Wat is de vossenjacht in de bouw en waarom is deze omstreden?

Vanuit dierenwelzijnsrechtelijk oogpunt is de bouwjacht een van de meest omstreden jachtmethoden in Zwitserland: een juridisch advies in opdracht van de Zwitserse dierenbescherming STS stelt vast dat de methode door haar systematische aard aan de voorwaarden van dierenmishandeling kan voldoen – niet door individuele overtredingen, maar door de methode zelf.

Hoe verloopt de bouwjacht in detail?

De bouwjacht verloopt doorgaans als volgt: de recreatieve jager lokaliseert een actieve vossen- of dassenburcht, meestal door sporenonderzoek of met behulp van een grondhond. Een grondhond wordt de burcht in gestuurd. Hij volgt de geur van het wilde dier door de nauwe, vaak vertakte gangen van de ondergrondse burcht. In de burcht komt het tot een directe confrontatie: de hond bedreigt het wilde dier en probeert het richting de uitgang te drijven of het in een doodlopende gang klem te zetten. Het wilde dier vlucht ofwel naar buiten – waar het wordt doodgeschoten – of blijft in de burcht, terwijl de recreatieve jager de burcht uitgraaft.

Ondergronds, in nauwe gangen zonder ontsnappingsmogelijkheid, ontstaan situaties van extreme angst en paniek voor het wilde dier. De das, een territoriaal verankerde soort die zijn burcht vaak al generaties lang bewoont, ervaart de bouwjacht als een extreme aantasting van zijn enige veilige toevluchtsoord. Ook voor jachthonden brengt de bouwjacht aanzienlijke risico's met zich mee: bijt- en krabverwondingen, beklemde ledematen en desoriëntatie onder de grond zijn geen uitzondering.

Welke hondenrassen worden bij de bouwjacht ingezet?

Als grondhonden worden specifieke rassen gefokt en getraind die klein genoeg zijn om in nauwe burchtgangen te passen, en tegelijkertijd moedig genoeg om ondergronds met wilde dieren geconfronteerd te worden. De meest voorkomende rassen zijn:

• Dashond (teckel): Het naamgevende ras. De teckel werd historisch speciaal gefokt voor de bouwjacht. Verschillende groottes (standaard, dwerg, konijnenteckel) maken verschillende nauwe gangen mogelijk.
• Foxterriër: Robuust, moedig ras dat traditioneel wordt ingezet voor de bouwjacht.
• Jachtterriër (Duitse jachtterriër): Een in Duitsland ontwikkeld gespecialiseerd ras voor de bouwjacht.
• Overige terriërrassen: Diverse Britse terriërrassen (Cairn, Lakeland, enz.), die eveneens voor de bouwjacht worden getraind.

Dierenwelzijnsorganisaties bekritiseren niet alleen het lot van de wilde dieren bij de bouwjacht, maar ook dat van de honden: bouwjachthonden worden getraind en geconditioneerd voor een activiteit die hen biologisch en psychisch onder extreme stress zet. Verwondingen door beten en krabben zijn typerend voor het beroep van bouwjachthond. Meer over jachthonden in het Dossier over jachthonden – Inzet, leed en dierenwelzijn.

Het STS-rapport: systemische dierenmishandeling

De Schweizer Tierschutz (STS) heeft een juridisch rapport laten opstellen over de bouwjacht. Het rapport concludeert dat de bouwjacht vanuit dierenwelzijnsrechtelijk oogpunt meermaals het delict van dierenmishandeling kan vervullen. De doorslaggevende formulering: het leed ontstaat niet door individuele overtredingen of nalatigheid, maar door de methode zelf.

