Gewonde wilde dieren: dierenartsen betalen, Zürich noemt overheidshulp “niet zinvol”

Elke herfst belanden aangereden egels en zieke vogels in Zwitserse dierenartsenpraktijken. Volgens SRF moeten praktijken zwerfdieren eerste hulp verlenen; als er geen overeengekomen kostenvergoeding is, blijven ze met de rekening zitten. SRF heeft op 16 oktober 2026 becijferd wat dat kost, en de Gesellschaft Schweizer Tierärztinnen und Tierärzte (GST) eist dat voortaan de kantons betalen. Wat in de berichtgeving ontbreekt: het kanton Zürich heeft die eis al beantwoord. De motivering zegt meer over de jachtwet dan de dierenartsenorganisatie lief kan zijn.

Wat de dierenkliniek van Zürich meldt

In het Tierspital Zürich worden volgens SRF jaarlijks meer dan 1000 wilde dieren behandeld, twee tot drie per dag. De niet-declarabele kosten bedragen ongeveer 300.000 frank per jaar, waarvan zo’n 80 procent voor wilde dieren. Het officiële cijfer ligt hoger: volgens de Zürichse regering bedroegen de niet-gedekte kosten van het Tierspital voor gevonden dieren en wilde dieren in 2024 360.724 frank, met een stijgende tendens sinds 2020. In een kleine praktijk gaat het volgens SRF om een à twee wilde dieren per maand, in een grotere plattelandspraktijk om twee of meer per week. De GST verzamelt momenteel landelijk gegevens en wil in 2027 een totaalcijfer presenteren.

Wie een dier naar de praktijk brengt, geldt juridisch als opdrachtgever. Wie bij het afgeven verklaart er niets mee te maken te willen hebben, schuift het kostenrisico door naar de praktijk. «Op die kosten blijft de dierenarts zitten, hij kan ze aan niemand doorberekenen», zegt GST-president Roberto Mossi tegenover SRF. Het euthanaseren van een zwaargewonde mus kost volgens SRF vijf tot tien frank voor narcose, pijnstillers en materiaal, plus 15 tot 30 minuten werk. Een egel die door een marter is gebeten en voor wie 's avonds een plek moet worden gezocht in een overbelast egelopvangcentrum, kost aanzienlijk meer.

Sinds 2025 mogen dierenartsen helpen, maar ze worden er niet voor betaald

Tot begin 2025 hadden dierenartsen formeel een kantonale vergunning nodig om een beschermd wild dier te behandelen. De herziene jachtverordening heeft dat per 1 februari 2025 gewijzigd: volgens art. 6 lid 2 JSV mogen dierenartsen hulpbehoevende dieren zonder vergunning eerste hulp verlenen, mits de dieren daarna worden overgedragen aan een opvangstation, op de vindplaats worden vrijgelaten of worden geëuthanaseerd. De GST noemde dit een jarenlange eis.

De kostenkwestie bleef open. In de meeste kantons bestaat er volgens de GST geen wettelijke grondslag om de behandeling bij een kanton in rekening te brengen. Slechts enkele kantons leveren bijdragen. De GST eist harmonisatie en voert het algemeen belang aan: wie een uitgemergelde, verkluisterde vos in de praktijk krijgt, merkt als eerste dat er mogelijk een besmettelijke ziekte rondgaat.

Zürich heeft al geantwoord: «niet voorzien en ook niet zinvol»

In het kanton Zürich eisten drie kantonsraadsleden van de Grünen, GLP en SP in mei 2025 met motie KR-Nr. 170/2025 een wettelijke grondslag voor de financiering van diergeneeskundige behandelingen van gewonde wilde dieren en zwervende huisdieren. De regeringsraad adviseerde de kantonsraad op 17 september 2025 om de motie af te wijzen.

De motivering is opmerkelijk openhartig. De jachtwet voorzie «in beginsel dat gewonde of zieke wilde dieren van hun lijden worden verlost». Wildbeheerders en jachtopzichters zijn gemachtigd om ze te allen tijde af te schieten. De nieuwe eerste behandeling door dierenartsen is een «nauw begrensde aanvulling» op het wildbeheer en «niet te beschouwen als een uitnodiging om een diergeneeskundige zorg voor wilde dieren op te bouwen». Een uitgebreidere, door het kanton gefinancierde zorg is «niet voorzien en ook niet zinvol». Vanuit dierenwelzijnsethisch oogpunt is een behandeling alleen in uitzonderingsgevallen te verdedigen, bij zeldzame soorten met een realistisch uitzicht op herstel en terugkeer naar de natuur. In alle andere gevallen blijft «alleen de euthanasie door de wildbeheerder of een veterinaire vakpersoon» over.

