Landquart pod prądem: kanton liczy 216 pstrągów i pozyskuje ikrę na zarybienia

W piątek, 30 października, grizoński Urząd ds. Łowiectwa i Rybactwa podłączył do prądu 200-metrowy odcinek rzeki Landquart w Saas w Prättigau. Inspektor rybacki, czterech strażników przyrody i wolontariusze w dwóch przejściach odłowili 216 pstrągów potokowych i dwa głowacze, oszołomili je po raz drugi na potrzeby pomiarów, a dojrzałym do tarła samicom pobrali ikrę. «Südostschweiz» towarzyszył akcji i opisał ją w reportażu jako badanie kontrolne stanu zdrowia ryb. Do pełnego obrazu należy związek z gospodarką zarybieniową: z pozyskanej ikry powstają ryby do zarybień, a ich wpuszczanie kanton ocenia również na podstawie wyników połowów wędkarzy rekreacyjnych.

Co wydarzyło się nad Landquart

Jak wynika z reportażu, odcinek w Saas jest nowo ustanowioną jedną z kilku tras testowych, które kanton regularnie odławia elektrycznie w każdym okręgu rybackim. W wodzie powstaje pole elektryczne, które oszałamia ryby i przyciąga je do bieguna dodatniego, gdzie wyjmuje się je czerpakiem. W pierwszym przejściu do zbiornika trafiły 177 ryb, a po drugim, według szacunków inspektora rybackiego, z rzeki wyłowiono około 90 procent populacji tego odcinka. «Zwierzęta nie powinny niczego zauważyć i powinny zostać zaskoczone prądem» — cytuje go gazeta.

Na brzegu każdą rybę zważono, zmierzono i zbadano pod kątem urazów, a także określono jej płeć. W przypadku pięciu pstrągów to się nie udało. Inspektor rybacki powiązał to, jak podaje reportaż, z możliwymi pozostałościami hormonów i innych leków w wodzie; dowodu na takie wyjaśnienie w relacji nie przedstawiono. Samice, które były tuż przed tarłem, wyselekcjonowano. Ich ikra trafia do kantonalnej hodowli ryb w Klosters.

Jak łagodne jest odłowy elektryczne?

Reportaż nazywa tę metodę jedną z najłagodniejszych w ogóle. Literatura fachowa jest bardziej powściągliwa. Badanie terenowe francuskiego instytutu badawczego INRAE na łososiach i pstrągach potokowych doszło w 2020 roku do wniosku, że odsetek ryb z uszkodzeniami kręgosłupa rośnie wraz z częstotliwością prądu i długością ciała (Pottier i in. 2020). W doświadczeniu z 866 dzikimi pstrągami tęczowymi w Montanie, w zależności od rodzaju prądu, od 12 do 54 procent ryb miało urazy kręgosłupa, a osobniki ze średnimi i ciężkimi urazami rosły potem wyraźnie gorzej (Dalbey i in. 1996). Badanie w Kolorado po ośmiu latach corocznych odłowów pokazało ponadto, że takie urazy kumulują się z biegiem lat i często nie są widoczne z zewnątrz: 44 procent zewnętrznie niewyróżniających się, prześwietlonych rentgenem ryb miało stare uszkodzenia (Kocovsky i in. 1997).

Nie wszystkie badania wykazują jednak takie uszkodzenia. Przy gładkim prądzie stałym, powszechnym w Europie Środkowej, austriaccy badacze nie stwierdzili u pstrągów tęczowych uszkodzeń kręgosłupa (Kainz i Gollmann 2001), a populacje pstrągów w Kolorado pozostały stabilne mimo urazów. Badania dowodzą więc ryzyka urazów, które silnie zależy od rodzaju prądu, częstotliwości, gatunku ryby i wielkości ciała. Jak duże było ono podczas akcji w Saas, nie da się z tego wywnioskować: reportaż nie mówi, jaki rodzaj prądu zastosowano ani czy urząd rejestruje urazy spowodowane samym odłowem. Urząd zna to ryzyko. W swojej strategii zarybiania dla okręgu rybackiego III odrzuca samodzielne odłowy elektryczne prowadzone przez koła wędkarskie, ponieważ możliwie łagodny odłów wymaga dużego doświadczenia. Dochodzi do tego powtarzające się obciążenie, ponieważ odcinki testowe są regularnie odławiane elektrycznie.

