Raport o lesie i zwierzynie dla Gryzonii Środkowej: obszary problemowe prawie się potroiły, udział stref spokoju dla zwierząt o połowę niższy niż w skali kantonu
Środki łowieckie wdrożono w dużej mierze, ochronę nieniepokojonych siedlisk tylko częściowo. Własny raport pokazuje, że same odstrzały nie zabezpieczą lasu ochronnego między Davos, Bergün i Surses.
Zdjęcie: mike dennler / Unsplash
«Co wzywa las»
18 listopada kanton Gryzonia przedstawił w Bergün raport o lesie i zwierzynie dla regionu Davos-Albula-Surses. Na 52 procentach ocenianej powierzchni leśnej w Surses, dolinie Albula i okolicach Davos wyspecjalizowane służby oceniają wpływ jelenia, sarny i kozicy na odnowienie lasu jako znaczny do bardzo dużego. Dotyczy to między innymi jodły pospolitej, klonu jaworu i jarzębiny, zwłaszcza w lasach ochronnych nad osiedlami i szlakami komunikacyjnymi między Bergün a wąwozem Schinschlucht. Kanton w swoim Komunikat prasowy wskazuje na spadek liczebności zwierzyny, a jednocześnie podkreśla, że konfliktów między lasem a zwierzyną nie da się rozwiązać wyłącznie łowiectwem rekreacyjnym. W przypadku kluczowego celu, jakim jest naturalne odnowienie lasu, bilans raportu syntetycznego pozostaje niedostateczny, a w zakresie ochrony nieniepokojonych siedlisk dokumentuje on poważne luki.
Najważniejsze dane raportu oraz rolę stad wilków Wild beim Wild podsumował już w relacji na żywo z Gryzonii o sezonie łowieckim 2026/27. Niniejszy artykuł zajmuje się kwestiami, które w dotychczasowych doniesieniach prawie się nie pojawiały: niepokojeniem zwierząt, strefami spokoju, kosztami oraz nierównowagą między wdrożonymi środkami łowieckimi a zaniedbaną ochroną siedlisk.
Od raportu z 2009 roku: wyraźnie więcej wyznaczonych obszarów problemowych
Już poprzedni raport z 2009 roku stawiał na „dostatecznie wysoką presję łowiecką" na wszystkie gatunki zwierzyny płowej. Wynik Urząd ds. Lasów i Zagrożeń Naturalnych oraz Urząd ds. Łowiectwa i Rybołówstwa podsumowują obecnie trzeźwo: sytuacja w zakresie odnowienia lasu „wyraźnie się pogorszyła zamiast poprawić". Powierzchnie wskazane jako problemowe i wymagające działań wzrosły z 4’102 do 11’818 hektarów, czyli z 14 do 44 procent powierzchni leśnej. Tylko 20 do 25 procent dawnych powierzchni problemowych nie jest dziś już za takie uznawane. Część wzrostu wynika z nowej, obejmującej cały obszar oceny, której w 2009 roku jeszcze nie było. Według raportu wiele nowo wskazanych powierzchni miało jednak już wtedy deficyt odnowienia, którego nikt nie odnotował.
Obie wartości procentowe mierzą różne rzeczy: 52 procent oznacza powierzchnię leśną z istotnym do bardzo dużego wpływem zwierzyny według oceny z 2024 roku. 44 procent to wyłonione z niej powierzchnie problemowe i wymagające działań, na których funkcje lasu nie mogą już być spełniane.
W przypadku jelenia szlachetnego populacja po 2009 roku najpierw silnie wzrosła, do szacunkowo 3’000 zwierząt w 2017 roku. Dzięki wysokim odstrzałom i przy udziale watah wilków spadła do 2024 roku o 23 procent. Szacowana wiosenna liczebność wyniosła w 2024 roku 2’310 jeleni, a więc znów mniej więcej tyle, ile w 2009 roku. Cel redukcji strategii „Lebensraum Wald-Wild 2021" uznaje się za osiągnięty, od 2024 roku trwa faza stabilizacji. Raport zwraca uwagę, że niższe stany populacji widać w odnowieniu lasu dopiero z kilkuletnim opóźnieniem. Dotychczasowy cel, czyli co najwyżej 25 procent powierzchni problemowych, jest mimo to „w perspektywie krótko- do średnioterminowej nieosiągalny". Obecnie powierzchnie te mają zostać zmniejszone o połowę, z 11’818 do 5’909 hektarów do 2032 roku.
Sam raport: same odstrzały nie rozwiążą problemu
Wyjątkowo wyraźnie raport wypowiada się na temat tego, co może przynieść redukcja populacji. Może wprawdzie przynieść poprawę, ale „sama nie jest w stanie rozwiązać problemu las–zwierzyna". Oferta pokarmowa, zakłócenia, klimat, osłona oraz obecność drapieżników sprawiają, że jelenie, sarny i kozice gromadzą się w lasach ochronnych nawet przy mniejszych populacjach.
