Derde covid-19-vaccinatie: een kleine boost

In de media wordt een in het „New England Journal of Medicine“ gepubliceerde studie studie besproken over de effectiviteit van een derde (booster-)covid-19-vaccinatie met het Pfizer-BioNTech-vaccin, op basis van meer dan een miljoen waarnemingen van personen van 60 jaar en ouder in Israël.

Zo schrijft Karl Lauterbach op zijn Facebook-account op 12 september: „De werking van de derde BioNTech-vaccinatie valt aanzienlijk sterker uit dan door veel deskundigen verwacht. Meer dan tienvoudige bescherming tegen infectie of ernstige ziekte.“ Men zou dus kunnen denken dat de extra bescherming van de derde vaccinatie tien keer zo groot is als de reeds bestaande bescherming. Hier is echter sprake van een klassiek geval van verkeerde interpretatie van relatieve risico's, schrijft het Leibniz-Institut für Wirtschaftsforschung op https://www.unstatistik.de.

Wat heeft de studie gevonden? Het relatieve risico om besmet te raken met corona gemeten in gevallen per persoonsdagen onder risico, is met een factor van ongeveer 11 gedaald, en het relatieve risico om ernstig ziek te worden zelfs met een factor 20. Grofweg afgerond betekent dit op basis van de gepubliceerde gegevens: 

• Met twee vaccinatiedoses lag het risico op een infectie op ongeveer 85 gevallen per 100’000 persoonsdagen en met drie doses op ongeveer 8 gevallen per 100’000 persoonsdagen.
• Met twee vaccinatiedoses lag het risico op een ernstige ziekte op ongeveer 6 gevallen per 100’000 persoonsdagen en met drie doses op ongeveer 0,3 gevallen per 100’000 persoonsdagen.

Een verlaging van het relatieve risico staat echter niet gelijk aan een even grote verhoging van de vaccinbescherming. Om deze «omrekening» correct uit te voeren, is het belangrijk te begrijpen dat persoonsdagen niet hetzelfde zijn als personen. We hebben dus de personen onder risico nodig.

Stel dat men telkens 10’000 personen over 30 dagen bekijkt (de periode van de studie). Dat levert 300’000 persoonsdagen op.

• Met twee vaccinatiedoses verwacht men 255 infecties, met drie doses 24 infecties.
• Met twee vaccinatiedoses verwacht men 18 ernstige gevallen, met drie doses één ernstig geval.

D.w.z. de kans om NIET geïnfecteerd te raken stijgt met de derde dosis van 9745/10.000 naar 9976/10.000; dat is een toename van de bescherming met net iets meer dan 2 procentpunt. De kans om NIET ernstig ziek te worden stijgt met de derde dosis van 9982/10000 naar 9999/10000; dat is een toename van de bescherming met bijna 0,2 procentpunt.

Conclusie:

Al in de samenvatting van de studie in het "New England Journal of Medicine" worden geen absolute cijfers genoemd, maar alleen relatieve cijfers over het effect van de derde vaccinatie. Dit terwijl medische tijdschriften zich hebben verplicht aan de zogenaamde CONSORT-regels om altijd beide – relatieve en absolute effecten – te rapporteren.

Relatieve cijfers zijn indrukwekkend groot, terwijl de absolute cijfers duidelijk laten zien dat een derde vaccinatie de werking van de eerste twee vaccinaties enigszins versterkt, maar dat dit extra effect niet zo groot is als de relatieve cijfers doen vermoeden.