Źródła zarazy: Czarna Śmierć pochodziła z Azji Środkowej

Źródła najbardziej niszczycielskiej pandemii, jaką kiedykolwiek przeżyła ludzkość – wybuchu zarazy (znanej również jako Czarna Śmierć), która w XIV wieku w ciągu jedynie siedmiu lat zabiła ponad połowę populacji Europy – są od wieków przedmiotem dyskusji historyków.

Badanie opublikowane niedawno w czasopiśmie naukowym Nature znalazło genetyczne dowody na to, że ta pandemia wystąpiła w XIII wieku na terenie dzisiejszego Kirgistanu, zanim zmutowała w kilka szczepów i rozprzestrzeniła się na Europę, Bliski Wschód i Afrykę Północną.

W 2011 roku naukowcy po raz pierwszy zsekwencjonowali genom Yersinia pestis, bakterii, która rozprzestrzeniała się na ludzi poprzez pchły gryzoni i w 1347 roku trafiła na statkach handlowych przewożących towary z obszarów wokół Morza Czarnego do basenu Morza Śródziemnego, gdzie doszło do masowego, śmiercionośnego wybuchu epidemii. Dalsze analizy genetyczne miejsc pochówku w całej Europie i na południu Rosji wykazały, że różnorodność szczepów zarazy wzrosła w sposób gwałtowny, zanim zaraza dotarła do Europy.

Analizując materiał genetyczny pobrany z zębów siedmiu ciał ekshumowanych z Kara-Dżygacz i Burana – dwóch cmentarzy w pobliżu jeziora Issyk-kul w Kirgistanie – badacze odnaleźli teraz jeden szczep zarazy, który wydaje się być najbardziej bezpośrednim przodkiem wielkiego wydarzenia dywersyfikacyjnego, które doprowadziło do pandemii Czarnej Śmierci.

«Odkryliśmy, że starożytne szczepy z Kirgistanu znajdują się dokładnie w punkcie węzłowym tego masowego wydarzenia dywersyfikacyjnego« – mówi główna autorka badania, Maria Spyrou, badaczka podoktorska w zakresie historii i ewolucji chorób zakaźnych na Uniwersytecie w Tybindze.

«To jest jak znalezienie miejsca, w którym łączą się wszystkie szczepy, podobnie jak w przypadku koronawirusa, gdzie mamy warianty Alfa, Delta i Omikron, które wszystkie pochodzą od tego szczepu z Wuhan« – dodał główny autor badania, Johannes Krause, dyrektor Instytutu Maxa Plancka.

Kolejnym dowodem na te twierdzenia było porównanie starożytnego szczepu znalezionego w Kirgistanie ze szczepami dżumy występującymi u współczesnych gryzoni. Naukowcy odkryli, że współczesne szczepy dżumy najbardziej spokrewnione ze starożytnymi szczepami należą do dzikich gryzoni (takich jak świstaki) żyjących w górach Tian Shan, w bliskim sąsiedztwie obu miejsc pochówku.

«Znaleźliśmy nie tylko przodka Czarnej Śmierci, ale również przodka większości szczepów dżumy krążących obecnie na świecie«, wyjaśnia Krause.

Choć naukowcy wciąż wielu rzeczy nie wiedzą – na przykład od jakich zwierząt choroba po raz pierwszy przeniosła się na człowieka – zrozumienie źródeł największej pandemii w historii ludzkości może pomóc nam przygotować się na przyszłe pandemie, a być może nawet je zapobiec.

«Podobnie jak Covid, Czarna Śmierć była chorobą nowo powstałą i początkiem ogromnej pandemii, która trwała około 500 lat. Bardzo ważne jest zrozumienie, w jakich okolicznościach powstała«, zakończył Krause.