Recreatieve Jacht en mensenrechten in Zwitserland

Naast vragen over dieren- en natuurbescherming dringt zich steeds duidelijker een andere vraag op: waar tast de recreatieve jacht de grondrechten aan van mensen die niets met dit bloederige vrijetijdsvermaak te maken willen hebben?

De recreatieve jacht grijpt niet alleen in op het leven van wilde dieren. Ze tast ook de rechten aan van hen aan wie bos en land toebehoren, of die wonen in een gebied waar recreatief wordt gejaagd.

Centrale conflictpunten zijn:

• Eigendomsrecht: grondeigenaren moeten dulden dat gewapende derden hun land betreden, dieren opjagen en neerschieten.
• Gewetensvrijheid: mensen die om ethische redenen elke vorm van recreatieve jacht afwijzen, worden gedwongen jacht op hun land te accepteren.
• Recht op privé- en gezinsleven: jacht vindt vaak plaats in de directe nabijheid van woongebieden. Kinderen worden geconfronteerd met gedode of stervende dieren. Omwonenden voelen zich bedreigd of ernstig gestoord.

In veel kantons behoort het woongebied uitdrukkelijk tot het jachtterrein. Georganiseerde jachtgezelschappen mogen daardoor hun hobby vrijwel tot aan tuinhekjes en bosranden uitoefenen. Voor de betrokken mensen betekent dit lawaai, schoten, angst om kinderen en honden, en de wetenschap dat vlak voor de deur dieren worden opgejaagd en gedood.

Europees Hof voor de Rechten van de Mens: duidelijke signalen tegen jachtdwang

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft zich al meermaals gebogen over de vraag of grondeigenaren kunnen worden gedwongen jacht op hun grond te dulden.

Een baanbrekend arrest was de zaak Chassagnou e.a. tegen Frankrijk (1999). Het Hof stelde vast dat de verplichte lidmaatschap van grondeigenaren bij jachtverenigingen en de dwang om jacht op eigen land te dulden, in strijd kunnen zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. In de kern ging het erom dat mensen met een jachtkritische of dierethische overtuiging niet mogen worden gedwongen om een systeem van recreatieve jacht actief te ondersteunen.

Frankrijk, Duitsland, Luxemburg en Portugal hebben op deze rechtspraak gereageerd. Daar kunnen bos- en grondeigenaren hun perceel uit een jachtgebied laten halen, wanneer zij de jacht om gewetensredenen afwijzen. In verschillende andere Europese landen bestaat er zelfs helemaal geen verplicht lidmaatschap van jachtverenigingen.

Later hield het EHRM zich opnieuw met deze kwestie bezig, onder meer in de zaak «Herrmann tegen Duitsland» (2012). Ook hier maakte het Hof duidelijk dat grondeigenaren de jacht op hun land niet onbeperkt hoeven te dulden. Duitsland paste het jachtrecht aan. Sindsdien kunnen eigenaren de jacht op hun percelen om ethische redenen verbieden.

De boodschap van het EHRM is duidelijk: de jachtpassie van een minderheid mag niet boven de eigendomsrechten en de gewetensvrijheid van het algemeen belang worden geplaatst.

En Zwitserland?

In Zwitserland worden grondeigenaren in veel kantons feitelijk gedwongen deel te nemen aan jachtsystemen. Hun land ligt in een jachtgebied. Jachtgezelschappen hebben daar het recht om te jagen, zelfs als de eigenaren dit om ethische redenen resoluut afwijzen.

Dat roept vragen op:

• Wordt de gewetensvrijheid en het eigendomsrecht van de jachtkritische bevolking voldoende gerespecteerd?
• Is het vanuit mensenrechtenperspectief houdbaar dat iemand zijn perceel niet kan laten vrijstellen van de recreatieve jacht, terwijl deze indruist tegen zijn diepste ethische overtuiging?
• Waarom kunnen in buurlanden borden zoals «Privé-eigendom – Jagen verboden» om gewetensredenen worden geplaatst, maar in Zwitserland niet?

Zwitserland beroept zich graag op zijn hoge rechtsstatelijkheid en mensenrechtenbescherming. Tegelijkertijd dwingt het mensen die de jacht om dierethische en gewetensredenen resoluut afwijzen, ertoe deze jacht op hun land te dulden. Hier ontstaat een spanningsveld tussen jachttraditie, lobbymacht en moderne grondrechtenstandaarden.

Voorbeeld Genève: natuur zonder recreatieve jacht

Het kanton Genève laat zien dat het ook anders kan. Sinds 1974 is de recreatieve jacht daar verboden. De taken op het gebied van wildbeheer worden overgenomen door professionele wildbeheerders. Het kanton investeert in toezicht, monitoring en verbetering van leefgebieden, niet in jachtpachten.

