzenia się z nimi pozostawia ślady karmiczne.

Śmierć w wolności i godności

Jak daleko sięga odpowiedzialność buddysty za dobrostan uwolnionych przez niego zwierząt? „Sądzę, że w tej ceremonii uwalniania zwierząt chodzi przede wszystkim o to, by uwolnić zwierzę z niewoli. Umrzeć musimy przecież wszyscy. W buddyzmie chodzi przede wszystkim o zmniejszenie cierpienia”, mówi Corina.

Dotąd nie zbadano dokładnie, ile zwierząt faktycznie przeżywa uwolnienie. Badacze Shiu i Stokes mówią o wysokim wskaźniku strat. 90% ptaków ginie w drodze do miejsca uwolnienia.

Intencja z odpowiedzialnością

Rzeczywiście, przetrwanie rytualnie uwolnionych zwierząt wydaje się mieć w buddyzmie tybetańskim duże znaczenie. „Ważna jest przede wszystkim dobra intencja”, wyjaśnia pewna Tybetanka tę szarą strefę przeżywanej wiary.

Znany ze swoich ceremonii tse thar w indyjskiej Kalkucie Chatral Rinpocze mówi: „Stan umysłu w chwili śmierci w dużej mierze określa rodzaj odrodzenia. Gdy istota zostaje zabita, jej umysł znajduje się w tym momencie w stanie strachu i zagubienia. To niedobra podstawa dla korzystnego odrodzenia”.

O autorce: Mirjam Lüpold, urodzona w 1970 roku, mieszkająca w Bernie, etnolożka, dziennikarka specjalistyczna FJS i tłumaczka, specjalizująca się w relacji człowiek-zwierzę oraz buddyzmie tybetańskim.