Bos kopen en jachtvrij houden: hoe privébezit een beschermingszone voor wilde dieren wordt

Een stuk bos kopen, de bomen laten staan, de natuur haar gang laten gaan: wat als een dure droom klinkt, is betaalbaarder dan de meeste mensen denken.

Een reportage van de Schweizer Radio und Fernsehen laat particulieren zien die precies dat doen, uit liefde voor de natuur, niet uit winstbejag. Voor jachtkritische mensen dringt zich meteen de volgende vraag op: kan men op het eigen bos de zogenaamde recreatieve jacht — vrijetijdsjacht zonder existentiële noodzaak — uitsluiten en zo een echte rustzone voor wilde dieren creëren?

Bos kopen is mogelijk, maar zelden zichtbaar

Wie nog nooit een boskavel-advertentie heeft gezien, staat daarin niet alleen. Boskavels worden nauwelijks openbaar aangeboden; de handel verloopt traditioneel stilletjes via de plaatselijke boswachters, buren en erfenissen. Inmiddels bestaan er echter gespecialiseerde marktplaatsen en landgrensoverschrijdende bosbeurzen voor het hele Duitstalige gebied. De prijzen variëren sterk, de vraag overtreft het aanbod duidelijk, en sinds de pandemie is de wens naar een eigen bos merkbaar gegroeid.

Belangrijk om te weten: wie bos koopt, verwerft geen vrij beschikbaar stuk grond. De boswet beperkt de eigendomsrechten sterk. Er geldt een bouwverbod, het toegangsrecht voor het publiek blijft van kracht, en er komen beheerverplichtingen bij. Het bos ‘privatiseren’ kan men dus niet. Wat men echter kan bereiken, is het uitsluiten van de recreatieve jacht, en precies daar wordt het politiek.

Waar men bos en land kan kopen

Omdat bos zelden openlijk wordt aangeboden, loont een gerichte aanpak. Drie wegen leiden het meest waarschijnlijk naar het doel.

De plaatselijke boswachterij aanspreken.De klassieke en meest aanbevolen weg in Zwitserland: de bevoegde boswachter van de gewenste gemeente kent de lokale eigendomsverhoudingen en weet vaak wie bereid is te verkopen. In Duitsland en Oostenrijk vervullen de gemeentelijke of regionale bosdiensten een vergelijkbare rol.

Gebruikmaken van gespecialiseerde bosmarktplaatsen.Inmiddels zijn er platforms die precies dat gat van de openbare advertenties opvullen:

• Zwitserland: Wooded.ch (bosmarktplaats met aanbiedingen en zoekopdrachten, gratis voor beide partijen) en TerraWald.ch (discrete off-market bemiddeling).
• DACH-breed: de Wald-Börse met aanbiedingen en zoekopdrachten uit Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.
• https://my-forest.de/wald-kaufen/
• Algemene vastgoedportalen: Op grote zoekportalen duiken bospercelen meestal alleen op als onderdeel van grotere eigendommen, maar een zoekopdracht naar 'bos' of 'boskavel' met e-mailalert kan de moeite waard zijn.

Zelf een advertentie plaatsen. Wie een bepaalde regio voor ogen heeft, kan een zoekadvertentie plaatsen in de lokale krant of in vaktijdschriften over bosbeheer. Omdat veel boseigenaren een band hebben met de landbouw, zijn ook landbouwadvertentiebladen een geschikte plek.

Een realistische opmerking: de vraag overtreft het aanbod aanzienlijk, goedkope percelen voor een paar frank per vierkante meter zijn — vooral in het Duitse taalgebied — eerder de uitzondering dan de regel. Wie koopt, doet er goed aan zich vooraf te informeren over de plichten als boseigenaar, want geduld en kennis van de lokale situatie zijn vaak belangrijker dan het budget.

De sleutel: jachtvrijstelling om ethische redenen

De juridische basis is al lang gelegd, en niet door één enkel vonnis, maar door een gevestigde jurisprudentie van het Europees Hof voor de Mensenrechten. In liefst drie zaken tegen drie verschillende staten kwam het Hof tot dezelfde conclusie: Chassagnou tegen Frankrijk (1999), Schneider tegen Luxemburg (2007) en Herrmann tegen Duitsland (2012). De kern is telkens dezelfde: wie de recreatieve jacht om ethische redenen afwijst, mag niet worden gedwongen deze op eigen grond te dulden. Een dergelijke duldingsplicht is in strijd met de bescherming van eigendom volgens het Europees Verdrag voor de Mensenrechten.

Daarmee is de mensenrechtelijke leidraad vastgelegd: volgens de rechtspraak van Straatsburg zijn staten verplicht om grondeigenaren de mogelijkheid te bieden een uitzondering te maken op grond van gewetensbezwaren — de precieze uitwerking daarvan blijft aan henzelf overgelaten. Frankrijk, Luxemburg, Duitsland en Portugal hebben hun jachtwetgeving hierop aangepast. De drie Duitstalige landen trekken daaruit tot op vandaag echter zeer uiteenlopende conclusies.

