Dlaczego w Szwajcarii poluje się na lisy?

Żaden z tych argumentów nie wytrzymuje naukowej weryfikacji.

Mimo to w Szwajcarii co roku strzela się od 20’000 do 22’000 lisów rudych. Ten artykuł wyjaśnia, dlaczego polowanie na lisy jest w dużej mierze nieskutecznym narzędziem zarządzania dziką fauną oraz jakie istnieją alternatywy.

Ile lisów zabija się rocznie w Szwajcarii?

Według szwajcarskiej statystyki łowieckiej co roku myśliwi rekreacyjni zabijają od 20’000 do 22’000 lisów rudych. Tylko w kantonie Berno w 2024 roku zastrzelono około 3’180 lisów. Dla porównania: szacowana łączna populacja lisa rudego w Szwajcarii wynosi, w zależności od pory roku i regionu, od około 40’000 do 60’000 osobników. Oznacza to, że każdego roku znaczna część populacji ginie w wyniku łowiectwa rekreacyjnego.

Do tego dochodzi około 7’000 lisów, które giną rocznie w wypadkach drogowych. Populacja lisów kompensuje jednak tę wysoką śmiertelność poprzez zwiększoną rozrodczość: im intensywniej poluje się na lisy, tym wcześniej i częściej się one rozmnażają. Ten efekt jest znany jako reprodukcja kompensacyjna i jest dobrze udokumentowany naukowo.

Argument tasiemca bablowcowego: co jest prawda, a co nie?

Tasiemiec bąblowcowy (Echinococcus multilocularis) to prawdziwy pasożyt, który u ludzi może wywołać niebezpieczną chorobę zwaną bąblowicą wielojamową. Występuje on w Szwajcarii. Tyle faktów. Wniosek lobby łowieckiego – że polowanie na lisy ogranicza rozprzestrzenianie się tasiemca bąblowcowego – nie znajduje jednak naukowego potwierdzenia.

Redukcja populacji nie prowadzi do prewencji chorób odzwierzęcych: badania pokazują, że częstość występowania tasiemca bąblowcowego w populacjach lisów nie spada znacząco, gdy populacja jest intensywnie odstrzeliwana. Wręcz przeciwnie: z powodu zwiększonej presji rozrodczej populacje objęte odstrzałem są często młodsze – a młode lisy mają wyższy wskaźnik infekcji. Gdy tylko rewir lisów zostaje przerzedzony przez odstrzały, lisy migrują z sąsiednich obszarów.

Modelem sukcesu w dyskusji o tasiemcu bąblowcowym nie jest polowanie, lecz szczepienie doustne. Ogólnokrajowe szczepienie lisów przeciwko wściekliźnie za pomocą wykładanych przynęt praktycznie wyeliminowało wściekliznę w Szwajcarii – bez oddania choćby jednego strzału. Program szczepień przeciwko wściekliźnie w Szwajcarii, realizowany od 1978 roku do lat dwutysięcznych, jest jednym z najbardziej udanych przykładów nieletalnego zarządzania dzikimi zwierzętami w Europie. Pokazuje on, że argument o prewencji chorób jako uzasadnieniu dla polowań po prostu się nie sprawdza – szczepienie jest skuteczniejsze. Więcej o chorobach dzikich zwierząt i polowaniach w dossier na temat polowań i chorób dzikich zwierząt.

Argument dotyczący ptaków gniazdujących na ziemi: sprawdzenie faktów

Drugim głównym argumentem za polowaniem na lisy jest «ochrona ptaków gniazdujących na ziemi», takich jak kuropatwa, skowronek polny, czajka i inne gatunki ptaków gniazdujące na ziemi. Naukowe ustalenia w tej sprawie są jednoznaczne: spadek liczebności ptaków gniazdujących na ziemi w Szwajcarii i w całej Europie wynika przede wszystkim z utraty siedlisk i intensywnego rolnictwa – nie z obecności lisa.

Pestycydy niszczą owady, którymi ptaki gniazdujące na ziemi karmią swoje pisklęta. Monokultury eliminują różnorodność miedz, żywopłotów i ugorów, których ptaki te potrzebują jako miejsc gniazdowania. Wczesne terminy koszenia w rolnictwie przemysłowym bezpośrednio niszczą lęgi. SRF w 2024 roku wprost informował, że polowanie na lisy «nie prowadzi do skutecznej regulacji». Badania z Niemiec, Wielkiej Brytanii i Francji dowodzą, że intensywne polowania na lisy na obszarach o dobrych siedliskach mają niewielki wpływ na populacje ptaków gniazdujących na ziemi, podczas gdy poprawa siedlisk prowadzi do wyraźnej odbudowy populacji.

Przykład kuropatwy jest szczególnie wymowny: w Szwajcarii kuropatwa jest niemal wymarła – nie z powodu lisów, lecz z powodu intensywnego rolnictwa. Nasze dossier na temat kuropatwy dokumentuje to szczegółowo.

Reprodukcja kompensacyjna: dlaczego polowanie na lisy nie zmniejsza populacji

Kluczowym pojęciem z biologii populacji, które w debacie o łowiectwie jest często ignorowane, jest kompensacyjna reprodukcja. Lisy przystosowują swoje tempo rozrodu do wskaźnika śmiertelności: w obszarach intensywnie objętych łowiectwem rekreacyjnym lisice rodzą wcześniej i większe mioty. Wielkość miotów jest większa, gdy populacja została silnie zredukowana. Sąsiadujące grupy migrują na powstałe puste terytoria.

