Wat is de waarde van olifanten?

Volgens een nieuwe studie, gepubliceerd in het vaktijdschrift Ecosystem Services, hanteren natuurbeschermingsstrategieën vaak een te beperkte focus en neigen ze ertoe economische of ecologische waarden van verschillende soorten op de voorgrond te plaatsen, terwijl andere soorten voordelen, zoals die verband houden met welzijn of moraal, genegeerd worden.

Ecotoerisme versus recreatieve trofeejacht

Aan de hand van het voorbeeld van olifanten stelden de deskundigen vast dat de financiële voordelen die voortkomen uit de rol van olifanten in het ecotoerisme, de trofeeën-recreatieve jacht of het werk vaak in tegenspraak zijn met de ecologische, culturele en spirituele diensten die olifanten leveren. Wanneer geen rekening wordt gehouden met de waardesystemen van alle bij natuurbescherming betrokken partijen, met inbegrip van de lokale bevolking, kan dit leiden tot sociale ongelijkheid, conflicten en niet-duurzame strategieën.

«We hebben voor de casestudy over olifanten gekozen omdat de bescherming van deze dieren bijzonder moeilijk en omstreden kan zijn», aldus co-auteur van de studie Antoinette van de Water, expert in de interactie tussen mens en olifant aan de universiteit van KwaZulu-Natal in Zuid-Afrika. «We zeggen niet dat economische bijdragen niet belangrijk zijn, maar er staan veel verschillende waarden op het spel, en die moeten allemaal worden meegenomen in de beschermingsstrategieën, willen deze succesvol zijn.»

Een generaliserende benadering schaadt de soortenbescherming

Volgens van de Water en haar collega's neigen besluitvormers in de natuurbescherming er vaak toe om bij het beschouwen van de waarde van de natuur uit te gaan van één enkel wereldbeeld. «Of het nu economisch, ecologisch of sociaal is, een generaliserende benadering van waarden kan het succes van een natuurbeschermingsstrategie in gevaar brengen», verklaarde co-auteur van de studie Lucy Bates, zoöloog aan de University of Portsmouth in Groot-Brittannië.

«Neem bijvoorbeeld de ivoorhandel. De internationale handel in ivoor is illegaal, maar veel landen in zuidelijk Afrika willen de handel weer hervatten, wat op het hele Afrikaanse continent tot conflicten leidt. Als je minder focust op de potentiële economische waarde van ivoor en je richt op andere manieren waarop olifanten gemeenschappen kunnen ondersteunen, kan dat een doorslaggevende verandering teweegbrengen.»

«Op kleinere schaal kan men dit kader ook toepassen bij het vaststellen van beschermde gebieden en bij de vraag welk land aan olifanten ter beschikking zou kunnen worden gesteld. Door te luisteren naar de mensen die in deze gebieden leven, krijgt men een duidelijk beeld van hoe de beslissingen ook het leven van deze mensen zullen beïnvloeden, en kan men manieren vinden om alle problemen op te lossen.»

Omdenken in natuurbescherming nodig

In plaats van zich alleen te richten op financiële en economische voordelen, zouden natuurbeschermers ook de niet-materiële voordelen van de natuur moeten meewegen, zoals ontspanning, inspiratie, geestelijke gezondheid of sociale samenhang, samen met bredere morele waarden, zoals mensenrechten, milieurechtvaardigheid, rechten van de natuur of het erfgoed tussen generaties.

Een aanpak die morele waarden in verband met het behoud van de biologische diversiteit meeneemt om een positieve kringloop te creëren tussen de voordelen voor mens en natuur, zou beleidsmakers en beheerders helpen beter te begrijpen wat olifanten voor mensen betekenen, waarom deze dieren op zichzelf belangrijk zijn en welke waarden en belangen daadwerkelijk op het spel staan.

«Wat we echt nodig hebben, is een omdenken. Natuurbeschermingsbeleid is vaak gebaseerd op prijskaartjes. Ons pluralistische waarderingssysteem biedt oplossingen die niet berusten op economische winst of politieke status voor enkelen, maar op het langetermijn gemeenschappelijk belang en de doelen en ambities van samenlevingen», besloot van de Water.