Duitsland: de weg staat open

Duitsland heeft gereageerd. Sinds eind 2013 kunnen grondeigenaren op grond van paragraaf 6a van de Bondsjachtwet een verzoek indienen om hun grond om ethische redenen jachtvrij te laten verklaren. Het traject is in de praktijk moeizaam en vaak langdurig, maar het bestaat en leidt tot het gewenste resultaat, zoals talrijke geslaagde gevallen aantonen.

Italië: rechtbanken banen de weg

Italië toont sinds 2026 nog een andere weg, die geen grote wetshervorming vereist. De bestuursrechtbank (TAR) van Pescara oordeelde met uitspraak nr. 254/2026 dat een grondeigenaar de recreatieve jacht op eigen land om ethische redenen kan laten verbieden. De regio mag zo'n verzoek alleen afwijzen als zij objectief kan aantonen dat juist dit perceel onmisbaar is voor de doelstellingen van het regionale plan voor wilde dieren en jacht. De rechtbank baseerde zich daarbij uitdrukkelijk op dezelfde rechtspraak van Straatsburg die al tegen Frankrijk, Luxemburg en Duitsland is uitgesproken. Opmerkelijk is de gevolgde weg: niet via een nieuwe wettelijke regeling voor jachtvrij verklaren zoals in Duitsland, maar via een consequente uitleg van de bestaande jachtwet (art. 15 wet nr. 157/1992). Meer hierover in de bijdrage Italië: rechtbank staat jachtverbod op eigen grond toe om ethische redenen.

Oostenrijk: vasthouden aan de bestaande rechtssituatie

Oostenrijk houdt vooralsnog vast aan de bestaande rechtssituatie. Het Oostenrijkse Grondwettelijk Hof bevestigde in oktober 2017 dat grondeigenaren de jacht op hun percelen en het lidmaatschap van een jachtcoöperatie ook tegen hun ethische overtuiging in moeten blijven accepteren. Uittreden uit de jachtcoöperatie op grond van gewetensbezwaren is in Oostenrijk niet mogelijk. Getroffen eigenaren hebben daarom een klacht ingediend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, gebaseerd op precies die rechtspraak die al tegen Frankrijk, Luxemburg en Duitsland is uitgesproken.

Zwitserland: het recht bestaat, de wil ontbreekt

Zwitserland is als verdragsstaat gebonden aan hetzelfde Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens als Frankrijk, Luxemburg en Duitsland. Volgens de huidige uitleg van het EVRM door het Hof hoeft niemand de recreatieve jacht op eigen grond te dulden als hij die om ethische redenen afwijst. Tegelijkertijd beschikt Zwitserland over een bijzonder directe hefboom: aangezien het jachtrecht kantonaal is geregeld en het federale recht geen enkel kanton verplicht om de recreatieve jacht in te voeren, volstond in Genève een kantonaal besluit. Wat ontbreekt, is niet het recht, maar de politieke wil om particuliere boseigenaren het recht te geven hun percelen om ethische redenen jachtvrij te laten verklaren.

Bos kopen als stille daad van bescherming van wilde dieren

Hier sluit de cirkel zich. Wie bos koopt om het te beschermen, denkt eerst aan bomen, aan oud hout, aan biodiversiteit. De logische volgende stap is om dat bos ook tot een jachtvrije zone te maken. In Duitsland is dat vandaag al mogelijk, Oostenrijk blokkeert het nog, en in Zwitserland ontbreekt alleen de politieke wil om een al lang erkend recht in de praktijk te brengen. Eigendom verplicht, zo luidt het gezegde. Maar het kan ook macht geven: over een stuk land waar wilde dieren eindelijk rust vinden.

Commentaar van de redactie: Dat een mens het doden op zijn eigen grond mag weigeren, heeft het EHRM in drie uitspraken tegen drie staten ondubbelzinnig vastgelegd. Dat Oostenrijk zijn burgers nog altijd dwingt de recreatieve jacht te dulden en Zwitserland zijn grondeigenaren dit recht onthoudt, is een anachronisme dat politiek gecorrigeerd moet worden.

Van bos tot politieke hefboom

Wie in Zwitserland bos bezit en het jachtvrij wil houden, is niet afhankelijk van de goodwill van individuele autoriteiten, maar kan politiek actie ondernemen. IG Wild beim Wild stelt daarvoor een kant-en-klare modeltekst beschikbaar, die grondeigenaren het recht moet geven hun percelen om ethische redenen van de bejaging uit te sluiten, uitdrukkelijk naar analogie van regelingen in meerdere EU-landen en het Geneefse model. Zo wordt van een persoonlijke gewetenskwestie een kantonaal initiatief, dat parlementariërs, partijen en betrokken particulieren rechtstreeks kunnen indienen.

Word nu actief

• Modeltekst: Jachtrust op particulier bos, jachtvrijstelling om ethische redenen
• Alle modelteksten voor jachtkritische initiatieven in kantonale parlementen

Verder lezen op wildbeimwild.com

• Recreatieve Jacht en mensenrechten in Zwitserland
• Twee bospercelen in Hildesheim officieel jachtvrij
• Echtpaar wint rechtszaak: perceel in Siegsdorf vanaf 2022 jachtvrij