Rezultat: nawet jeśli rocznie w Szwajcarii odstrzeliwanych jest 20’000 do 22’000 lisów, populacja odbudowuje się w ciągu kilku miesięcy. Długotrwałe zmniejszenie populacji lisów za pomocą łowiectwa rekreacyjnego jest możliwe jedynie przy ekstremalnie intensywnym i obejmującym cały obszar polowaniu – a nawet wtedy tylko tymczasowo. Potwierdzają to badania Uniwersytetu w Bernie oraz międzynarodowych biologów populacyjnych.

W skrócie: łowiectwo rekreacyjne na lisy w Szwajcarii zabija rocznie dziesiątki tysięcy zwierząt, nie zmniejszając trwale populacji lisów, nie ograniczając skutecznie chorób zakaźnych i nie chroniąc skutecznie ptaków gniazdujących na ziemi. Jest to przede wszystkim forma rozrywki – podparta mitami. Więcej o tych mitach w Dossier na temat mitów łowieckich.

Luksemburg jako przykład porównawczy: co się dzieje bez łowiectwa rekreacyjnego na lisy?

Luksemburg zakazał łowiectwa rekreacyjnego na lisy w 2015 roku. Co się stało? Wbrew obawom lobby łowiectwa rekreacyjnego populacje lisów nie eksplodowały. Częstość występowania bąblowicy wielojamowej nie wzrosła dramatycznie. A stan ptaków gniazdujących na ziemi nie uległ mierzalnemu pogorszeniu w wyniku zakazu polowań.

Przykład Luksemburga ma znaczenie międzynarodowe, ponieważ stanowi pierwszy długoterminowy eksperyment w kraju środkowoeuropejskim z całkowitym zakazem łowiectwa rekreacyjnego na lisy. Właściwe władze w Luksemburgu oraz międzynarodowi obserwatorzy doszli do wniosku, że populacja lisów samoregulacyjnie się kontroluje – poprzez konkurencję wewnątrzgatunkową, dostępność zasobów i naturalną śmiertelność. Szwajcaria mogłaby uczyć się z tego modelu.

Polowanie norowe na lisy: szczególnie kontrowersyjna metoda

Szczególnie problematyczną formą łowiectwa rekreacyjnego na lisy jest polowanie norowe, w którym psy myśliwskie wpuszczane są do podziemnych nor lisich, aby wypłoszyć lisa. Ta metoda jest już zakazana lub silnie ograniczona w kilku kantonach: Zurych (zakaz od 2023), Berno (daleko idący zakaz od 2024), Vaud (zakaz od 2021) oraz Turgowia (silnie ograniczone od 2017).

Szwajcarska Organizacja Ochrony Zwierząt STS stwierdziła w opinii prawnej, że polowanie w norach może z prawnego punktu widzenia spełniać znamiona znęcania się nad zwierzętami. Dla psów myśliwskich polowanie w norach oznacza znaczne ryzyko obrażeń oraz traumatyczny stres. Więcej na ten temat w dossier o łowiectwie norowym.

Lis jako część ekosystemu

Lis rudy jest ważnym elementem szwajcarskiego ekosystemu. Reguluje populacje myszy – funkcja szczególnie istotna dla rolnictwa. Pojedynczy lis może zjeść kilka tysięcy nornic rocznie. Bez lisów populacje myszy eksplodowałyby, powodując znaczne szkody na polach i łąkach. Lisy są ponadto roznosicielami nasion: zjadają owoce i wydalają nasiona w innych miejscach, co przyczynia się do rozprzestrzeniania się niektórych gatunków roślin.

Co mowi JagdSchweiz – a co mowi nauka

JagdSchweiz, związek parasolowy szwajcarskich myśliwych rekreacyjnych, obstaje przy polowaniu na lisy jako „koniecznej regulacji”. W publikacjach związkowych powtarzane są argumenty o tasiemcu bąblowcowym i ochronie ptaków gniazdujących na ziemi – mimo przeciwnych dowodów naukowych. To klasyczny schemat lobby łowieckiego: mity przedstawia się jako fakty, aby uzasadnić formę spędzania wolnego czasu, którą trudno byłoby obronić bez takiego usprawiedliwienia.

Niezależni naukowcy, urzędy weterynaryjne i organizacje zajmujące się ochroną zwierząt dochodzą do innych wniosków. Nasz Dossier na temat mitów łowieckich oraz fact-check broszury JagdSchweiz dostarcza szczegolow.

Wniosek: Polowanie na lisy to przede wszystkim forma spędzania wolnego czasu

Rocznie 20 000 do 22 000 zabitych lisów w Szwajcarii – bez wpływu na częstość występowania tasiemca bąblowcowego, bez udowodnionej korzyści dla ptaków gniazdujących na ziemi, bez trwałej redukcji populacji lisów. Polowanie na lisy jest najlepszym przykładem tego, jak w Szwajcarii forma spędzania wolnego czasu jest legitymizowana przez naukowo nieuzasadnione mity. Model luksemburski pokazuje, że da się inaczej. A program szczepień przeciw wściekliźnie pokazuje, że skuteczna profilaktyka epidemiologiczna działa bez strzału.

Dalsze materialy na wildbeimwild.com:

• Dossier: Łowiectwo norowe
• Dossier: Mity łowieckie – co twierdzą myśliwi rekreacyjni, a co mówi nauka
• Dossier: Łowiectwo a choroby dzikich zwierząt
• Dossier: Lis w Szwajcarii
• Dossier: Fact-check broszury JagdSchweiz

Więcej informacji na temat aktualnej polityki łowieckiej w Szwajcarii znajdziesz w naszym dossier na wildbeimwild.com.