De geschonken vrijheid

Rituele dierenbevrijding bij Tibetanen

Rituele dierenbevrijding is als uiting van een actief beleefd geloof buitengewoon populair bij Tibetanen. Maar hoe zit het met het nut van dit gebruik voor de bevrijde dieren?

Als een bezoeker uit een ander tijdperk oogt de in een donkerrode pij geklede Tibetaanse monnik in de haven van Marina del Rey, midden in Los Angeles. Zittend voor een betonnen visbekken mompelt hij gebeden. ‘Moge ik deze dieren, gemarteld in de ellende van doodsstrijd, bevrijden met de regen van de Dharma. Mogen zij daardoor verlichting bereiken’, begrijpt wie Tibetaans spreekt. In de aankondiging van het evenement op de website van het boeddhistische centrum staat te lezen: ‘Bel de vishandelaars in de haven alstublieft niet van tevoren, zodat er voor de vrijlating geen extra vissen worden gevangen.’

Vangen en vrijlaten

De precieze oorsprong van dit gebruik, dat tegenwoordig vooral bij Tibetanen populair is en geleidelijk bloedige dierenoffers verving, gaat verloren in een duister voorboeddhistisch verleden. Tijdens dit ritueel, dat overal anders wordt uitgevoerd, worden meestal landbouwhuisdieren, maar ook vogels, vissen, krabben en schildpadden in het wild vrijgelaten of gered van de slacht.

In tegenstelling tot het doden, de ergste ondeugd, groeit het karmische tegoed van een mens nooit zo snel als door het redden van levens, zeggen de Tibetanen, en daarom bevrijden zij ijverig dieren. ‘De praktijk van het vrijkopen van dieren die anders gedood zouden worden, koesteren en waarderen wij, maar wij voeren daarvoor geen rituelen uit’, vertelt Max, een Zwitser die als monnik in het Tibetaanse klooster Rabten Choeling op de Mont Pélérin bij Genève leeft.

Wormen op weg naar het geluk

In een klein dorp buiten Bern bevindt zich een middelgrote hengelsportwinkel. Een kleine groep Zwitserse boeddhisten gaat op aanraden van hun Tibetaanse lama aas vrijlaten. «We kochten zoveel aas dat de verkoper zich verbaasde. ‘Jullie vissen wel veel,’ zei hij, en hij wilde weten waar we precies gingen vissen», lacht Corina, een leerlinge van de lama.

De wereld van de dieren is in het Tibetaans boeddhisme een van de zes rijken van wedergeboorte. Hoewel er gradaties zijn in waarde, zijn mens en dier in gelijke mate in staat tot verlossing. Volgens de boeddhistische leer zijn dieren gevoelige, lijdensvatbare wezens en laat de omgang met hen karmische sporen na.

Sterven in vrijheid en waardigheid

Hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van een boeddhist voor het welzijn van de dieren die hij bevrijdt? «Ik denk dat het bij deze ceremonie van het vrijlaten van dieren vooral gaat om het bevrijden van het dier uit gevangenschap. We moeten allemaal een keer sterven. In het boeddhisme draait het immers vooral om het verminderen van lijden», zegt Corina.

Tot nu toe is nooit precies onderzocht hoeveel van deze dieren hun vrijlating daadwerkelijk overleven. De onderzoekers Shiu en Stokes spreken van een hoog sterftecijfer. 90% van de vogels sterft al onderweg naar de plek van vrijlating.

Intentie met verantwoordelijkheid

Het overleven van ritueel bevrijde dieren lijkt in het Tibetaans boeddhisme inderdaad van groot belang te zijn. «Belangrijk hierbij is vooral de goede intentie», legt een Tibetaanse deze grijze zone van beleefd geloof uit.

Chatral Rinpoche, bekend om zijn tse thar-ceremonies in het Indiase Calcutta, vertelt: «De toestand van de geest op het moment van sterven bepaalt grotendeels de aard van de wedergeboorte. Wanneer een wezen wordt gedood, bevindt zijn geest zich op dat moment in een staat van angst en verwarring. Geen goede voorwaarde voor een gunstige wedergeboorte.»

Over de auteur: Mirjam Lüpold, geboren in 1970, woonachtig in Bern, etnologe, vakjournaliste FJS en vertaalster, gespecialiseerd in de relatie tussen mens en dier en het Tibetaans boeddhisme.