Alle moderne Europeanen stammen af van landbouwers

De huidige Europeanen stammen af van boeren uit de Egeïsche regio, die via de Balkanroute en de Middellandse Zeeroute kwamen.

De landbouw en de beschaving kwamen dus door migratie naar Europa, meldt een onderzoeksteam waaraan de universiteiten van Fribourg en Genève hebben meegewerkt.

Verschillende delen van Europa werden al zo'n 8800 jaar geleden bevolkt door boeren uit de noordelijke Egeïsche regio. De mensen trokken vanuit het noorden van Griekenland en het noordwesten van Turkije naar Midden-Europa en Spanje en brachten hun honkvaste levenswijze en landbouwpraktijken mee naar de Midden-Europese en mediterrane gebieden, waar neolithische jager-verzamelaarsgemeenschappen leefden.

Tot dit resultaat komt een studie die een internationaal team rond de Mainzer paleogeneticus prof. dr. Joachim Burger heeft uitgevoerd en die deze week verschijnt in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences. De wetenschappers analyseerden het erfelijk materiaal van archeologische skeletten uit Griekenland en Turkije. Volgens de studie bereikten neolithische kolonisten uit het gebied rond de Egeïsche Zee en de Zee van Marmara Midden-Europa langs een Balkanroute. Ongeveer in dezelfde periode bereikten prehistorische boeren uit het Egeïsche gebied ook via de Middellandse Zee het Iberisch schiereiland.

De kolonisten waren de eerste honkvaste akkerbouwers die naar Europa kwamen. Ze brachten huizenbouw, landbouw en huisdieren mee naar hun nieuwe leefgebied. Tijdens hun expansie stuitten ze op jagers en verzamelaars die sinds de ijstijd in Europa woonden. De migrerende boeren brachten niet alleen een cultuur mee, maar zagen er vast ook anders uit en spraken een andere taal.

De studie maakt een einde aan een al lang lopend debat over de herkomst van de eerste Europese boeren: aan de hand van genoomanalyses laat zij zien dat de afstamming van de bevolking van Centraal- en Zuidwest-Europa teruggevoerd kan worden naar Griekenland en het noordwesten van Anatolië. «Er was de opvatting dat de landbouw uitsluitend door de overdracht van ideeën naar Europa kwam, zonder of met slechts weinig migratie. Die opvattingen kunnen nu terzijde worden geschoven», aldus Burger, met de opmerking dat ons begrip van de neolithische revolutie door de analyse van oud DNA in de afgelopen zeven jaar fundamenteel is veranderd.

Sedentaire leefwijze, akkerbouw en veeteelt ontwikkelden zich al 10.000 jaar geleden in een gebied waar tegenwoordig Turkije, Syrië, Iran en Irak aan elkaar grenzen, de zogenoemde Vruchtbare Halve Maan. Zuzana Hofmanová, naast Susanne Kreutzer de eerste auteur van de nieuwe studie, licht toe: «Of de eerste akkerbouwers uiteindelijk uit dit gebied kwamen, is nog niet bewezen. Maar wat we met zekerheid hebben kunnen vaststellen, is dat zij met hun revolutionaire neolithische cultuur in korte tijd grote delen van Europa hebben bevolkt via de noordelijke Egeïsche Zee.»

Weinig vermenging

Uit de vergelijking met het DNA van «moderne» Europeanen bleek dat de ingewijkelde boeren aanzienlijk meer hebben bijgedragen aan de genenpool van de huidige Europeanen dan de lokale jagers en verzamelaars. «Er was blijkbaar contact, maar weinig», aldus een van de auteurs.

«Alle moderne populaties in Europa dragen onmiskenbaar het Egeïsche handschrift in hun erfelijk materiaal», verduidelijkte een wetenschapper. Van de oorspronkelijke bevolking is – noch in Europa, noch in het genoom – niet veel meer over.

Gerelateerde dossiers en bijdragen:

• Dossier: Cultuurlandschap als mythe
• Dossier: Jacht en biodiversiteit
• Inleiding tot jachtkritiek
• Actief worden