Waarom worden vossen in Zwitserland bejaagd?

Beide argumenten houden geen stand bij wetenschappelijke toetsing.

Toch worden er in Zwitserland jaarlijks ongeveer 20’000 tot 22’000 rode vossen geschoten. Dit artikel legt uit waarom de vossenjacht als instrument voor wildbeheer grotendeels ineffectief is en welke alternatieven er bestaan.

Hoeveel vossen worden er jaarlijks in Zwitserland gedood?

Volgens de Federale Jachtstatistiek worden jaarlijks ongeveer 20’000 tot 22’000 rode vossen gedood door de recreatieve jacht. Alleen al in het kanton Bern werden in 2024 ongeveer 3’180 vossen geschoten. Ter vergelijking: de geschatte totale populatie van de rode vos in Zwitserland ligt, afhankelijk van het seizoen en de regio, rond de 40’000 tot 60’000 exemplaren. Dit betekent dat jaarlijks een aanzienlijk deel van de populatie door de recreatieve jacht wordt gedood.

Daarbij komen nog eens ongeveer 7’000 vossen die jaarlijks in het verkeer sterven. De vossenpopulatie compenseert deze hoge sterfte echter door een verhoogde reproductiesnelheid: hoe intensiever vossen worden bejaagd, hoe eerder en frequenter ze zich voortplanten. Dit effect staat bekend als compensatoire reproductie en is wetenschappelijk goed gedocumenteerd.

Het argument van de vossenlintworm: wat klopt en wat niet?

De vossenlintworm (Echinococcus multilocularis) is een echte parasiet die bij mensen de gevaarlijke alveolaire echinokokkose kan veroorzaken. Hij komt voor in Zwitserland. Tot zover de feiten. De conclusie van de jachtlobby – dat vossenjacht de verspreiding van de vossenlintworm beperkt – is echter wetenschappelijk niet houdbaar.

Decimering leidt niet tot ziektepreventie: studies tonen aan dat de prevalentie van de vossenlintworm in vossenpopulaties niet significant daalt wanneer de populatie intensief bejaagd wordt. Integendeel: door verhoogde reproductiedruk zijn bejaagde populaties vaak jonger – en jonge vossen hebben een hogere infectiegraad. Zodra een vossenterritorium door afschot uitgedund wordt, trekken vossen uit aangrenzende gebieden bij.

Het succesmodel in de discussie over de vossenlintworm is niet de jacht, maar de orale vaccinatie. De landelijke tollingwoedvaccinatie van vossen via uitgelegde lokaas heeft hondsdolheid in Zwitserland praktisch geëlimineerd – zonder één enkel schot. Het hondsdolheidsvaccinatieprogramma van Zwitserland, dat liep van 1978 tot in de jaren 2000, is een van de meest succesvolle voorbeelden van niet-lethaal wildbeheer in Europa. Het toont dat het ziektepreventieargument voor de jacht simpelweg niet klopt – vaccinatie is effectiever. Meer over ziekten bij wilde dieren en de jacht in het dossier over jacht en ziekten bij wilde dieren.

Het argument van de grondbroeders: feitencheck

Het tweede hoofdargument voor de vossenjacht is de ‘bescherming van grondbroeders’ zoals patrijs, veldleeuwerik, kievit en andere vogelsoorten die op de grond nestelen. De wetenschappelijke bevinding hierover is duidelijk: de afname van grondbroeders in Zwitserland en in heel Europa is voornamelijk te wijten aan habitatverlies en intensieve landbouw – niet aan de vos.

Pesticiden vernietigen de insecten waarmee grondbroeders hun kuikens voeden. Monoculturen elimineren de diversiteit van akkerranden, hagen en braakliggende grond die grondbroeders nodig hebben als nestplaats. Vroege maaidata in de industriële landbouw vernietigen nesten rechtstreeks. SRF berichtte in 2024 expliciet dat de vossenjacht ‘niet doeltreffend is voor regulatie’. Studies uit Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk tonen aan dat intensieve vossenjacht in gebieden met goede leefgebieden nauwelijks invloed heeft op de populaties grondbroeders, terwijl verbeteringen van het leefgebied leiden tot duidelijk herstel van de bestanden.

Het voorbeeld van de patrijs is bijzonder illustratief: in Zwitserland is de patrijs bijna uitgestorven – niet vanwege vossen, maar vanwege de intensieve landbouw. Ons dossier over de patrijs documenteert dit uitgebreid.

Compenserende reproductie: waarom vossenjacht de populatie niet vermindert

Een centraal populatiebiologisch concept dat in het jachtdebat vaak wordt genegeerd, is de compensatoire reproductie. Vossen passen hun reproductiesnelheid aan de sterftecijfers aan: in intensief bejaagde gebieden krijgen vossenmoeders eerder en meer jongen. De nestgroottes zijn groter wanneer de populatie sterk is uitgedund. Buurgroepen trekken vervolgens de ontstane lege plekken in.