In het bijzonder worden de volgende dierenwelzijnsrechtelijk problematische aspecten genoemd: extreme stress en paniek – het wilde dier zit gevangen in het hol en kan niet vluchten; verwondingsrisico voor het wilde dier door beten en krabverwondingen; vernietiging van de leefomgeving – dassen- en vossenholen die bij de bouwjacht worden uitgegraven, zijn vaak zorgvuldig aangelegde bouwwerken die generaties lang hebben gediend; langdurige belasting – bouwjachten kunnen zich over uren uitstrekken. Het STS-rapport is een van de weinige onafhankelijke juridische analyses van de bouwjacht in Zwitserland. Meer over dit onderwerp Jacht en dierenwelzijn in ons dossier.

Schliefinstallaties: wilde dieren als trainingsmiddel

Nauw verbonden met de bouwjacht zijn de zogenaamde schliefinstallaties. Dit zijn kunstmatig aangelegde ondergrondse buizenstelsels waarin levende vossen of dassen worden gehouden, zodat bouwjachthonden erop kunnen worden “geschliefd” – dat wil zeggen getraind. Het wilde dier bevindt zich daarbij in een situatie waaruit het niet kan ontsnappen en moet herhaalde confrontaties met honden ondergaan.

Kunstbouwen zijn vanuit dierenwelzijnsrechtelijk oogpunt nog problematischer dan de baujacht zelf, omdat hier geen jachtdoel wordt nagestreefd – het wilde dier wordt uitsluitend als "trainingsmiddel" gebruikt, zonder daarna te worden gedood. De STS heeft kunstbouwen aangemerkt als een bijzonder zware vorm van dierenmishandeling. Dierenwelzijnsorganisaties eisen een landelijk verbod op alle kunstbouwen, zonder uitzondering.

Verbodsstatus per kanton: waar de baujacht al verboden is

De verbodsstatus van de baujacht op kantonaal niveau heeft zich de afgelopen jaren duidelijk ontwikkeld. Zürich heeft de baujacht sinds 1 januari 2023 verboden. Bern heeft sinds 2024 een vergaand verbod met enkele beperkte uitzonderingen ingevoerd. Vaud verbood de baujacht sinds 15 december 2021. Thurgau heeft de baujacht sinds 2017 sterk beperkt. Basel-Landschaft staat de baujacht alleen nog met een vergunning toe. In de overige kantons is de baujacht nog toegestaan (stand 2025).

Het kantonale lappendeken toont aan dat er politiek gezien een meerderheid voor een verbod op de baujacht bestaat, zodra het onderwerp concreet en openlijk wordt besproken – zoals de verboden in ZH, BE en VD aantonen. Het probleem: de jachtlobby bestrijdt elk kantonaal verbod met aanzienlijke inspanningen en maakt gebruik van de federale structuren om een landelijk verbod te voorkomen.

Motie 23.3303: het parlementaire verzoek

Op federaal niveau is de motie 23.3303 "Verbod op de dierenmishandelende baujacht" nog in behandeling. De motie eist een landelijk verbod op de baujacht op federaal niveau, dat het huidige kantonale lappendeken zou vervangen. De discussie in het parlement is politiek omstreden: jachtverenigingen lobbyen er intensief tegen, dierenwelzijnsorganisaties steunen de motie.

Een landelijk verbod zou vanuit jachtkritisch oogpunt belangrijk zijn, omdat het voorkomt dat recreatieve jagers uit kantons met een verbod eenvoudigweg uitwijken naar kantons waar het nog is toegestaan. Op dit moment is precies dat mogelijk: wie in Zürich de baujacht niet meer mag beoefenen, rijdt naar een naburig kanton waar het nog wel is toegestaan.

Verwondingsrisico's in detail

De baujacht brengt aanzienlijke verwondingsrisico's met zich mee voor het wilde dier (vos of das): bijtwonden door de hond; krassen en schaafwonden bij vluchtpogingen in nauwe gangen; verwondingen door graafwerkzaamheden; extreme psychische stress met een massale aanmaak van cortisol; vergiftigingsgevaar wanneer gassen zich in de gangen ophopen; dood door uitputting wanneer het wilde dier dagenlang opgesloten blijft in het hol.

