Visserijvereniging vraagt met klem om meer bescherming voor Zwitserse vissen

Recent onderzoek en recente gegevens tonen aan dat veel Zwitserse wateren hun ecologische grenzen bereiken. De vereniging vraagt om landelijk uniforme en versterkte beschermings- en beheersmaatregelen.

Wat zeggen de cijfers?

• Ongeveer 72,6% van de onderzochte watertrajecten – vooral rivieren en kleinere stromende wateren – verkeert volgens de meest recente monitoring in een slechte ecologische staat. In deze trajecten zijn de visbestanden vaak sterk verminderd en is de diversiteit aan vissoorten dikwijls duidelijk beperkt.
• De vissen in veel wateren komen niet meer in hun natuurlijke soortensamenstelling voor: ongeveer de helft van de onderzochte wateren vertoont nog de oorspronkelijke vissoorten; in de andere helft ontbreken soorten die daar eigenlijk van oorsprong voorkomen.
• Bijzonder zwaar getroffen zijn koudeminnende vissen zoals de forel of de vlagzalm. Deze reageren gevoelig op stijgende watertemperaturen en zuurstoftekort. Voorbeeld: in de hittezomer van 2018 stierven massaal vlagzalmen in de Rijn bij Schaffhausen, toen de watertemperatuur boven de 27 °C uitkwam.
• Soortenrijkdom: de inheemse visfauna bestaat uit 86 vissoorten plus rondmuilen; daarnaast zijn er nog circa 4 niet-inheemse vissoorten.
• Bedreiging: ongeveer een vijfde van de oorspronkelijke inheemse vissoorten is volledig verdwenen. Van de soorten die nog voorkomen, wordt ongeveer driekwart als potentieel bedreigd of met uitsterven bedreigd beschouwd.

Oorzaken van de achteruitgang

1. Klimaatverandering & temperatuurstijging
   • Meer hittezomers leiden tot warmere wateren; dit heeft een negatief effect op het zuurstofgehalte en de leefgebieden. Veel vissen kunnen zich onder zulke omstandigheden niet meer thuis voelen, laat staan succesvol paaien.
   • Forellen en vlagzalmen, die koel water nodig hebben, worden bijzonder sterk teruggedrongen.
2. Verstuwing en versnippering van de wateren
   • Waterkrachtcentrales, rechtgetrokken riviertrajecten en het ontbreken van doorgankelijkheid voor vismigratie belasten de populaties. De habitats zijn vaak onderbroken, wat de genetische vermenging en verspreiding bemoeilijkt.
3. Waterkwaliteit & belastingen
   • Landbouwkundige nutriëntenbelasting (bijvoorbeeld mest), afvalwaterresten en chemische verontreiniging hebben een negatieve invloed; algenbloei bij warm weer verergert de zuurstofproblemen.
4. Laagwater & wateronttrekkingen
   • In droge periodes daalt het waterniveau in rivieren; kleinschalige waterlopen lijden hier het meest onder. Restwaterhoeveelheden zijn niet overal voldoende om vissen en kleine organismen in leven te houden.

Bestaande maatregelen

• Er bestaan juridische grondslagen op federaal niveau: de visserijwetgeving, de wet op de waterbescherming en specifieke verordeningen die zowel bescherming als gebruik regelen.
• Projecten zoals het herintroductieplan voor de Atlantische zalm in Zwitserland (2021–2025) beogen migrerende soorten terug te brengen in riviersystemen.
• Het herstel van riviertrajecten (renaturatie) toont positieve effecten op de vangstpercentages van vis: in vier kantons was de ontwikkeling in gerenatureerde trajecten beter dan in gebieden zonder zulke maatregelen.

Waar is dringend actie nodig?

De hengelsportvereniging vraagt:

• Strengere wettelijke maatregelen en de consequente uitvoering daarvan, met name wat betreft sluitingstijden, minimale grootte en de regeling van visbezetting.
• Uitbreiding van de renaturatieprogramma's, het verwijderen van kunstmatige constructies en de bevordering van de doorgankelijkheid van waterlopen.
• Bescherming van toevluchtsoorden voor vissoorten, met name in koelere hooggelegen gebieden of diepten, alsook het waarborgen van restwater ook tijdens periodes met weinig neerslag.
• Verbetering van de waterkwaliteit, bijvoorbeeld door vermindering van nutriëntenbelasting uit landbouw en afvalwater; strengere controle van schadelijke stoffen.
• Klimaataanpassingsstrategieën voor watereconsystemen om met stijgende temperaturen om te gaan.

De feiten zijn duidelijk: een groot deel van de Zwitserse waterlopen is ecologisch zwaar belast. Veel vissoorten worden als bedreigd beschouwd, en zonder versterkte beschermingsmaatregelen dreigen onherstelbare verliezen. Het is nu de verantwoordelijkheid van de federale overheid, de kantons en de gemeenten om samen met de visserijactoren en natuurbeschermingsorganisaties snel en doeltreffend te handelen, zodat de wateren levend blijven – en vissen niet louter een herinnering worden.

Ook de Zwitserse Visserijbond (SFV) eist een drastische vermindering van de uitstoot van zogenaamde PFAS-chemicaliën, om de gezondheid van vissen en wateren te beschermen. PFAS zijn synthetische stoffen die extreem persistent zijn en zich ophopen in het milieu en in organismen.

Onderzoek in Zwitserland en Europa toont aan dat PFAS aantoonbaar aanwezig zijn in rivieren, meren en grondwater. Ze zijn afkomstig van industriële toepassingen, coatings, blusschuim en consumentenproducten. Volgens het Bundesamt für Umwelt (BAFU) vormen PFAS door hun persistentie en bio-accumulatie een groeiend probleem voor waterorganismen.

Deze chemicaliën zijn praktisch niet afbreekbaar en komen terecht in de voedselketens. Vooral vissen worden sterk getroffen, omdat ze PFAS uit het water opnemen en opslaan. Bij gevoelige soorten zoals forel, vlagzalm of witvis kunnen PFAS onder andere het immuunsysteem verzwakken en de voortplanting verstoren.

Zwitserland onderzoekt momenteel strengere grenswaarden en verboden voor bepaalde PFAS. Op EU-niveau loopt een procedure voor een verregaande beperking van alle PFAS. Deskundigen eisen dat Zwitserland dit proces ondersteunt en zijn eigen nationale regelgeving aanscherpt.

Naast strengere grenswaarden eist de SFV ook een beter toezicht op industrieel afvalwater, de sanering van vervuilde locaties en investeringen in technologieën voor de verwijdering van PFAS in waterzuiveringsinstallaties. Tegelijkertijd moet het onderzoek naar de effecten van PFAS op vissen en andere waterorganismen worden geïntensiveerd.

Als we onze rivieren en meren voor toekomstige generaties willen behouden, moeten PFAS bij de bron worden gestopt. Gezonde vissen hebben schoon water nodig – zonder eeuwigheidschemicaliën.