Jaka jest wartość słoni?

Według nowego badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym Ecosystem Services, strategie ochrony przyrody często mają zbyt wąskie spojrzenie i mają tendencję do stawiania na pierwszym miejscu wartości ekonomicznych lub ekologicznych różnych gatunków, podczas gdy inne rodzaje korzyści, takie jak te związane z dobrostanem czy moralnością, są ignorowane.

Ekoturystyka a łowiectwo trofeowe w ramach łowiectwa rekreacyjnego

Na przykładzie słoni eksperci zauważyli, że korzyści finansowe wynikające z roli słoni w ekoturystyce, łowiectwie trofeowym w ramach łowiectwa rekreacyjnego czy pracy, często pozostają w konflikcie z ekologicznymi, kulturowymi i duchowymi wartościami słoni. Jeśli systemy wartości wszystkich zaangażowanych w ochronę przyrody podmiotów, w tym lokalnej ludności, nie są brane pod uwagę, może to prowadzić do nierówności społecznych, konfliktów i strategii, które nie są zrównoważone.

«Wybraliśmy studium przypadku słoni, ponieważ ich ochrona może być szczególnie trudna i kontrowersyjna», mówi współautorka badania Antoinette van de Water, ekspertka do spraw interakcji między człowiekiem i słoniem na Uniwersytecie KwaZulu-Natal w Południowej Afryce. «Nie mówimy, że wkład ekonomiczny nie jest ważny, ale w grę wchodzi wiele różnych wartości i wszystkie muszą być uwzględnione w strategiach ochrony, jeśli mają one odnieść sukces».

Uogólnione podejście szkodzi ochrony gatunkowej

Według van de Water i jej współpracowników, osoby podejmujące decyzje w zakresie ochrony przyrody często mają tendencję do przyjmowania jednego światopoglądu przy rozważaniu wartości przyrody. «Niezależnie od tego, czy jest to podejście ekonomiczne, ekologiczne czy społeczne, uogólnione traktowanie wartości może zaszkodzić powodzeniu strategii ochrony przyrody», wyjaśnia współautorka badania Lucy Bates, zoolog z Uniwersytetu w Portsmouth w Wielkiej Brytanii.

«Weźmy na przykład handel kością słoniową. Międzynarodowy handel kością słoniową jest nielegalny, ale wiele krajów Afryki Południowej chce go wznowić, co prowadzi do konfliktów na całym kontynencie afrykańskim. Skupiając się mniej na potencjalnej wartości ekonomicznej kości słoniowej i zwracając uwagę na inne sposoby, w jakie słonie mogą wspierać społeczności, można wywołać decydującą zmianę.»

«Na mniejszą skalę te same ramy można zastosować przy wyznaczaniu obszarów chronionych i decydowaniu, jaki teren mógłby zostać udostępniony słoniom. Wysłuchując ludzi mieszkających na tych obszarach, zyskuje się jasne zrozumienie, jak decyzje wpłyną również na życie ludzi, i można znaleźć sposoby rozwiązania wszystkich problemów.»

Konieczna zmiana myślenia w ochronie przyrody

Zamiast więc skupiać się wyłącznie na korzyściach finansowych i ekonomicznych, osoby zajmujące się ochroną przyrody powinny również uwzględniać niematerialne korzyści płynące z natury, takie jak wypoczynek, inspiracja, zdrowie psychiczne czy spójność społeczna, wraz z szerszymi wartościami moralnymi, takimi jak prawa człowieka, sprawiedliwość środowiskowa, prawa przyrody czy dziedzictwo międzypokoleniowe.

Podejście uwzględniające wartości moralne związane z ochroną różnorodności biologicznej, aby stworzyć pozytywny cykl korzyści dla ludzi i przyrody, pomogłoby decydentom politycznym i zarządzającym lepiej zrozumieć, co słonie znaczą dla ludzi, dlaczego te zwierzęta są ważne same w sobie oraz jakie wartości i interesy tak naprawdę są w grze.

«Tak naprawdę potrzebujemy zmiany sposobu myślenia. Polityka ochrony przyrody często opiera się na metkach cenowych. Nasz pluralistyczny system wartościowania oferuje rozwiązania oparte nie na zyskach ekonomicznych czy statusie politycznym dla nielicznych, lecz na długoterminowym dobru wspólnym oraz celach i dążeniach społeczeństw» – podsumował van de Water.