Voor de jachthond bestaan de volgende risico's: bijtwonden van vos en das (de das heeft bijzonder sterke kaken); ingesloten raken in de burcht bij instorting of verdwalen; oververhitting in nauwe, slecht geventileerde gangen; psychisch trauma bij bijzonder intensieve confrontaties; chronische verwondingen bij regelmatige inzet. Meer over de situatie van jachthonden in het dossier over jachthonden.

Internationale vergelijkingen: hoe andere landen omgaan met de bouwjacht

Zwitserland is in West-Europa een van de laatste landen dat de bouwjacht nog toestaat – althans in enkele kantons. In internationaal vergelijk hebben Nederland, België en Zweden de bouwjacht verboden of sterk beperkt. In Groot-Brittannië werd fox hunting (vossenjacht te paard) in 2004 verboden; het gebruik van teckels om vossen uit hun hol te jagen is in Engeland en Wales sterk beperkt. In Duitsland is de bouwjacht weliswaar legaal, maar wordt deze steeds vaker bestreden door dierenwelzijnsorganisaties.

De tendens in Europa is duidelijk: steeds meer landen beperken de bouwjacht of verbieden deze. Zwitserland beweegt zich in die richting, maar langzaam – en alleen daar waar kantonale meerderheden de politieke druk van de lobby van de recreatieve jacht kunnen overwinnen.

De «traditie»-argumentatie: een zwak argument

Voorstanders van de bouwjacht beroepen zich vaak op «traditie» en «cultureel erfgoed». Dit argument is om meerdere redenen problematisch: traditie is geen rechtvaardiging voor dierenmishandeling. Ook berenhetze, hanengevechten en andere historische praktijken waren «tradities» – ze werden verboden omdat ze onverenigbaar zijn met het moderne dierenwelzijnsrecht.

Bovendien wordt «traditie» selectief ingezet door de lobby van de recreatieve jacht: nieuwe technologieën zoals warmtebeeldcamera's en nachtzichttechniek worden zonder aarzelen overgenomen, terwijl oude methoden als «traditie» worden verdedigd zodra ze onder druk komen te staan. Meer hierover in het dossier over nachtjacht en hightech-jacht.

Wat dierenwelzijnsorganisaties eisen

De eisen van dierenwelzijnsorganisaties met betrekking tot de bouwjacht zijn duidelijk: een landelijk verbod op de bouwjacht zonder uitzonderingen op federaal niveau; een verbod op alle kunstburchten voor traindoeleinden; transparantieverplichtingen voor autoriteiten in kantons die de bouwjacht nog toestaan; en consequente strafvervolging bij overtredingen van bestaande verboden. Op kantonaal niveau hebben dierenwelzijnsorganisaties in Zürich, Bern en Vaud al successen geboekt. De volgende stap is een verbod op federaal niveau.

Conclusie: baujacht heeft geen plaats in een moderne diervriendelijke samenleving

Baujacht veroorzaakt systematisch leed – bij wilde dieren én bij honden. Het dient geen ecologisch doel dat niet met andere middelen bereikt kan worden. Het is in meerdere Zwitserse kantons al verboden en wordt door de overweldigende meerderheid van de bevolking afgewezen. Wat het in leven houdt, is de politieke macht van de jachtlobby en de federale structuur van Zwitserland, die het mogelijk maakt landelijke verboden tegen te houden. Een landelijk verbod op baujacht, zoals motie 23.3303 beoogt, zou een allang overdue stap zijn.

Meer inhoud op wildbeimwild.com:

• Dossier: Holenjacht
• Dossier: Jachthonden – inzet, leed en dierenwelzijn
• Dossier: Jacht en dierenwelzijn
• Dossier: Waarom het dierenwelzijnsrecht bij de bosgrens ophoudt
• Dossier: Jachtwetten en controle

Meer achtergrondinformatie over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.