Sylwestrowa noc szczególnie stresuje ptaki

Witanie nowego roku wielkimi i głośnymi fajerwerkami ma długą tradycję.

Jednak dla Świat zwierząt oznacza to czysty stres. Jak pokazuje pewne badanie, skutki dla dzikich gęsi utrzymują się jeszcze przez wiele dni.

Dane GPS pokazują dramatyczne reakcje ucieczkowe

Fajerwerki wyglądają wprawdzie pięknie, jednak świszczące rakiety i pył zawieszony oznaczają dla świata zwierząt ogromny stres. Naukowcy z Instytutu Maxa Plancka ds. Biologii Zachowania w Konstancji oraz z Holenderskiego Instytutu Ekologii przez osiem lat z rzędu obserwowali, jak sylwester wpływa na dzikie gęsi. W tym celu ptaki wyposażono w nadajniki GPS. Wyniki pokazują, że fajerwerki wpływają na zwierzęta dłużej niż tylko przez jedną noc.

Zgodnie z badaniem przeanalizowano dane dotyczące ruchu 347 gęsi w północnych Niemczech, Danii i Holandii – w okresie od 19 grudnia do 12 stycznia. Wynika z nich, że gęsi w sylwestrową noc dokładnie o północy uciekały ze swoich zbiorników wodnych, w których nocowały, i przelatywały do obszarów z mniejszą liczbą ludzi. Nocny odpoczynek zwierząt skrócił się o dwie godziny. Stężenie pyłu zawieszonego nad ich strefami odpoczynku wzrosło nawet o 650 procent.

Według naukowców gęsi przelatywały o nawet 16 kilometrów dalej i o nawet 150 metrów wyżej niż zwykle. W pojedynczych przypadkach pokonywano też ekstremalne odległości przekraczające 500 kilometrów. Z tych trudów zwierzęta – jak wynika z analiz – regenerowały się bardzo powoli.

„Szokujące, gdy się to widzi”

„To szokujące, widzieć, o ile dalej ptaki leciały w sylwestrową noc” – mówi autorka badania Andrea Kölzsch z Instytutu Maxa Plancka ds. Biologii Zachowania. „Niektóre zwierzęta pokonywały setki kilometrów w ciągu jednej zimowej nocy – dystanse, które normalnie pokonują jedynie podczas migracji” – wyjaśniła naukowczyni.

Obserwacją objęto cztery gatunki gęsi: gęś białoczelną, bernikę białolicą, gęś krótkodziobą oraz gęś zbożową. Są to arktyczne Ptaki wędrowne, które zimę spędzają w północnych Niemczech, Danii i Holandii. Normalnie zwierzęta te przez cały dzień żerują lub odpoczywają, aby zużywać jak najmniej energii.

Utrata energii i długi czas regeneracji

Ucieczka w noc sylwestrową kosztuje jednak gęsi wiele sił. Aby je odzyskać, później wyraźnie oszczędzały energię. Jadły o dziesięć procent więcej i poruszały się w ciągu dnia znacznie mniej. „W surowe zimy, gdy nie da się znaleźć wystarczającej ilości dodatkowego pokarmu lub nie da się go spożyć wystarczająco szybko w krótkie dni, może to prowadzić do problemów" – wyjaśnił Kölzsch. Badanie opublikowano w czasopiśmie naukowym „Conservation Letters" pod koniec listopada, a więc około miesiąc przed rozpoczęciem sprzedaży fajerwerków 29 grudnia.

Także inne zwierzęta cierpią w noc sylwestrową. „Jednak reakcje na te zakłócenia różnią się w zależności od gatunku" – powiedział Kölzsch. Ptak śpiewający w budce lęgowej wciśnie się tam w kąt i skompensuje szok podwyższoną akcją serca lub ciągłym skakaniem tam i z powrotem, dzik może schować się w zaroślach, a dzikie gęsi, które z natury uciekają przed niebezpieczeństwem w powietrze, po prostu odlecą.

Nawet mniejsze wybuchy w sylwestra wystarczą, by ogromnie przestraszyć zwierzęta. Pokazały to analizy z lat pandemii koronawirusa, gdy w wielu krajach odpalanie fajerwerków było możliwe tylko w ograniczonym zakresie.

Uzupełnienie z 7 października 2026: 29 listopada 2026 roku Szwajcaria będzie głosować nad inicjatywą w sprawie fajerwerków, która ma na celu zakazanie sprzedaży i używania fajerwerków generujących hałas. Co to oznacza dla dzikich zwierząt, można przeczytać w naszym artykule Inicjatywa w sprawie fajerwerków z 29 listopada: o co chodzi w kwestii dzikich zwierząt.