Zakaz naturalnych przynęt jest przyznaniem się do problemu

Dane z Saas są według gazety interesujące, ponieważ na części rzeki Landquart od tego sezonu wolno łowić już tylko na sztuczne przynęty. Rząd zatwierdził częściowo zrewidowane przepisy o prowadzeniu rybołówstwa w grudniu 2025 roku i przy tej okazji rozszerzył zakaz naturalnych przynęt, obowiązują one od 1 stycznia 2026 roku. Do czego służy ten zakaz, wynika z zarządzenia departamentu dotyczącego Górnego Engadynu: ma on zmniejszyć śmiertelność ryb poniżej wymiaru ochronnego.

Tym samym kanton przyznaje to, o czym w debacie na temat wędkarstwa mówi się rzadko. Ryby niewymiarowe trzeba wypuszczać z powrotem, a część z nich potem ginie na skutek obrażeń spowodowanych przez haczyk. Metaanaliza 18 badań wykazała już w 1992 roku, że pstrągi złowione na naturalne przynęty giną po wypuszczeniu częściej niż te, które zaatakowały sztuczną muchę lub sztuczną przynętę (Taylor i White 1992). Federalna Rozporządzenie o ochronie zwierząt zakazuje w artykule 23 wędkowania z zamiarem ponownego wypuszczenia ryb. Wypuszczanie zbyt małych ryb pozostaje jednak obowiązkiem. W ten sposób na haczyk trafiają również ryby, których nie wolno zabierać. Zakaz stosowania naturalnych przynęt ma obniżyć związaną z tym śmiertelność, ale nie jest w stanie takich połowów zapobiec.

Jak popularne jest to hobby, pokazuje sprawozdanie roczne za 2025 rok urzędu: wykupiono 11’559 zezwoleń wędkarskich, wobec 9’526 rok wcześniej, w tym 3’928 zezwoleń sezonowych.

Ikra dla hodowli ryb, ryby do połowu

Reportaż kończy się tym, że strażnik rybacki nad sitem odsączającym wyciska ikrę z samicy i zapładnia ją ręcznie. To, co wygląda na szczegół, jest stałym elementem gospodarki rybacko-łowieckiej. Strategia zarybiania okręgu zakłada w rzece Landquart koło Klosters 80 do 100 samic oraz 30’000 do 40’000 sztuk ikry rocznie. Część narybku z hodowli ryb w Klosters dorasta w strumieniach hodowlanych. Stowarzyszenie wędkarskie Vorderprättigau wypuszcza według tego dokumentu rocznie około 10’000 narybku letniego do trzech strumieni. W następnym roku około 20 procent wsiedlonych ryb zostaje odłowionych jako roczniaki i najczęściej wypuszczonych do Landquart. Według sprawozdania rocznego sam kanton wsiedlił w 2025 roku do wód płynących 358’878 młodych pstrągów potokowych, z czego 84’426 w okręgu rybackim 3, do którego należy Landquart.

Sposób, w jaki kanton ocenia zarybianie, również opisano w strategii. Obok naturalnego rozrodu i genetyki kluczowym miernikiem jest skuteczność połowów, czyli liczba złowionych ryb na jedną wyprawę nad wodę. Zarybianie miało według dokumentu pozytywny wpływ, na przykład na rzece Landquart, gdzie liczba połowów stale rosła. Komisja ds. zarybiania chce według tego dokumentu zrezygnować z zarybiania tylko tam, gdzie naturalny rozród nadal zapewnia podstawy dla rybołówstwa, a urząd temu nie przeczy. W skład tej komisji wchodzą obok inspektorów rybołówstwa z urzędu także przedstawiciele stowarzyszeń wędkarskich.

