Landquart onder stroom: kanton telt 216 forellen en wint kuit voor het uitzetten van vis

Op vrijdag 30 oktober heeft het Bündner Amt für Jagd und Fischerei bij Saas in het Prättigau een 200 meter lang stuk van de Landquart onder stroom gezet. Een visserij-opzichter, vier wildbeheerders en vrijwilligers vingen in twee rondes 216 beekforellen en twee diklipvissen, verdoofden ze voor het opmeten nogmaals en streken bij paairijpe vrouwtjes de eitjes af. De «Südostschweiz» was bij de actie aanwezig voor een reportage en beschrijft haar als een gezondheidscheck voor de vissen. Bij de duiding hoort het verband met het uitzetbeleid: uit de gewonnen kuit worden uitzetvissen gekweekt, en het kanton beoordeelt het uitzetten ervan mede aan de hand van het vangstsucces van recreatieve vissers.

Wat er aan de Landquart gebeurde

Volgens de reportage is het stuk bij Saas nieuw een van meerdere teststrekken die het kanton in elk visserijdistrict regelmatig elektrisch afvist. In het water ontstaat daarbij een elektrisch veld dat de vissen verdooft en naar de pluspool trekt, waar ze met een schepnet uit het water worden gehaald. In de eerste ronde belandden 177 vissen in de tank; na de tweede ronde waren volgens een schatting van de visserij-opzichter ongeveer 90 procent van de populatie op dit traject uit de rivier gehaald. «De dieren mogen niets merken en moeten verrast worden door de stroom», citeert de krant hem.

Aan de oever werd elke vis gewogen, opgemeten en onderzocht op verwondingen; ook werd het geslacht vastgesteld. Bij vijf forellen lukte dat niet. De visserij-opzichter bracht dit volgens de reportage in verband met mogelijke resten van hormonen en andere medicijnen in het water; een bewijs voor deze verklaring noemt het verslag niet. De vrouwtjes die vlak voor het afzetten van hun eitjes stonden, werden apart gehouden. Hun eitjes gaan naar de kantonnale viskwekerij in Klosters.

Hoe schadevrij is elektrovissen?

De reportage noemt de methode een van de meest vissparende die er bestaat. De vakliteratuur is terughoudender. Een veldstudie van het Franse onderzoeksinstituut INRAE bij zalmen en beekforellen kwam in 2020 tot de conclusie dat het aandeel vissen met schade aan de wervelkolom toeneemt met de stroomfrequentie en met de lichaamslengte (Pottier et al. 2020). In een experiment met 866 wilde regenboogforellen in Montana vertoonde, afhankelijk van de stroomvorm, 12 tot 54 procent van de vissen wervelkolomletsel; vissen met matig tot ernstig letsel groeiden daarna aanzienlijk slechter (Dalbey et al. 1996). Een onderzoek in Colorado na acht jaar jaarlijks afvissen toonde bovendien aan dat zulk letsel zich over de jaren opstapelt en van buiten vaak niet zichtbaar is: 44 procent van de uiterlijk onopvallende, geröntgende vissen had oude schade (Kocovsky et al. 1997).

Niet alle onderzoeken laten dergelijke schade zien. Bij gladde gelijkstroom, zoals die in Midden-Europa gangbaar is, vonden Oostenrijkse onderzoekers bij regenboogforellen geen wervelkolomschade (Kainz en Gollmann 2001), en de forelbestanden in Colorado bleven ondanks het letsel stabiel. De studies tonen dus een letselrisico aan dat sterk afhangt van stroomvorm, frequentie, vissoort en lichaamsgrootte. Hoe groot dat risico bij de actie in Saas was, valt hieruit niet af te leiden: welke stroomvorm werd gebruikt en of het bureau letsel door het afvissen zelf registreert, vermeldt de reportage niet. Het bureau kent het risico wel. In zijn uitzetstrategie voor visserijdistrict III wijst het zelfstandig elektrovissen door hengelsportverenigingen af, omdat een zo schadevrij mogelijke bevissing veel ervaring vereist. Daar komt de herhaalde belasting bij, want proeftrajecten worden regelmatig elektrisch bevist.