Volgens de regering zou een kostenvergoeding verkeerde prikkels geven: ongeschoolde personen zouden kunnen worden aangemoedigd om gewonde wilde dieren te vangen en naar dierenartspraktijken te brengen. Dat particulieren dit überhaupt doen, ervaart de regering als een verstoring, niet als een teken dat de bevolking het niet eens is met het verlossen van het dier als standaardaanpak.

Wie mag helpen en wie mag doden

Voor particulieren zijn de grenzen nauw. Volgens art. 17 en 18 JSG is strafbaar wie zonder toestemming dieren van beschermde of jaagbare soorten vangt, gevangen houdt of zich toe-eigent; wie beschermde dieren wil verzorgen, heeft volgens art. 10 JSG en art. 6 JSV een kantonale vergunning nodig. De egel valt niet onder de jachtwet, maar onder de verordening op natuur- en landschapsbescherming, die volgens de regering geen regeling voor gewonde dieren kent. Wat als kortstondige noodhulp is toegestaan, hangt af van de diersoort en van het kanton. Het kanton Schwyz stelt dat het vangen en verzorgen voor particulieren verboden is en adviseert op een andere pagina om verzwakte egels naar de dierenarts te brengen. De kanton Zürich verbiedt om ree, hert, wild zwijn, vos of das te vervoeren of naar een praktijk te brengen; wordt zo'n dier toch gebracht, dan moet het onmiddellijk worden gedood.

Dat ook goedbedoelde hulp strafrechtelijke gevolgen kan hebben, bleek uit een zaak in het district Meilen. Nadat een gewonde jonge vos uit een weidenet was bevrijd, werd een helper beschuldigd van nalatige dierenmishandeling, omdat hij daarna geen bevoegde instantie had ingelicht. De districtsrechtbank sprak hem op 11 mei 2026 vrij (naar het artikel).

Het doden is duidelijker geregeld. Volgens art. 8 lid 2 JSG mogen wildbeheerders en jachtopzichters gewonde of zieke dieren op elk moment afschieten. De kantons kunnen dat ook toestaan aan recreatieve jagers met jachtbevoegdheid, voor jachtbare soorten; Luzern doet dat. De jachtverordening bevestigt in art. 1b dat als deskundig voor het doden geldt wie een kantonaal jachtexamen heeft afgelegd. Voor het afmaken bestaan een rechtsgrondslag, bevoegden en een budget. Voor de behandeling bestaat sinds 2025 een toestemming, maar geen geld.

Commentaar: De regering zegt het zelf

De eis van de GST is terecht, maar het antwoord uit Zürich laat zien waaraan die strandt. Het ontbreekt niet aan geld. De kantons financieren het bestuursapparaat van de recreatieve jacht, Ticino betaalt afschotpremies voor wolven (naar het artikel), Zug heeft tot voor kort vospremies uitgekeerd (naar het artikel). Wat de recreatieve jacht de samenleving in totaal kost, heeft nog geen enkele overheidsinstantie voorgelegd (naar het dossier). Het ontbreekt aan de wil, omdat het systeem daar niet op is gebouwd. De Zürcher regering schrijft het zonder omwegen: de jachtwet voorziet erin dat gewonde wilde dieren worden afgemaakt. Behandeling is de uitzondering voor zeldzame soorten.

Dat vogels, egels en vossen desondanks elk jaar bij duizenden in praktijken terechtkomen, komt doordat mensen dit principe niet accepteren. De rekening daarvoor dragen dierenartsen. Nodig zijn een in heel Zwitserland uniforme kostenvergoeding door de kantons, zoals de GST die eist, en een duidelijke regeling over welke noodhulp particulieren straffeloos mogen verlenen. Zolang de kantons premies betalen voor het doden en een gefinancierde behandeling 'niet zinvol' verklaren, is het praten over dierenwelzijn in de jacht slechts een bewering.

Wat u kunt doen als u een gewond dier vindt

Informeer u eerst, want afhankelijk van de diersoort verschilt de aanpak. Raak vogels niet met blote handen aan en bel een vogelopvang, die de verdere aanpak met u bespreekt. Laat jonge vogels die nog niet kunnen vliegen met rust; de ouders zijn meestal in de buurt. Verzwakte egels komen in de late herfst vaak voor (naar het artikel); egelopvangcentra en veel dierenartsen nemen ze op. Bel bij ree, hert, vos of das de wildbeheerders of de politie en raak het dier niet aan. Maak stervende dieren niet zelf af.

Bronnen: SRF (16.10.2026), watson (16.10.2026), GST (24.2.2025), Regierungsrat Zürich, RRB 945/2025 (17.9.2025) en RRB 210/2025 (5.3.2025), Kantonsrat Zürich, Motion KR-Nr. 170/2025, Fedlex JSG (SR 922.0) en JSV (SR 922.01, stand 1.2.2025), lawa Luzern (5.3.2025), Kanton Schwyz (Amt für Wald und Natur), Kanton Zürich (Veterinäramt), NZZ (12.5.2026)