Wilde dieren als onzichtbare landschapsarchitecten

Met graafmachines, bulldozers en shovels veranderen mensen het landschap.

Maar ze zijn niet de enigen. Ook dieren treden op als architecten en landschapsplanners.

Bevers creëren hele moerasgebieden, termieten bouwen meters hoge heuvels, zalmen vormen rivierbeddingen om. Hoe sterk zij gezamenlijk het aardoppervlak veranderen, hebben onderzoekers van de Queen Mary University of London nu voor het eerst voor een studie onderzocht. Ook de bevers in Zwitserland beïnvloedt hele ecosystemen.

«Dit onderzoek toont aan dat de rol van dieren bij het vormgeven van de landschappen op aarde veel belangrijker is dan tot nu toe werd aangenomen», zei hoofdauteur Gemma Harvey. De meeste studies die tot nu toe zijn uitgevoerd, keken slechts naar afzonderlijke diersoorten. Voor de analyse verzamelde het onderzoeksteam systematisch informatie over zoetwater- en landecosystemen.

Studie: wilde dieren vormen het aardoppervlak met enorme energie

«Zoetwaterkreeften veranderen de oevererosie en het sedimenttransport», noemen de onderzoekers als voorbeeld, «mierenheuvellandschappen beïnvloeden de bodemerosie en de afvoer».

Als bevers in bepaalde gebieden opnieuw zouden worden uitgezet of eruit verwijderd, zou dat grote gevolgen hebben voor hoe rivierlandschappen eruitzien. Ook gravende schorpioenen en talrijke vissen beïnvloeden het landschap, net als nijlpaarden, wier sporen het begin van afwateringsnetwerken kunnen vormen. De biodiversiteit en daarmee de diversiteit van deze landschapsarchitecten wordt bedreigd door de recreatieve jacht.

De studie, die is gepubliceerd in de «Proceedings» van de Amerikaanse Nationale Academie van Wetenschappen («PNAS»), concludeert dat wilde dieren gezamenlijk ongelooflijk veel energie besteden aan het vormgeven van het aardoppervlak. Deze energie komt overeen met «honderdduizenden extreme overstromingen».

Invloed van veel dieren op het aardoppervlak vermoedelijk onderschat

Het team heeft de effecten van meer dan 500 soorten wilde dieren en vijf soorten landbouwdieren in kaart gebracht, waaronder insecten, zoogdieren, vissen, vogels en reptielen. De onderzoekers merken echter op dat vooral dieren in de tropen en subtropen ondervertegenwoordigd zijn door een gebrek aan onderzoek – wereldwijd zijn er dus veel meer dieren die het landschap vormgeven.

Landbouwdieren, dus runderen, yaks, geiten, schapen en paarden, zouden de geomorfologische processen zelfs nog veel sterker beïnvloeden, schrijven de onderzoekers. Omdat er wereldwijd zoveel van zijn en het om grote zoogdieren gaat. Hun bijdrage wordt in de studie geschat op het 450-voudige van wilde dieren.

Tot slot schrijven de auteurs dat talrijke dierlijke actoren waarschijnlijk over het hoofd worden gezien – omdat ze te klein zijn, zoals insecten, of omdat ze onder water of onder de grond leven. Bij andere zijn de gevolgen misschien niet zo duidelijk. De berekeningen vormen daarom «een minimum en waarschijnlijk een aanzienlijke onderschatting». Ook kust- en zeegebieden werden niet meegenomen. Meer over milieu- en natuurbescherming.