Het resultaat: ook al worden jaarlijks 20.000 tot 22.000 vossen in Zwitserland geschoten, de populatie herstelt zich binnen enkele maanden. Langdurige populatievermindering door jacht is bij de vos alleen mogelijk door extreem intensieve en landsdekkende bejaging – en zelfs dan slechts tijdelijk. Dit wordt bevestigd door studies van de Universiteit van Bern en internationale populatiebiologen.

Kortom: de vossenjacht in Zwitserland doodt jaarlijks tienduizenden dieren, zonder de vossenpopulatie duurzaam te verkleinen, zonder ziekten effectief in te dammen en zonder grondbroeders effectief te beschermen. Het is in de eerste plaats een vrijetijdsbesteding – onderbouwd door mythes. Meer over deze mythes in het dossier over jachtmythes.

Luxemburg als vergelijking: wat gebeurt er zonder vossenjacht?

Luxemburg heeft de vossenjacht in 2015 verboden. Wat volgde? In tegenstelling tot de vrees van de jachtlobby explodeerden de vossenpopulaties niet. De prevalentie van de vossenlintworm nam niet dramatisch toe. En de toestand van de grondbroeders verslechterde niet meetbaar door het jachtverbod.

Het Luxemburgse voorbeeld is internationaal van belang, omdat het het eerste langetermijnexperiment is in een Midden-Europees land met een volledig verbod op de vossenjacht. De vakinstanties in Luxemburg en internationale waarnemers concludeerden dat de vossenpopulatie zichzelf reguleert – door intraspecifieke concurrentie, beschikbaarheid van hulpbronnen en natuurlijke sterfte. Zwitserland zou van dit model kunnen leren.

De vossenjacht met graafhonden: een bijzonder omstreden methode

Een bijzonder problematische vorm van vossenjacht is de bouwjacht, waarbij jachthonden in ondergrondse vossenholen worden gestuurd om de vos naar buiten te drijven. Deze methode is in meerdere kantons al verboden of sterk beperkt: Zürich (verboden sinds 2023), Bern (grotendeels verboden sinds 2024), Vaud (verboden sinds 2021) en Thurgau (sterk beperkt sinds 2017).

De Zwitserse dierenbescherming STS heeft in een juridisch rapport vastgesteld dat de vossenjacht met honden in het hol vanuit dierenwelzijnsrecht als dierenmishandeling kan gelden. Voor jachthonden betekent deze jacht een aanzienlijk verwondingsrisico en traumatische stress. Meer hierover in het Dossier over de holenjacht.

Vos als onderdeel van het ecosysteem

De rode vos is een belangrijk onderdeel van het Zwitserse ecosysteem. Hij reguleert muizenpopulaties – een functie die vooral voor de landbouw belangrijk is. Eén enkele vos kan per jaar meerdere duizenden woelmuizen eten. Zonder vossen zouden muizenpopulaties exploderen en aanzienlijke schade aanrichten op akkers en weilanden. Vossen zijn bovendien zaadverspreiders: ze eten vruchten en scheiden de zaden op andere plekken uit, wat bijdraagt aan de verspreiding van bepaalde plantensoorten.

Wat JagdSchweiz zegt – en wat de wetenschap zegt

JagdSchweiz, de koepelorganisatie van de Zwitserse recreatieve jagers, houdt vast aan de vossenjacht als "noodzakelijke regulatie". In verenigingspublicaties worden de argumenten vossenlintworm en bescherming van grondbroeders steeds herhaald – ondanks tegenstrijdig wetenschappelijk bewijs. Dit is een klassiek patroon van de jachtlobby: mythen worden als feiten gepresenteerd om een vrijetijdsbesteding te rechtvaardigen die zonder deze rechtvaardiging moeilijk te verdedigen zou zijn.

Onafhankelijke wetenschappers, veterinaire diensten en dierenbeschermingsorganisaties komen tot andere conclusies. Onze dossier over jachtmythes en de Feitencheck van de JagdSchweiz-brochure biedt de details.

Conclusie: de vossenjacht is vooral een vrijetijdsbesteding

Jaarlijks 20’000 tot 22’000 gedode vossen in Zwitserland – zonder effect op de prevalentie van de vossenlintworm, zonder aangetoond nut voor grondbroeders, zonder duurzame vermindering van de vossenpopulatie. De vossenjacht is het beste voorbeeld van hoe in Zwitserland een vrijetijdsbesteding wordt gelegitimeerd door wetenschappelijk niet houdbare mythen. Het Luxemburgse model toont aan: het kan ook zonder. En het rabiësvaccinatieprogramma toont aan dat doeltreffende ziektepreventie werkt zonder schot.

Meer inhoud op wildbeimwild.com:

• Dossier: Holenjacht
• Dossier: Jachtmythen – wat recreatieve jagers beweren en wat de wetenschap zegt
• Dossier: Jacht en ziekten bij wilde dieren
• Dossier: De vos in Zwitserland
• Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure

Meer achtergrondinformatie over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.