Het verbod op natuurlijk aas is een erkenning van het probleem

Volgens de krant zijn de gegevens uit Saas interessant, omdat op delen van de Landquart sinds dit seizoen alleen nog met kunstaas gevist mag worden. De regering keurde de gedeeltelijk herziene visserijbedrijfsvoorschriften in december 2025 goed en heeft daarbij het verbod op natuurlijk aas uitgebreid; ze gelden sinds 1 januari 2026. Waartoe het verbod dient, staat in een departementsbesluit over het Oberengadin: het moet de sterfte van vissen onder de minimummaat verlagen.

Daarmee erkent het kanton wat in het debat over het hengelen zelden wordt uitgesproken. Ondermaatse vissen moeten worden teruggezet, en een deel van hen sterft daarna aan de verwondingen door de haak. Een meta-analyse van 18 studies liet al in 1992 zien dat forellen die met natuurlijk aas zijn gevangen na het terugzetten vaker sterven dan forellen die op een kunstvlieg of kunstaas hebben gebeten (Taylor en White 1992). De federale Dierenwelzijnsverordening verbiedt in artikel 23 het hengelen met de bedoeling de vissen weer vrij te laten. Het terugzetten van te kleine vissen blijft echter verplicht. Zo komen ook vissen aan de haak die niet mogen worden meegenomen. Het verbod op natuurlijk aas moet de daarmee gepaard gaande sterfte verminderen, maar kan dergelijke vangsten niet voorkomen.

Hoe wijdverbreid de hobby is, blijkt uit het jaarverslag 2025 van het bureau: er werden 11.559 visvergunningen afgenomen, tegenover 9.526 een jaar eerder, waaronder 3.928 seizoensvergunningen.

Eieren voor de viskwekerij, vissen voor de vangst

De reportage eindigt ermee dat de viskeuringsambtenaar boven een afdruipzeef de eieren uit een vrouwtje strijkt en ze met de hand bevrucht. Wat een detail lijkt, is een vast onderdeel van het beheer. De uitzettingsstrategie van het district rekent in de Landquart bij Klosters op 80 tot 100 vrouwtjes en 30.000 tot 40.000 eieren per jaar. Een deel van de jonge vissen uit de viskwekerij Klosters groeit op in opgroeibeken. De Fischereiverein Vorderprättigau zet volgens het document jaarlijks ongeveer 10.000 jonge vissen van voor de zomer uit in drie beken. In het jaar daarop wordt ongeveer 20 procent van de uitgezette vissen als eenjarigen teruggevangen en meestal in de Landquart uitgezet. Alleen al in de stromende wateren heeft het kanton in 2025 volgens het jaarverslag 358.878 jonge beekforellen uitgezet, waarvan 84.426 in visserijdistrict 3, waartoe de Landquart behoort.

Hoe het kanton het uitzetten van vis beoordeelt, staat eveneens in de strategie. Naast natuurlijke voortplanting en genetica is het vangstsucces een centrale maatstaf, oftewel het aantal gevangen vissen per visgang. Het uitzetten heeft volgens de strategie positief uitgepakt, bijvoorbeeld bij de Landquart, waar de vangstcijfers voortdurend zijn gestegen. Alleen waar de natuurlijke voortplanting de visserij ook in de toekomst veiligstelt, wil de uitzetcommissie volgens het document afzien van uitzetten, en het bureau spreekt dat niet tegen. In deze commissie zitten naast de visserijopzichters van het bureau ook vertegenwoordigers van de hengelsportverenigingen.

