Meer geld voor waakhonden, minder ruimte voor wolven

Het Rijk zwicht en verhoogt de bijdrage voor kuddebeschermingsmaatregelen weer naar 80 procent.

Politiek wordt dit verkocht als een overwinning. Maar op de achtergrond lopen er initiatieven die het afschieten van wolven drastisch zouden vereenvoudigen. Voor de wilde dieren is het besluit dan ook een gemengde zegen.

Eind november heeft de Bondsraad de jachtverordening opnieuw aangepast. Kuddebeschermingsmaatregelen zoals hekken, nachtkralen en waakhonden zullen in de toekomst weer met tot 80 procent door het Rijk worden medegefinancierd, nadat de bijdrage eerder als bezuinigingsmaatregel was verlaagd naar 50 procent.

Aanleiding was een motie van de Bündner Mitte-standsraadslid Stefan Engler. Hij eiste dat het Rijk zijn aandeel weer naar het vroegere niveau zou verhogen. Beide raden stemden in, en de Bondsraad voert de opdracht nu uit.

Voor kantons zoals Graubünden, die sterk hebben geïnvesteerd in kuddebescherming, is dit een verademing. Volgens onderzoek van de Südostschweiz werken alleen al op de Bündner alpenweiden ongeveer 400 waakhonden.

De ommekeer toont echter vooral één ding: de financiering van kuddebescherming wordt afhankelijk van de politieke stemming op- en neergedraaid als een volumeknop, terwijl de betrokken dieren in de Alpen voortdurend moeten leven in het lawaai van schoten, jachthonden en menselijke eisen.

Kuddebescherming als dekmantel

De officiële boodschap luidt: meer geld voor kuddebescherming, minder conflicten, meer maatschappelijke acceptatie van de wolf. Maar de cijfers vertellen een ander verhaal.

Het aantal waakhonden in Zwitserland is de afgelopen twee decennia vele malen toegenomen. In het kader van het federale programma steeg het aantal van 42 honden in 2003 naar meer dan 300 dieren op de alpenweiden.

Gelijktijdig werd het jachtrecht zodanig aangepast dat wolvenroedels proactief kunnen worden gereguleerd. Sinds februari 2025 geldt de herziene jachtverordening, die formeel weliswaar vasthoudt aan het beschermingsidee, maar de kuddebescherming en de bescherming van andere soorten zoals de bever afzwakt.

Uit een rapport van de overheid blijkt: voor het monitoringjaar 2024/25 werden ongeveer 36 wolvenroedels en circa 320 wolven vastgesteld. In twee reguleringsperiodes hebben de kantons in totaal 130 wolven laten afschieten, deels hele roedels. Pro Natura stelt dat in de winter van 2024/25 een zeer groot deel van de Zwitserse wolvenpopulatie werd gedood, deels hele roedels.

Met andere woorden: het Rijk betaalt voor meer omheiningen en meer honden, terwijl het tegelijkertijd het geweer van de recreatieve jagers verder laadt.

De schaduwzijde van de beschermingshonden

Kuddebeschermingshonden worden in veel media neergezet als heldhaftige figuren: trouwe beschermers die belangeloos schapen verdedigen. Wie beter kijkt, ontdekt conflicten die in het debat nauwelijks aan bod komen.

Officiële gidsen van CH Wolf, SAC en wandelsites waarschuwen al jaren voor problematische ontmoetingen. De typische reactie van een kuddebeschermingshond wanneer iemand de kudde nadert: de hond rent blaffend op mensen af, gaat in de weg staan en dringt hen weg.

Daarom bestaan er in Zwitserland inmiddels folders, online kaarten met inzetgebieden van beschermingshonden en hele gedragscampagnes voor wandelaars en fietsers. Dat betekent in gewone taal: opdat schapen in grote aantallen grotendeels onbewaakt kunnen grazen in gebieden met wilde dieren, moet het publiek wennen aan soms hachelijke of potentieel gevaarlijke hondenontmoetingen.

Daarbij komt het perspectief van de honden zelf. Ze worden op de alpenweiden vaak onder veeleisende omstandigheden gehouden, leven maandenlang in het hooggebergte, werken grotendeels zelfstandig en worden opgevoed om alles wat vreemd is af te weren. Voor de schapen vormen ze niet zelden een extra stressfactor. Vanuit dierethisch oogpunt is dit ver verwijderd van een harmonieus idylle.

Zelfs Pro Natura, dat kuddebescherming in principe als voorwaarde voor coëxistentie beschouwt, spreekt openlijk van een acceptatieprobleem onder de bevolking.

Wie doodt de schapen werkelijk

Politiek gezien worden wolven nog altijd afgeschilderd als de grootste bedreiging voor de schapenhouderij. De officiële statistieken schetsen een ander beeld.

Een analyse van mediaberichten en cijfers van de overheid laat zien: in Zwitserland sterven jaarlijks ongeveer 56.000 schapen die niet geslacht worden, maar omkomen. De oorzaak ligt vooral bij ziektes, parasieten, weersomstandigheden en houderijomstandigheden.

De wolf speelt hierin slechts een geringe rol. Volgens een analyse van natuurbeschermingsorganisaties worden er naar schatting ongeveer 1.000 schapen per jaar door wolven gedood, wat minder dan 2 procent van de omgekomen dieren betreft. Als ook de geslachte dieren worden meegerekend, ligt het aandeel van door de wolf veroorzaakte sterfgevallen onder de 0,5 procent van alle gedode schapen in Zwitserland.

Pro Natura wijst er bovendien op dat een groot deel van de door wolven gedode dieren onbeschermd was, hoewel er kuddebeschermingsmaatregelen beschikbaar waren geweest.

