Kurze łby pokonały wściekliznę

Nie tylko II wojna światowa rozpoczęła się w Europie.

Kolejnym niepokojącym wydarzeniem, które trwało aż do czasów współczesnych, była epidemia wścieklizny. Chorobę przenosiły lisy rude, a następnie rozprzestrzeniała się ona na zwierzęta domowe. Wścieklizna jest niemal zawsze śmiertelna, także dla ludzi (o ile nie zostanie podana szczepionka).

Gdy choroba dotarła do Szwajcarii w 1967 roku, wypróbowano kilka rozwiązań, a większość z nich zawiodła. Myśliwi rekreacyjni próbowali odstrzeliwać, łapać lub truć lisy, ale okazało się to nieskuteczne. Łowiectwo rekreacyjne całkowicie zawiodło i było wręcz przeciwskuteczne. To samo podejrzewa się w przypadku tasiemca bruzdogłowca, świerzbu i innych chorób. Polowanie nasila migracje w populacjach lisów, przez co przyspiesza się tempo rozprzestrzeniania choroby. Podejmowano próby łapania i szczepienia dzikich zwierząt, zanim ponownie wypuszczono je na wolność. Koszty i skala tego przedsięwzięcia okazały się jednak nieopłacalne.

Wścieklizna jest wirusową chorobą ssaków, objawiającą się zmianami zachowania, skurczami mięśni i porażeniami. Choroba kończy się śmiercią. Może być przenoszona na człowieka, jest więc zoonozą. Na wściekliznę mogą zachorować wszystkie ssaki, jednak częściej dotyka ona mięsożerców. Nietoperze mogą być nosicielami wścieklizny nietoperzy. Bardzo rzadko na wściekliznę chorują ptaki.

Federalny Urząd Zdrowia Publicznego w Szwajcarii po raz ostatni poinformował w sierpniu 2017 roku, że u chorego nietoperza wykryto wirusa wścieklizny. Spacerowicz zabrał zwierzę w kantonie Neuchâtel i został przy tym ugryziony.

W USA pojawił się nowy pomysł: pułapka szczepiąca (Vac-Trap). Był to mechanizm obciążony sprężyną z ukrytą strzykawką, która miała ukłuć dzikie zwierzę, gdy nadepnęło na spust w kształcie poduszki pod łapę. Coś w rodzaju miny lądowej, ale wypełnionej strzykawkami ze szczepionkami. Działało, ale stanowiło zagrożenie dla ludzi. Miłośnicy dzikiej przyrody bywali czasem również „szczepieni” przez Vac-Trap.

Kurze głowy z powietrza przeciwko wściekliźnie

Wiele prób z jadalnymi przynętami ze szczepionką zakończyło się niepowodzeniem: jajka, ciastka dla psów, smażona mąka kukurydziana z mlekiem, kiełbaski. Lisom tak smakowały jajka, że chowały je na później, a w tym czasie szczepionka traciła skuteczność. Jedna przynęta okazała się idealna: kurze głowy. Nikt nie wie, jak naukowcy wpadli na ten pomysł, ale wkrótce nad szwajcarskimi lasami zaczęły padać kurze głowy. Kierownikiem projektu był Franz Steck z Wydziału Vetsuisse Uniwersytetu w Bernie. Jego program zakończył się sukcesem. W latach 1979–1984 zespół rozrzucił około 52 000 przynęt i wszędzie tam, gdzie wylądowały kurze głowy, wścieklizna znikała. Niestety zniknął też Steck – zginął w 1982 roku, gdy jego helikopter rozbił się w odległym terenie podczas zrzutu przynęt. W dostępnych okolicach zespoły pieszo tworzyły „zapory ogniowe” z tysięcy kurzych głów.

Szwajcaria jest dziś wolna od wścieklizny

Wkrótce inne kraje opracowały lepsze przynęty, jak specjalnie wytwarzane tabletki rybne w Niemczech. Po rozrzuceniu ponad 150 000 kurzych głów Szwajcaria w 1991 roku przeszła w końcu na inne, skuteczne przynęty. Szwajcaria od 1999 roku oficjalnie uznawana jest za wolną od wścieklizny lądowej – oznacza to konkretnie, że w kraju nie odnotowuje się już ani jednego przypadku wścieklizny u lisów. Wścieklizna lisów została wytępiona. W tym czasie Szwajcaria wyłożyła około 2,8 miliona przynęt. Również w sąsiednich krajach sytuacja jest zasadniczo stabilna. Włochy i Francja były wolne od wścieklizny już w 2004 roku. Niemcy uznawane są za wolne od wścieklizny od 2008 roku. Ten sukces obala Mity łowieckie, jakoby łowiectwo rekreacyjne było konieczne do zwalczania epidemii.

Chociaż wścieklizny lisów, jak wspomniano, w naszym kraju nie ma, od czasu do czasu choroba ta dotyka zwierzęta domowe lub gospodarskie. Ponieważ jednak zwierzęta te są praktycznie bez wyjątku pod nadzorem weterynaryjnym, niekontrolowane rozprzestrzenianie się choroby jest prawie niemożliwe, tym bardziej że wścieklizna jest chorobą bardzo rzucającą się w oczy.

Wścieklizna występuje niemal na całym świecie. Wolne od niej są jedynie niektóre kraje Europy Północnej, Australia, Nowa Zelandia i Japonia.

99 % przypadków zachorowań u ludzi na świecie jest przenoszonych przez psy. W USA natomiast w ostatnich latach większość przypadków wynikała z ukąszeń nietoperzy, które stanowią również pewne zagrożenie dla zdrowia w Australii, Ameryce Łacińskiej i Europie Zachodniej.