Het nut van het uitzetten is daarbij omstreden. Het Bundesamt für Umwelt stelt in zijn publicatie «Nachhaltiger Fischbesatz in Fliessgewässern» (Duurzaam uitzetten van vis in stromende wateren) vast dat het uitzetten in sommige wateren volledig is stopgezet, en het onderzoeksproject Fischnetz van Eawag en de Zwitserse overheid kwam tot de conclusie dat uitzetten in veel gevallen niet het gewenste effect heeft. Ook het Graubündense bureau schrijft in zijn kantonale strategie dat het uitzetten van vis geen wondermiddel is. Dat het kanton zeven kweekinstallaties exploiteert en waarom het gevoelsvermogen van vissen daarbij nauwelijks een rol speelt, laat het artikel Vissen hebben gevoelens: kanton GR bouwt visteeltinstallatie.

Nakweken herstelt geen schade door waterkrachtcentrales

De reportage begint met een tijdvenster: twee uur later was het afvissen niet meer mogelijk geweest, omdat de Landquart dan plotseling zou aanzwellen door een geopende sluis van de waterkrachtcentrale bij Klosters. Deze schwall-sunk-werking (golfstroombedrijf) tast de kuit van de beekforel aan, en het is geen randverschijnsel. In de uitzetstrategie stellen de vertegenwoordigers van de visserij vast dat de klimaatopwarming met hoogwater, modderstromen en droogteperioden, evenals golfstroombedrijf en spoelingen van de waterkrachtcentrales de voornaamste veroorzakers zijn van de achteruitgang van de visbestanden. Het bureau deelt deze inschatting uitdrukkelijk.

Hoe hard de bedrijfsvoering van waterkrachtcentrales vissen kan treffen, heeft deze zomer laten zien. Eind juli viel de Albula bij Sils im Domleschg na een technische storing in een centrale bijna droog, in juni stierven in de Sufnersee vissen na veranderingen in het meerpeil tijdens de gewone bedrijfsvoering van een centrale. De kantonspolitie sprak in beide gevallen van meerdere duizenden dode vissen. In heel Zwitserland verkeert ongeveer 73 procent van de onderzochte waterlopen in een slechte ecologische toestand, zoals het artikel Visserijvereniging vraagt met klem om meer bescherming voor Zwitserse vissen laat zien.

Commentaar: Geteld wordt wat gevangen moet worden

Niemand betwist dat een kanton moet weten hoe het met de vissen in zijn rivieren gaat. Maar de reportage uit Saas vertelt een verhaal over zorg, terwijl er ook een verhaal over gebruik te vertellen was. Dezelfde instantie die de forellen verdooft, weegt en opmeet, verkoopt de vergunningen waarmee ze worden gevangen, kweekt de aanvoer en beoordeelt het resultaat mede aan de hand van het aantal vissen per hengeluitstapje. Hoe verschillend de prioriteiten zijn, laat de uitzetstrategie zelf zien: vertegenwoordigers van de visserij eisen daarin dat kleine vissen zoals de rivierdonderpad hetzelfde gewicht moeten krijgen als vangbare vissen. Het bureau juicht het idee toe, maar ziet zich met zijn personele en logistieke middelen niet in staat dergelijke bevorderingsprogramma's te starten.

De twee rivierdonderpadden waar de visserijopzichter blij mee is, zijn in heel Graubünden beschermd. De beekforellen ernaast zijn binnen de vangstbepalingen vrijgegeven voor gebruik, hoewel ze in hetzelfde water leven, aan dezelfde ingrepen in hun leefgebied zijn blootgesteld en pijn kunnen voelen. Zolang vissen vooral als opbrengst gelden, blijft elke bestandsopname ook een inventaris. Wie de beekforellen van de Landquart wil helpen, saneert de stuwexploitatie met sterke afvoerschommelingen, geeft de rivier zijn sediment en zijn zijarmen terug en vraagt zich daarna eerlijk af of uitzetten en haken nog nodig zijn.