Kluczowe znaczenie mają przy tym zakłócenia. Tam, gdzie regularnie przebywają ludzie, zwierzęta niebędące ludźmi wycofują się w spokojne, gęsto porośnięte obszary, a są to według raportu „często ważne lasy ochronne". Tereny otwarte odwiedzają wtedy w poszukiwaniu pokarmu już tylko nocą albo wcale. Zimą każde zakłócenie zwiększa zużycie energii, a tym samym potrzebę zjadania pąków i pędów. Turystyka letnia w bliskim kontakcie z przyrodą znacznie się nasiliła, a od czasu pandemii koronawirusa także jazda na rowerze górskim, wędrówki, skitoury i wędrówki w rakietach śnieżnych. Raport wprost wymienia drogi leśne, z których korzystają amatorzy sportów rekreacyjnych, myśliwi rekreacyjni, poszukiwacze poroży i grzybów oraz swobodnie biegające psy. Jak silnie ludzki hałas obciąża dzikie zwierzęta w ogóle, pokazało niedawno badanie opublikowane w „Science" o śmiertelności spowodowanej hałasem.
Strefy ciszy dla zwierzyny: 6 zamiast 12 procent powierzchni
Około 6 procent powierzchni obszaru objętego raportem wyznaczono jako strefy ciszy dla zwierzyny z zakazem wstępu, czyli o połowę mniej niż wynosi średnia kantonalna, wynosząca dobre 12 procent. Niektóre z tych stref leżą ponadto powyżej górnej granicy lasu i służą ochronie kuraków, zajęcy bielaków, kozic i koziorożców. Cel z 2009 roku, jakim było zabezpieczenie niezakłócanych siedlisk, został zrealizowany „tylko częściowo". W najbliższych latach urzędy przypisują dodatkowym strefom ciszy dla zwierzyny „duże znaczenie", zwłaszcza na obszarach intensywnie wykorzystywanych turystycznie. Jako ośrodki sportów zimowych raport wymienia Davos, Savognin, Lenzerheide, Bergün i Bivio. Za to odpowiadają przede wszystkim gminy jako właściciele lasów i organy wydające zezwolenia, także w kwestii zakazów ruchu na drogach leśnych.
Ten sam schemat opisała organizacja Wild beim Wild w przypadku jelenia szlachetnego w kantonie St. Gallen: kto wypiera jelenie z terenów otwartych, odnajduje je w lesie. Więcej na ten temat: Petycja w sprawie jeleni w Wielkiej Radzie kantonu St. Gallen: więcej strzałów, ani słowa o siedlisku.
Łowiectwo rekreacyjne jako część zakłóceń
Łowiectwo rekreacyjne samo jest częścią zakłóceń. Według raportu cząstkowego dotyczącego zwierzyny strefy ochrony dzikich zwierząt chronią jelenie w ich letnich i rykowiskowych ostojach «przed zakłóceniami powodowanymi przez polowania». W przypadku kozic mają chronić alpejskie siedliska, które łowiectwo rekreacyjne łatwo zakłóca, co w pewnych okolicznościach spycha zwierzęta do lasu. Jednocześnie w pierwszych pięciu dniach polowania wysokogórskiego przypada 40 do 50 procent wszystkich odstrzałów, a w 2024 roku 43 procent jeleni zabito w obrębie stref ochrony dzikich zwierząt lub w ich zasięgu oddziaływania. Po wysokich stanach jeleni w latach 2019 i 2020 strefy ochronne, w tym federalna strefa ochrony łowieckiej Ela, całkowicie lub częściowo otwarto albo opatrzono «miękkimi granicami». Większość tych środków wycofano z powodu niskiej skuteczności w perspektywie długoterminowej; dodatkowych odstrzałów nie przyniosły.
Do tego dochodzą polowanie specjalne w listopadzie i grudniu, polowania punktowe, odstrzały prowadzone zimą przez strażników przyrody, zniesione limity wysokościowe przy polowaniu na kozice oraz szerokie przecinki strzeleckie, które w przyszłości mają być wytyczane «w pierwszej kolejności na obszarach działań i problemowych», czyli właśnie w tych lasach ochronnych, o które chodzi. W odniesieniu do populacji kozic, która w ciągu ostatnich 20 lat ogółem spadła, raport przyznaje, że do jej spadku przyczynia się także polowanie, «zamierzenie lub niezamierzenie». Mimo to na obszarach priorytetowych polowanie na kozice zostaje wydłużone do końca sezonu łowieckiego. Raport nie bada, jak silnie poszczególne formy łowiectwa rekreacyjnego obciążają dotknięte lasy ochronne. Przebieg trwającego polowania specjalnego dokumentuje Bündner Ticker, a jego przedhistoria znajduje się pod adresem Gryzonia podtrzymuje kontrowersyjne łowiectwo specjalne.