Tymczasem pożytek z zarybiania jest sporny. Federalny Urząd Środowiska stwierdza w swojej publikacji „Zrównoważone zarybianie wód płynących”, że w niektórych wodach zarybianie całkowicie zaprzestano, a projekt badawczy Fischnetz prowadzony przez Eawag i Konfederację doszedł do wniosku, że w wielu przypadkach zarybianie nie przynosi pożądanego skutku. Także graubündeński urząd przyznaje w swojej strategii kantonalnej, że zarybianie nie jest panaceum. O tym, że kanton prowadzi siedem hodowli i dlaczego zdolność ryb do odczuwania odgrywa przy tym niemal żadną rolę, pisze artykuł Ryby mają uczucia: kanton GR buduje wylęgarnię ryb.

Dohodowywanie nie naprawia szkód wyrządzanych przez elektrownie

Reportaż zaczyna się od okna czasowego: dwie godziny później odłów nie byłby już możliwy, ponieważ Landquart gwałtownie wezbrałaby z powodu otwartej śluzy elektrowni koło Klosters. Taka praca w trybie szczytowo-dolinowym (Schwall-Sunk) szkodzi ikrze pstrąga potokowego i nie jest to temat marginalny. W strategii zarybiania przedstawiciele rybołówstwa stwierdzają, że ocieplenie klimatu z powodziami, spływami błotnymi i okresami suszy oraz fale szczytowe, odpływy i płukanie zbiorników przez elektrownie są głównymi sprawcami upadku populacji ryb. Urząd wyraźnie podziela tę ocenę.

Jak mocno praca elektrowni może uderzyć w ryby, pokazało to lato. Pod koniec lipca rzeka Albula koło Sils im Domleschg niemal wyschła po awarii technicznej w jednej z elektrowni, a w czerwcu w jeziorze Sufnersee po zmianach poziomu wody podczas normalnej pracy elektrowni zginęły ryby. Policja kantonalna mówiła w obu przypadkach o kilku tysiącach martwych ryb. W całej Szwajcarii około 73 procent zbadanych odcinków wód znajduje się w złym stanie ekologicznym, jak wynika z artykułu Związek Rybacki pilnie domaga się większej ochrony szwajcarskich ryb.

Komentarz: Liczy się to, co ma zostać złowione

Nikt nie kwestionuje, że kanton musi wiedzieć, jak mają się ryby w jego rzekach. Jednak reportaż z Saas opowiada historię troski tam, gdzie należałoby opowiedzieć także historię eksploatacji. Ten sam urząd, który usypia, waży i mierzy pstrągi, sprzedaje patenty, za pomocą których są łowione, hoduje materiał zarybieniowy i ocenia rezultaty także według liczby ryb przypadających na jedną wyprawę wędkarską. Jak bardzo różnią się priorytety, pokazuje sama strategia zarybiania: przedstawiciele wędkarzy żądają tam, by drobne ryby, takie jak głowacz, miały takie samo znaczenie jak ryby nadające się do połowu. Urząd przyjmuje ten pomysł z aprobatą, ale ze względu na swoje zasoby kadrowe i logistyczne nie widzi możliwości uruchomienia takich programów wsparcia.

Dwa głowacze, z których cieszy się inspektor rybacki, są chronione w całym kantonie Gryzonia. Pstrągi potokowe obok nich są natomiast dopuszczone do użytkowania w ramach przepisów o połowach, mimo że żyją w tej samej wodzie, są narażone na takie same ingerencje w swoje siedlisko i mogą odczuwać ból. Dopóki ryby są postrzegane przede wszystkim jako zysk, każda inwentaryzacja stanu populacji pozostaje także inwentarzem towaru. Kto chce pomóc pstrągom potokowym z rzeki Landquart, powinien uzdrowić gospodarkę wodną w elektrowniach szczytowych (Schwall-Sunk-Betrieb), przywrócić rzece rumosz i boczne ramiona, a potem szczerze zapytać, czy zarybianie i haczyk są jeszcze potrzebne.