Związek Rybacki pilnie domaga się większej ochrony szwajcarskich ryb

Najnowsze badania i dane dowodzą, że wiele szwajcarskich wód zbliża się do swoich ekologicznych granic. Związek domaga się jednolitych na poziomie federalnym i wzmocnionych środków ochrony oraz gospodarowania.

Co mówią liczby?

• Około 72,6% zbadanych odcinków wód – przede wszystkim rzek i mniejszych cieków – znajduje się według najnowszego monitoringu w złym stanie ekologicznym. W tych odcinkach populacje ryb są w wielu przypadkach zredukowane, a różnorodność gatunków ryb często wyraźnie ograniczona.
• Ryby w wielu wodach nie występują już w naturalnym składzie gatunkowym: około połowa zbadanych wód zachowała jeszcze pierwotne gatunki ryb; w drugiej połowie brakuje gatunków, które właściwie są tam rodzime.
• Szczególnie dotknięte są gatunki lubiące zimną wodę, takie jak pstrągi czy lipienie. Reagują one wrażliwie na wzrost temperatury wody i niedobór tlenu. Przykład: podczas upalnego lata 2018 roku doszło do masowego śnięcia lipieni w Renie w okolicach Schaffhausen, gdy temperatura wody przekroczyła 27°C.
• Różnorodność gatunkowa: rodzima fauna ryb obejmuje 86 gatunków ryb wraz z krągłoustymi; dochodzi do tego około 4 gatunków ryb niebędących rodzimymi.
• Zagrożenie: około jedna piąta pierwotnych rodzimych gatunków ryb całkowicie zniknęła. Z tych, które nadal występują, około trzy czwarte uznaje się za potencjalnie zagrożone lub zagrożone wyginięciem.

Przyczyny spadku

1. Zmiana klimatu & wzrost temperatury
   • Coraz więcej upalnych lat prowadzi do ocieplenia wód; ma to negatywny wpływ na zawartość tlenu i siedliska. Wiele ryb w takich warunkach nie może już czuć się dobrze, nie mówiąc już o skutecznym tarle.
   • Pstrągi i lipienie, które potrzebują chłodnej wody, są szczególnie mocno wypierane.
2. Zabudowa i fragmentacja wód
   • Elektrownie wodne, wyprostowane odcinki rzek, brak ciągłości umożliwiającej migrację ryb szkodzą populacjom. Siedliska są często przerwane, co utrudnia wymianę genetyczną i rozprzestrzenianie się gatunków.
3. Jakość wody & zanieczyszczenia
   • Wprowadzanie substancji odżywczych z rolnictwa (np. nawozów), pozostałości ścieków i zanieczyszczenia chemiczne mają negatywny wpływ; zakwity glonów przy ciepłej pogodzie nasilają problemy z tlenem.
4. Niski poziom wody & pobór wody
   • W okresach suszy poziom wody w rzekach się obniża; małe cieki wodne cierpią szczególnie. Przepływy resztkowe nie wszędzie są wystarczające, by utrzymać ryby i drobne organizmy.

Istniejące środki

• Istnieją podstawy prawne na poziomie federalnym: ustawodawstwo dotyczące rybołówstwa, ustawa o ochronie wód oraz specyficzne rozporządzenia, które regulują zarówno ochronę, jak i użytkowanie.
• Projekty takie jak koncepcja reintrodukcji łososia atlantyckiego w Szwajcarii (2021–2025) mają na celu przywrócenie gatunków wędrownych do systemów rzecznych.
• Renaturyzacja odcinków rzek wykazuje pozytywny wpływ na wskaźniki połowów ryb: w czterech kantonach rozwój w zrenaturyzowanych odcinkach był lepszy niż w obszarach bez takich działań.

Gdzie potrzebne jest pilne działanie?

Związek Rybacki domaga się:

• Surowszych środków prawnych i ich konsekwentnego wdrożenia, w szczególności w zakresie okresów ochronnych, minimalnej wielkości oraz regulacji zarybiania.
• Rozbudowy programów renaturyzacji, likwidacji zabudowy hydrotechnicznej i wspierania ciągłości wód.
• Ochrony obszarów schronienia dla gatunków ryb, szczególnie na chłodniejszych wysokościach lub głębokościach, a także zapewnienia przepływów resztkowych również w okresach niskich opadów.
• Poprawy jakości wody, np. poprzez redukcję wprowadzania substancji odżywczych z rolnictwa i ścieków; surowszej kontroli substancji szkodliwych.
• Strategii adaptacji do zmian klimatu dla ekosystemów wodnych, aby radzić sobie z rosnącymi temperaturami.

Fakty są jednoznaczne: większość szwajcarskich cieków wodnych jest silnie obciążona ekologicznie. Wiele gatunków ryb uznaje się za zagrożone, a bez wzmocnionych środków ochrony grożą nieodwracalne straty. Teraz na barkach Federacji, kantonów i gmin, wspólnie z podmiotami rybackimi i organizacjami ochrony przyrody, spoczywa odpowiedzialność za szybkie i skuteczne działanie, aby wody pozostały żywe – a ryby nie były jedynie wspomnieniem.

Szwajcarski Związek Rybacki (SFV) domaga się również drastycznego ograniczenia wprowadzania tak zwanych substancji chemicznych PFAS, aby chronić zdrowie ryb i wód. PFAS to substancje syntetyczne, które są niezwykle trwałe i kumulują się w środowisku oraz w organizmach.

Badania w Szwajcarii i Europie pokazują, że PFAS są wykrywalne w rzekach, jeziorach i wodach gruntowych. Pochodzą one z zastosowań przemysłowych, powłok, pian gaśniczych i towarów konsumpcyjnych. Według Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU) PFAS stanowią rosnący problem dla organizmów wodnych ze względu na swoją trwałość i biokumulację.

Te substancje chemiczne są praktycznie niebiodegradowalne i przedostają się do łańcuchów pokarmowych. Ryby są szczególnie narażone, ponieważ pobierają i magazynują PFAS z wody. U wrażliwych gatunków, takich jak pstrągi, lipienie czy sielawy, PFAS mogą między innymi osłabiać układ odpornościowy i zaburzać rozmnażanie.

Szwajcaria rozważa obecnie zaostrzenie wartości granicznych i zakazów dla poszczególnych PFAS. Na poziomie UE toczy się procedura mająca na celu daleko idące ograniczenie wszystkich PFAS. Eksperci domagają się, aby Szwajcaria wsparła ten proces i zaostrzyła własne krajowe regulacje.

SFV domaga się, poza surowszymi wartościami granicznymi, także lepszego monitorowania ścieków przemysłowych, sanacji zanieczyszczonych miejsc oraz inwestycji w technologie eliminacji PFAS w oczyszczalniach ścieków. Jednocześnie należy zintensyfikować badania nad wpływem PFAS na ryby i inne organizmy wodne.

Jeśli chcemy zachować nasze rzeki i jeziora dla przyszłych pokoleń, musimy zatrzymać PFAS u źródła. Zdrowe ryby potrzebują czystej wody – bez wiecznych chemikaliów.