Jakość odżywiania nie poprawiła się w ciągu 30 lat

Światowa Organizacja Zdrowia wyjaśnia, że zdrowa dieta może zmniejszyć ryzyko chorób niezakaźnych i schorzeń, takich jak otyłość, wysokie ciśnienie krwi, choroby serca, udar mózgu, cukrzyca i nowotwory.

Zdrowa dieta powinna zawierać co najmniej pięć porcji warzyw lub owoców dziennie, mniej tłuszczów nasyconych i trans, więcej tłuszczów nienasyconych pochodzenia roślinnego, mniej mięsa przetworzonego i mniej soli. Te wytyczne są publicznie dostępne w mediach i stanowią część programu nauczania przekazywanego większości dzieci w szkołach na całym świecie. Ale czy w ogóle ich słuchamy?

Obszerne badanie – pierwsze, które obejmuje wyniki zarówno dla dzieci, jak i dorosłych – przeanalizowało teraz ponad 1’100 różnych badań dotyczących spożycia żywności i substancji odżywczych w 185 różnych krajach w latach 1990–2018. Naukowcy z Friedman School of Nutrition Science and Policy na Tufts University wykorzystali dane z ankiet zawartych w Global Dietary Database, dużej, wspólnej bazie danych na temat zachowań żywieniowych ludzi. Przeanalizowali jakość odżywiania na poziomie globalnym, krajowym i regionalnym, aby zrozumieć zmiany, które zaszły od 1990 roku.

Naukowcy zastosowali skalę znaną jako Alternative Healthy Eating Index, zwalidowaną miarę jakości odżywiania, która ocenia zwyczaje żywieniowe ludzi na skali od 0 do 100. W tym systemie liczba 0 oznacza słabą dietę, niezgodną z zaleceniami żywieniowymi WHO, zawierającą dużo cukru, soli i tłuszczów nasyconych oraz brak owoców i warzyw. Aby osiągnąć wynik 100 na tej skali, dieta danej osoby musi zawierać zalecaną równowagę owoców, warzyw, roślin strączkowych/orzechów i produktów pełnozbożowych, wykazywać minimalny udział dodanego cukru i soli oraz obejmować umiarkowane ilości tłuszczu, przede wszystkim tłuszczów nienasyconych pochodzenia roślinnego.

Wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym Nature Food pokazują, że średnia jakość diety w poszczególnych regionach wahała się od 30,3 w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach do 45,7 w Azji Południowej. Średnia wartość dla wszystkich 185 krajów objętych badaniem wyniosła 40,3, co oznacza śmiesznie mały wzrost o 1,5 od 1990 roku. Tylko 10 krajów, reprezentujących mniej niż 1 procent światowej populacji, osiągnęło wynik powyżej 50. Krajami z najwyższymi wartościami były Wietnam, Iran, Indonezja i Indie, a krajami z najniższymi wartościami były Brazylia, Meksyk, Stany Zjednoczone i Egipt.

«Spożycie roślin strączkowych/orzechów oraz warzyw nieskrobiowych z czasem wzrosło, ale ogólną poprawę jakości diety zniwelował zwiększony udział niezdrowych składników, takich jak czerwone/przetworzone mięso, napoje słodzone cukrem i sód«, powiedziała główna autorka badania, Victoria Miller, badaczka goszcząca na McMaster University.

Te wyniki wydają się podkreślać fakt, że tak naprawdę nie przestrzegamy wytycznych WHO. Choć w ciągu ostatnich 30 lat nastąpiła niewielka poprawa na świecie, w większości krajów wyraźnie widać znaczne wyzwania we wdrażaniu zdrowych nawyków żywieniowych. Istnieją dowody na to, że wartościowe opcje żywieniowe stały się bardziej popularne w Stanach Zjednoczonych, Wietnamie, Chinach i Iranie, jednak trendu tego nie zaobserwowano w innych krajach, takich jak Tanzania, Nigeria i Japonia.

Na całym świecie dieta była kształtowana przez czynniki demograficzne: dorosłe kobiety częściej stosowały się do zalecanych wytycznych żywieniowych niż dorośli mężczyźni, a starsi dorośli odżywiali się zdrowiej niż młodsi. Ponadto małe dzieci charakteryzowały się lepszą jakością diety niż nastolatki.

«W skali globalnej jakość diety była również lepsza u młodszych dzieci, ale pogarszała się wraz z wiekiem», powiedziała Miller. «To sugeruje, że wczesne dzieciństwo jest ważnym momentem dla strategii interwencyjnych mających na celu wspieranie kształtowania się zdrowych preferencji żywieniowych.

Na zdrową dietę wpływały również czynniki społeczno-ekonomiczne, w tym poziom wykształcenia i urbanizacja. Na całym świecie i w większości regionów lepiej wykształceni dorośli oraz dzieci, których rodzice mieli wyższe wykształcenie, generalnie odżywiali się lepiej.

«Ustaliliśmy, że zarówno niedobór zdrowych produktów spożywczych, jak i nadmiar niezdrowych produktów przyczyniają się do globalnych wyzwań związanych z osiągnięciem zalecanej jakości odżywiania«, powiedział współautor badania Dariush Mozaffarian. «Sugeruje to, że działania polityczne, które tworzą zachęty do spożywania większej liczby zdrowych produktów i nagradzają je, na przykład w systemie opieki zdrowotnej, w programach wellness pracodawców, w państwowych programach żywnościowych oraz w polityce rolnej, mogą mieć znaczący wpływ na poprawę odżywiania w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie.«