Miliony na ogrodzenia, które pomagają tylko punktowo
W latach 2012–2022 w regionie ponad 2,6 miliona franków popłynęło na ogrodzenia chroniące przed szkodami łowieckimi, indywidualne osłony drzew i środki chemiczne, opłacone przez Konfederację, kanton i właścicieli lasów. Według raportu chroniono w ten sposób jedynie «minimalną część» powierzchni leśnej, a bieżące utrzymanie nie jest wliczone. Dla analizowanego przykładu, lasu ochronnego Tinizong, raport podaje przy niezmiennie wysokim oddziaływaniu zwierzyny dodatkowe koszty zapobiegania szkodom łowieckim w wysokości około 7,1 miliona franków w ciągu 50 lat, czyli 142’000 franków rocznie, dla tego jednego lasu ochronnego. Przykład z Surselvy: Sumvitg: 1,5 miliona franków na ogrodzenie wokół 25 hektarów lasu ochronnego.
Wilk: w raporcie pomocnik, w praktyce cel odstrzału
W ostatnich latach na tym obszarze powstały cztery watahy wilków: Muchetta, Calderas, Lenzerhorn i Jatzhorn. Od ich powstania rozmieszczenie jeleni jest „wyraźnie lepsze”, a duże skupiska stały się rzadsze. Około 60 procent jeleni zabitych przez wilki i znalezionych od 2012 roku stanowiły cielęta, a praca magisterska na BOKU w Wiedniu potwierdziła, że w regionach z watahami wilków przyrost populacji spada. W przypadku sarny i kozicy drapieżniki mogą obniżyć liczebność populacji na tyle, że łowiectwo rekreacyjne musi interweniować w mniejszym stopniu. Jednocześnie BAFU zgodził się 26 sierpnia 2026 roku na odstrzał dwóch trzecich młodych w watahach Muchetta i Jatzhorn oraz na odstrzał całej watahy Calderas (Przegląd BAFU). Aktualny stan sprawy znajduje się w liczniku odstrzałów wilków w Szwajcarii 2026/27, a zależności ekologiczne w artykule Jak wilk pomaga lasowi.
Komentarz: Las potrzebuje czegoś więcej niż planów odstrzału
Sam raport odnotowuje tę nierównowagę: środki łowieckie z 2009 roku zostały w dużej mierze wdrożone, a zabezpieczenie odpowiednich i nieniepokojonych siedlisk tylko częściowo. Osiągnięta redukcja liczebności populacji nie jest jeszcze dowodem na rozwiązanie problemu relacji las–zwierzyna. Sukces należy mierzyć odnową lasu i tym, czy nieniepokojone siedliska faktycznie zostaną zabezpieczone.
Niezbędne rozwiązania w większości znajdują się we własnym raporcie: więcej ostoi dla dzikich zwierząt, co najmniej na poziomie kantonalnym, kanalizowanie ruchu rekreacyjnego, zakazy wjazdu na drogi leśne oraz spokojne tereny otwarte, na których jelenie mogą żerować w ciągu dnia. Do tego dochodzą watahy wilków, którym pozwala się działać, zamiast je dziesiątkować. Dopóki Gryzonia przede wszystkim zaostrza odstrzał, a w ochronie siedlisk się waha, Konfederacja, kanton i gminy będą dalej płacić za ogrodzenia, a wsie takie jak Bergün będą dalej czekać na las, który je ochroni.
Masz wskazówkę, źródło lub poprawkę do tego artykułu? Napisz do nas.
Sam coś zaobserwowałeś?
Polowanie zbiorowe tuż obok szlaku turystycznego, strzał w pobliżu domu, wnyk w lesie albo ranne dzikie zwierzę: zgłoś to do Radaru myśliwych rekreacyjnych. Sprawdzamy każdą wskazówkę, a Twoje dane traktujemy poufnie.
Więcej na temat łowiectwa rekreacyjnego: W naszych Dossiers dotyczące krytyki łowiectwa rekreacyjnego gromadzimy sprawdzone fakty, analizy i raporty tła. Co na ten temat mówią badania, pokazuje Łowiectwo w faktach: stan badań.
Stanowisko IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild odrzuca łowiectwo rekreacyjne. Naszym wzorem jest kanton Genewa, który od 1974 roku obywa się bez łowiectwa rekreacyjnego: bez sezonów polowań, bez psów myśliwskich, bez polowań nagonkowych, bez ambon myśliwskich, bez okrucieństwa wobec zwierząt i przestępczości, które gdzie indziej towarzyszą sezonowi polowań. To, co działa tam od ponad pięćdziesięciu lat, obala każdy stanowisko JagdSchweiz. Związek, który opiera swoją politykę na twierdzeniach obalanych we własnych dokumentach, nie jest organizacją branżową, lecz fabryką dezinformacji.
Dzikie zwierzęta potrzebują głosu
Dochodzenia, petycje i informacje szczegółowe na temat łowiectwa rekreacyjnego. W podziękowaniu od razu otrzymasz nasz bezpłatny poradnik «Łowiectwo rekreacyjne tuż za Twoimi drzwiami: co możesz zrobić».
Wesprzyj naszą pracę
Dzięki Twojej darowiźnie pomagasz chronić zwierzęta i sprawić, by ich głos został usłyszany.
Przekaż darowiznę teraz →