De gevolgen zijn opmerkelijk:

• Hazen, patrijzen en wilde konijnen komen daar in vergelijking met de rest van Zwitserland bijzonder sterk voor.
• De biodiversiteit heeft geprofiteerd van de afwezigheid van recreatieve jacht. Dit is wetenschappelijk bewezen.
• De kosten voor professionele wildbescherming zijn bescheiden en liggen in de orde van symbolische bedragen per belastingbetaler per jaar.

Genève laat zien: een modern wildbeleid zonder recreatieve jacht is mogelijk, wettelijk verantwoord en praktisch uitvoerbaar.
Daarmee vervalt ook het mensenrechtenconflict rond verplicht lidmaatschap en jachtplicht op privégrond.

Recreatieve jacht in bewoond gebied: veiligheid en waardigheid

Wanneer de recreatieve jacht tot aan bewoonde gebieden reikt, ontstaan er naast juridische vooral menselijke en ethische problemen:

• Kinderen worden geconfronteerd met verminkte of stervende dieren.
• Wandelaars maken drijfjachten, schoten en angstkreten van dieren mee.
• Veel mensen mijden het bos tijdens de jacht en voelen zich verdrongen uit ‘hun’ natuur.

Dit raakt niet alleen de veiligheid, maar ook de menselijke waardigheid. Wie in zijn woonomgeving regelmatig getuige is van geweld tegen dieren, ervaart dit als een moeilijk te verdragen belasting.

Daarbij zou een oplossing relatief eenvoudig zijn: mocht bij uitzondering in de buurt van bewoonde gebieden een afschot nodig zijn, dan zouden wildbeheerders of de politie dit kunnen uitvoeren. Daarvoor zijn geen jachtgezelschappen nodig die naar eigen belang handelen.

Recreatieve jacht als vrijetijdsbesteding – geen maatschappelijke opdracht

De moderne recreatieve jacht wordt tegenwoordig overwegend als vrijetijdsbesteding uitgeoefend door een kleine minderheid. Ze is niet nodig voor de voedselvoorziening en evenmin het enige alternatief voor natuurbehoud.

Tegelijkertijd veroorzaakt ze:

• aanzienlijk dierenleed door opjagen, beschieten, misworpen en nakoteringen
• verstoring van wilde dieren in rust- en overwinteringsgebieden
• conflicten met grondeigenaren, recreanten en dierenvrienden
• belasting door munitie en lawaai in kwetsbare leefgebieden

Wanneer een vrijetijdsactiviteit regelmatig de grondrechten en het ethisch gevoel van andere mensen schendt, is ze geen onschuldige privézaak meer. Ze wordt een maatschappelijk conflictthema.

Jachtpassie is geen grondrecht. Eigendomsgarantie, gewetensvrijheid en bescherming van de privésfeer zijn dat wel.

Wat er moet veranderen

Vanuit mensenrechtelijk oogpunt dringen zich in Zwitserland de volgende stappen op:

1. Recht op jachtvrij privéterrein
   Grondeigenaren moeten hun percelen om ethische redenen kunnen vrijstellen van de recreatieve jacht.
2. Bescherming van de gewetensvrijheid
   Mensen die de jacht om morele redenen afwijzen, mogen niet gedwongen worden om de jacht structureel te ondersteunen of op hun grond te dulden.
3. Duidelijke regels in bewoonde gebieden
   Jacht in de directe nabijheid van woongebieden, speelplaatsen voor kinderen en druk bezochte recreatiegebieden moet worden verboden. Noodgevallen kunnen worden afgehandeld door wildbeheerders of de politie.
4. Gerichtheid op professioneel toezicht op wilde dieren
   In plaats van recreatieve jacht is er behoefte aan een vakkundig onderbouwd, door de staat verantwoord wildbeleid naar het voorbeeld van Genève.

Jacht is niet alleen een kwestie van traditie en dierenethiek. Het is inmiddels ook al lang een mensenrechtenkwestie. De Europese rechtspraak heeft duidelijk gemaakt dat jachtdwang en verplichte lidmaatschappen in jachtsystemen onverenigbaar kunnen zijn met de grondrechten.

Zwitserland zal zich de vraag moeten stellen waarom grondeigenaren en burgers hier minder rechten zouden moeten hebben dan in landen die onder dezelfde mensenrechtenverdragen vallen. Wie de jacht als hobby beoefent, mag niet langer beslissen over het hoofd heen van degenen die niets te maken willen hebben met dit bloederige tijdverdrijf.