Zwitserse landbouw beschadigt ook wateren

Door de klimaatopwarming worden ook onze wateren steeds warmer.

Te heet voor veel levende wezens en tegelijkertijd ideaal voor de groei van talloze algen, waarvan het afbraakproces de wateren het levensbelangrijke zuurstof onttrekt. Met afvissen en kunstmatige beluchting wordt dure en bewerkelijke symptoombestrijding toegepast om het beeld van de vermeende natuuridylle in stand te houden. Daarbij zijn dringend maatregelen nodig om de problemen bij de wortel aan te pakken.

Op een hete zomerdag een duik in een koel meer of rivier – voor velen in Zwitserland het toonbeeld van een natuuridylle. Maar die idylle is slechts schijnbaar natuurlijk. Onder het oppervlak broeit het.

Wat de hitte betekent voor waterdieren

Afgelopen zomer rukten vissers en autoriteiten honderden keren uit om in opgewarmde, deels droogvallende wateren de overgebleven vissen te vangen en elders onder te brengen. Alleen al in het kanton Bern waren het ongeveer 200 inzetten. «Als de watertemperatuur stijgt, daalt de oplosbaarheid van gassen in het water, wat ook te zien is aan de bellenvorming bij het koken van water», legt Michael Casanova, waterbeschermingsexpert bij Pro Natura, uit. «Als de zuurstofverzadiging in het water afneemt en de temperatuur toeneemt, is dat voor veel soorten die afhankelijk zijn van koel, zuurstofrijk water, een existentiële dreiging. Forellen en vlagzalmen raken vanaf 20°C in hittestress, vanaf 25°C wordt het levensbedreigend en lijden de vissen aan orgaanfalen.»

Wat dit te maken heeft met overbemesting

Algen daarentegen groeien juist welig bij hoge temperaturen. "Als er in de regio ook nog eens intensief wordt bemest en gier wordt uitgereden, leidt dat in opgewarmde wateren tot een ware algenplaag", aldus Casanova. In stilstaand water begint het water dan te rotten, waardoor nog meer zuurstof aan het water wordt onttrokken en het ecosysteem afsterft – zoals gebeurde in het Baldeggermeer, het Hallwilermeer en het Sempachermeer. "Zulke klinisch dode ecosystemen worden daarom al decennialang met dure beluchtingssystemen kunstmatig van zuurstof voorzien en in leven gehouden", weet de expert.
In warme meren, waar onder deze omstandigheden ook giftige blauwalgen zich massaal vermenigvuldigen, moeten soms zelfs zwemverboden worden ingesteld om mensen en huisdieren te beschermen – zoals vorig jaar bijvoorbeeld aan het Meer van Neuchâtel en het Greifensee. Waterorganismen kunnen hun leefgebied echter niet verlaten en staan grotendeels weerloos tegenover deze ernstige verstoringen.

Maatregelen voor klimaataanpassing

Om de waterleefgebieden te behouden, moeten rivieren en meren in Zwitserland worden ondersteund bij de aanpassing aan de klimaatcrisis en de daarmee gepaard gaande hitte en waterschaarste. Hierbij zijn drie zaken van bijzonder belang:

1. Het is van cruciaal belang dat de oevers van wateren natuurvriendelijk en standplaatsgeschikt worden beplant. De oevervegetatie houdt zowel bij hoogwater als tijdens droge periodes water in de bodem vast en maakt het water bestendiger tegen hoge temperaturen. De schaduw op het wateroppervlak en de waterverdamping via de bladeren hebben een koelend effect op het water en zijn daarmee het meest natuurlijke middel om water te beschermen tegen overmatige opwarming.
2. Het is belangrijk om de nutriëntenbelasting vanuit de landbouw drastisch te verminderen en de bufferzones rond het water in acht te nemen, om de algengroei binnen de perken te houden.
3. De restwaterhoeveelheden van waterkracht moeten worden aangepast. Bij de toekenning van nieuwe concessies en de vernieuwing van bestaande gebruiksrechten moet de hoeveelheid restwater vooral in het warme seizoen worden verhoogd. Wanneer er meer water stroomt, neemt de totale opwarming af.

Meer over dit onderwerp Klimaatverandering en milieu- en natuurbescherming.