Anticonceptiemiddelen in plaats van afschot bij wildbeheer

De uitvinding van de anticonceptiepil luidde de seksuele revolutie van de jaren zestig in.

Vandaag probeert de wetenschap de wildbeheersing te revolutioneren door dieren zelf bij deze aanpak te betrekken.

In Engeland en andere delen van Europa lopen momenteel proeven waarbij duiven, wilde zwijnen en grijze eekhoorns anticonceptiemiddelen toegediend krijgen. Als verdere doelsoorten stellen de wetenschappers ook andere knaagdieren, invasieve parkieten en herten voor.

Omdat de schade door invasieve en schadelijke soorten toeneemt, proberen onderzoekers speciale voederautomaten en lokdozen te vullen met hazelnootpasta en granen waaraan anticonceptiemiddelen zijn toegevoegd. Zij geloven dat dit een humanere en effectievere methode kan zijn om populaties te beheersen die voorheen vergiftigd of bejaagd werden.

Het doel is om “creatieve oplossingen” te vinden, zegt Dr. Giovanna Massei van de York University. “De belangrijkste boodschap is dat de economische en ecologische gevolgen van wilde dieren wereldwijd toenemen en dat onze opties uitgeput raken”, zegt ze. “Traditionele methoden zoals de jacht zijn ineffectief, kunnen onmenselijk, onduurzaam en schadelijk voor het milieu zijn, en stuiten steeds meer op maatschappelijke afkeuring.”

Grijze eekhoorns vormen een bijzonder probleem voor Engeland. Deze niet-inheemse dieren werden in de 19e eeuw voor het eerst vanuit de VS naar Engeland gebracht als siervee voor landhuizen. Ze hebben zich echter wijdverspreid gevestigd, wat heeft geleid tot het lokaal uitsterven van de inheemse eekhoorns en tot schade aan bossen door het afschillen van boomschors. Volgens schattingen kost de soort Engeland en Wales jaarlijks 37 miljoen pond aan verloren hout. Volgens een enquête van de Royal Forestry Society worden grijze eekhoorns beschouwd als een grotere bedreiging voor loofbomen dan reeën en ziekteverwekkers.

In Groot-Brittannië lopen er proeven om eekhoorns oraal voorbehoedsmiddel toe te dienen, verstopt in hazelnootpasta. Daarbij worden speciaal verzwaarde voederdispensers gebruikt die alleen grijze eekhoorns kunnen openen (rode eekhoorns zijn lichter, waardoor de val bij hen niet opengaat). Voorlopige resultaten wijzen erop dat de methode werkt.

Duiven zouden elke ochtend gevoerd kunnen worden met een “ontbijt” van maïskorrels die het voorbehoedsmiddel bevatten, aldus Dr. Marco Pellizzari, een dierenartsadviseur. “Ze zijn er echt dol op … het is heel eenvoudig”, zegt hij.

In Londen zouden ook de niet-inheemse parkieten tot de ontvangers kunnen behoren, maar dat zou betekenen dat men de bewoners die de parkieten regelmatig in hun tuinen voeren, zou moeten vragen om hen voer met voorbehoedsmiddelen te geven.

Volgende week vindt aan de York University de eerste workshop over vruchtbaarheidscontrole bij wilde dieren plaats, waarbij experts en onderzoekers die bij de proeven betrokken zijn, bespreken hoe men aan schadelijke dieren – dus dieren die als schadelijk voor mensen, de landbouw of hun natuurlijke leefgebied worden beschouwd – voorbehoedsmiddelen kan toedienen.

In heel continentaal Europa en Scandinavië is het aantal wilde zwijnen snel toegenomen; de stijging zou te wijten zijn aan de mildere winters. Sommigen beschouwen ze als schadelijke dieren, omdat ze akkerland omwoelen, afval opeten en verkeersongevallen veroorzaken. Volgens Italiaanse boerenorganisaties is de populatie wilde zwijnen verdubbeld van 500'000 in 2010 naar één miljoen in 2020.

In Duitsland en Frankrijk worden elk jaar meer dan een half miljoen dieren geschoten, maar het aantal blijft stijgen, terwijl het aantal mensen dat op jacht wil gaan afneemt. Massei zegt dat de jacht “duidelijk geen manier is om sommige van deze dieren onder controle te houden”.

Momenteel loopt er een pilotproject waarin het toedienen van voorbehoedsmiddelen wordt getest met behulp van apparaten die alleen door wilde zwijnen met hun wroetende snuiten kunnen worden opgetild. De voederdispenser werkt, maar het orale voorbehoedsmiddel is tot nu toe nog niet ontwikkeld.

Steeds meer landen verbieden inmiddels het gebruik van rodenticiden, omdat deze ook gevolgen hebben voor andere dieren, waaronder roofvogels die stierven na het eten van de vergiftigde kadavers. De chemicaliën worden ook als onmenselijk beschouwd, omdat dieren na het innemen van antistollingsmiddelen dagenlang kunnen lijden voordat ze sterven.

Toch vormen knaagdieren een aanzienlijke bedreiging voor de landbouw en verspreiden ze ziektes onder vee. "We hebben niet veel alternatieven voor dodelijke bestrijding. Vruchtbaarheidscontrole zou hier een geweldige manier kunnen zijn om deze zaken onder controle te krijgen", zegt Belmain.

Wilde paarden in de VS krijgen al anticonceptiemiddelen toegediend, net als Afrikaanse olifanten buiten het Krügerpark, die injecties krijgen. Het enige in Europa toegelaten anticonceptiemiddel is nicarbazine, dat slechts in een paar landen, zoals Italië, Spanje, België en Oostenrijk, mag worden gebruikt bij duiven.

Er bestaat zorg dat het gebruik van producten op basis van synthetische hormonen oestrogene chemicaliën in het milieu kan brengen, wat negatieve gevolgen zou kunnen hebben, zoals de vervrouwelijking van mannelijke vissen. Ook is niet bekend welk effect het zou hebben op een roofvogel als deze een knaagdier eet dat een anticonceptiemiddel heeft gegeten. "We moeten deze zaken echt begrijpen binnen dit reguleringsproces", zegt Belmain.