Met andere woorden: de politieke focus op de wolf leidt af van structurele problemen in de schapenhouderij. De werkelijke oorzaken van de verliezen liggen in het systeem, niet bij het roofdier.

Politiek front: meer afschot, ook in beschermd gebied

Terwijl de overheid bij de kuddebescherming terugkrabbelt, geven de krachten die de jacht genegen zijn bij de wolf juist vol gas.

In de Kantonsraad werden in september twee moties met een duidelijke meerderheid aangenomen. De ene is afkomstig van SVP-Kantonsraadslid Esther Friedli. Zij eist dat wolven ook in jachtverbodsgebieden mogen worden afgeschoten, mits er een afschotvergunning is verleend. Jachtverbodsgebieden zijn eigenlijk de laatste toevluchtsoorden voor wilde dieren zoals de alpensneeuwhoen of de auerhoen. Als daar voortaan regulier geschoten mag worden, treft dat niet alleen wolven.

De tweede motie komt van FDP-Kantonsraadslid Pascal Broulis. Hij wil dat zogenaamde probleemwolven het hele jaar door gereguleerd kunnen worden, zelfs als ze deel uitmaken van een roedel of zich in het leefgebied van een roedel bevinden. In de praktijk opent dit de deur naar verregaand afschot binnen familiegroepen, waarvan de sociale structuur toch al zwaar verstoord is door de huidige regulering.

Meerdere milieuorganisaties waarschuwen dat met deze voorstellen pas kortgeleden aangescherpte regels opnieuw ten gunste van de jachtlobby worden opgerekt. Ook IG Wild beim Wild heeft zich eerder al kritisch uitgelaten over de rol van Friedli in het wolvenbeleid, omdat zij consequent inzet op populatiereductie in plaats van serieuze kuddebescherming.

Terwijl waakhonden dus door de overheid worden gesteund om de aanwezigheid van wolven theoretisch draaglijk te maken, wordt er politiek aan gewerkt om precies deze wolven zo grootschalig mogelijk te kunnen doodschieten. Dat is de centrale tegenstrijdigheid van het huidige beleid.

Rechter remt willekeur af, politiek trekt weer aan

Het federale gerechtshof heeft niettemin vastgehouden dat vóór het afschieten van een wolf een doeltreffende en redelijkerwijs haalbare kuddebescherming moet worden aangetoond. Een afschotvergunning zonder zorgvuldige toetsing van de omstandigheden is onrechtmatig, omdat zij in strijd is met de wettelijke beschermingsstatus van de wolf.

Maar in plaats van dit vonnis aan te grijpen om de jachtpraktijk te corrigeren, probeert de politiek met nieuwe moties en wijzigingen van de verordening de lat voor afschot weer te verlagen.

Wat vanuit dierenwelzijnsperspectief nodig zou zijn

Als men de uitspraak over de 80 procent kuddebeschermingsbijdrage serieus neemt en niet enkel als geruststellend gebaar wil opvatten, zou Zwitserland nu consequent moeten bijsturen:

1. Duidelijke minimumnormen voor dierenhouderij in wolvengebieden
   Schapen permanent onbewaakt op steil terrein loslaten en vervolgens de wolf als zondebok aanwijzen, is niet te verantwoorden. Begeleiding, geschikte weidesystemen en een serieuze reductie van de veestapel moeten voorop staan, niet het grijpen naar het geweer.
2. Kuddebescherming zonder extra dierenleed
   Het aantal en de inzet van kuddebeschermingshonden zou dierethisch begrensd moeten worden: duidelijke voorschriften voor huisvesting, werktijd, sociale contacten en het maximaal toegestane aantal honden per kudde. Kuddebescherming mag niet ten koste gaan van de honden en van de wilde dieren, die aan hun geblaf en stress worden blootgesteld. Ook wilde dieren die in de inzetgebieden van waakhonden leven, staan bloot aan de voortdurende stress van geblaf en achtervolging.
3. Transparantie over subsidies en verliezen
   Wie hoeveel federale subsidies voor kuddebescherming ontvangt, zou publiekelijk inzichtelijk moeten zijn, evenals gedetailleerde statistieken over schapenverliezen naar oorzaak. Pas dan kan worden gecontroleerd of de miljoenenuitgaven daadwerkelijk de dieren ten goede komen of vooral een extensief systeem subsidiëren.
4. Stop verdere versoepelingen van de jachtwet
   Jachtbanngebieden moeten beschermde gebieden blijven. Een regulering van wolven die feitelijk neerkomt op reductie van de populatie tegen elke prijs, is niet verenigbaar met moderne soortenbescherming.
5. Terug naar de eigenlijke opdracht
   Wolven zijn in Zwitserland beschermd, hun ecologische rol staat buiten kijf. Als de staat meer geld voor kuddebescherming inzet, zou het doel echte co-existentie moeten zijn, niet een steeds strakker keurslijf voor een bedreigde soort.

De verhoging van de federale bijdragen voor kuddebescherming kan een stap in de goede richting zijn. In het huidige politieke klimaat dreigt zij echter een dekmantel te worden die een agressief jachtbeleid verhult.

Wie het echt meent met dierenwelzijn en respect voor wilde dieren, moet meer eisen dan hekken, waakhonden en nieuwe afschotparagrafen.

Doe mee-actie: Vraag bij uw gemeente, vanwege het rampzalige beleid van bondsraadslid Albert Rösti (SVP), een kwijtscheldingsverzoek aan voor de federale en kantonnale belastingen, wegens de onlangs goedgekeurde afschot van wolven in Zwitserland. De voorbeeldbrief kunt u hier downloaden: https://wildbeimwild.com/ein-appell-fuer-eine-veraenderung-in-der-schweiz/