Badanie: pozycja snu jest determinowana przez rozmiar ciała

Krowy zawsze leżą w pozycji na brzuchu, aby nie przerywać procesów trawiennych. Gryzonie odpoczywają także siedząc, a kangury olbrzymie czasem także na plecach. Zespół z UZH zbadał pozycje odpoczynku ssaków. Im większe zwierzę, tym rzadziej się kładzie, a jeśli już, to raczej na boku. Są jednak wyjątki.

Dlaczego nigdy nie widać krów leżących na boku na pastwisku? U przeżuwaczy, takich jak krowy, owce, antylopy, jelenie czy żyrafy, w żołądku części pokarmu, które mają być ponownie przeżute, są sortowane za pomocą siły ciężkości. Aby ten proces przebiegał bez zakłóceń w każdej chwili, żołądek musi zarówno podczas stania, jak i leżenia mieć taką samą pozycję względem siły ciężkości. To dlatego krowy odpoczywają zawsze w pozycji mostkowej i prawie nigdy nie kładą się na boku. Przypuszcza się zatem, że zwierzęta, które nie trawią w ten sam sposób, mogą częściej leżeć na boku. Aby dokładniej zbadać związek między układem trawiennym a pozycją spoczynkową, naukowcy z Uniwersytetu w Zurychu obserwowali 250 gatunków ssaków w ogrodach zoologicznych podczas ponad 30 000 faz odpoczynku.

Duże zwierzęta odpoczywają na stojąco lub na boku

Okazało się, że ich przypuszczenie nie do końca się potwierdziło: obok innych czynników to wielkość ciała wpływa na pozycję spoczynkową zwierząt bardziej niż typ trawienia. Małe zwierzęta o krótkich nogach spędzają dużo czasu w pozycji mostkowej – kształt ich ciała jest do tego idealny. Tak jest na przykład w przypadku afrykańskich góralków przylądkowych, które przypominają świnki morskie. „Im mniejsza odległość środka ciała od podłoża, tym chętniej zwierzęta się kładą”, mówi prof. Marcus Clauss z Kliniki Zwierząt Zoologicznych, Domowych i Dzikich Uniwersytetu w Zurychu. Im większe zwierzęta, tym częściej kładą się całkowicie na boku, co w przypadku masywnych zwierząt jest wygodniejsze dla nóg.

Są jednak wyjątki: duże zwierzęta odpoczywają także na stojąco. Konie robią to znacznie częściej niż ich najbliżsi krewni, tapiry czy nosorożce. W pozycji stojącej „blokują” rzepką jedną z tylnych nóg, bez konieczności napinania mięśni. Wielbłądowate, takie jak lamy czy dromadery, podobnie jak przeżuwacze zwracają część treści żołądkowej; w przeciwieństwie do krów mogą jednak czasem położyć się na boku i na krótko przerwać mechanizm trawienia.

Słonie leżą na boku

Spośród wszystkich roślinożerców to słonie najczęściej leżą na boku. Gdy jednak się starzeją i nie mogą już tak dobrze wstawać, unikają kładzenia się. „Dlatego ważne jest, aby w zoo zapewnić słoniom pagórki z piasku. Gdy leżą lekko pochyło, nawet starsze zwierzęta znacznie łatwiej się podnoszą” – wyjaśnia Christian Schiffmann, specjalista od słoni w zespole badaczy. Jeśli zwierzęta nie mają takiej możliwości, częściej opierają się o ściany, słupy lub pnie drzew.

Hipopotamy natomiast wydają się zachowywać sprawność do późnej starości i kładą się na boku. Gryzonie również chętnie robią sobie przerwę w pozycji siedzącej. Jako jedyny z badanych gatunków kangury olbrzymie odpoczywają czasami także na grzbiecie.