Trzecia dawka szczepionki przeciw Covid-19: niewielki impuls

W mediach dyskutowane jest badanie opublikowane w „New England Journal of Medicine“, dotyczące badania skuteczności trzeciej (przypominającej) dawki szczepionki przeciw Covid-19 firmy Pfizer-BioNTech, na podstawie ponad miliona obserwacji osób w wieku 60+ w Izraelu.

Tak pisze Karl Lauterbach na swoim koncie na Facebooku 12 września: „Działanie trzeciej dawki szczepionki BionTech jest znacznie silniejsze, niż oczekiwało wielu ekspertów. Ponad 10-krotna ochrona przed zakażeniem lub ciężkim przebiegiem choroby.“ Można by więc pomyśleć, że dodatkowa ochrona z trzeciej dawki jest dziesięciokrotnie wyższa niż już istniejąca ochrona. Jednak jest to klasyczny przykład błędnej interpretacji ryzyka względnego, jak pisze Instytut Badań Ekonomicznych im. Leibniza na https://www.unstatistik.de.

Co wykazało badanie? Ryzyko względne zakażenia się koronawirusa, mierzone w przypadkach na osobodni ryzyka, zmniejszyło się około 11-krotnie, a ryzyko względne ciężkiego przebiegu choroby zmniejszyło się nawet 20-krotnie. W przybliżeniu, na podstawie opublikowanych danych, oznacza to: 

• Przy dwóch dawkach szczepionki ryzyko zakażenia wynosiło około 85 przypadków na 100 000 osobodni, a przy trzech dawkach około 8 przypadków na 100 000 osobodni.
• Przy dwóch dawkach szczepionki ryzyko ciężkiego przebiegu choroby wynosiło około 6 przypadków na 100 000 osobodni, a przy trzech dawkach około 0,3 przypadku na 100 000 osobodni.

Obniżenie ryzyka względnego nie jest jednak równoznaczne z tak samo wysokim wzrostem skuteczności szczepienia. Aby dokonać tego «przeliczenia», ważne jest zrozumienie, że osobodni nie są tym samym co osoby. Potrzebujemy więc liczby osób narażonych na ryzyko.

Załóżmy, że rozpatrujemy grupę 10 000 osób przez 30 dni (okres trwania badania). Daje to 300 000 osobodni.

• Przy dwóch dawkach szczepionki oczekuje się 255 zakażeń, a przy trzech dawkach 24 zakażeń.
• Przy dwóch dawkach szczepionki oczekuje się 18 ciężkich przypadków, a przy trzech dawkach jednego ciężkiego przypadku.

Oznacza to, że prawdopodobieństwo NIEZAKAŻENIA się wzrasta po trzeciej dawce z 9745/10 000 do 9976/10 000; jest to zwiększenie ochrony o niewiele ponad 2 punkty procentowe. Prawdopodobieństwo NIEZACHOROWANIA ciężko wzrasta po trzeciej dawce z 9982/10 000 do 9999/10 000; jest to zwiększenie ochrony o niecałe 0,2 punktu procentowego.

Podsumowanie:

Już w streszczeniu badania w „New England Journal of Medicine” nie podano liczb bezwzględnych, a jedynie liczby względne dotyczące skutków trzeciego szczepienia. Dzieje się tak mimo, że czasopisma medyczne zobowiązały się do przestrzegania tak zwanych zasad CONSORT i zawsze podawania obu rodzajów efektów – względnych i bezwzględnych.

Liczby względne są imponująco duże, podczas gdy liczby bezwzględne jasno pokazują, że trzecia dawka szczepienia nieco wzmacnia działanie pierwszych dwóch dawek, ale ten dodatkowy efekt nie jest tak duży, jak sugerują liczby względne.