Tien Afrikaanse landen: EU beschermt nijlpaarden niet

Brussel is van plan zich te verzetten tegen een volledig internationaal verbod op de handel in nijlpaardproducten, wat de soort in gevaar brengt, zo staat in een brief die is ondertekend door landen als Mali, Niger en Senegal.

Tien Afrikaanse landen hebben de EU in documenten beschuldigd het voortbestaan van het nijlpaard in gevaar te brengen door een voorgesteld handelsverbod niet te steunen.

Illegale recreatieve jacht roeit nijlpaarden uit

Er wordt aangenomen dat de illegale jacht op vlees en ivoor de nijlpaardpopulaties in vijf Afrikaanse landen heeft uitgeroeid: Algerije, Egypte, Eritrea, Liberia en Mauritanië. Brussel is echter van plan zich tijdens de conferentie van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (Cites), die op 14 november in Panama plaatsvindt, uit te spreken tegen een verbod op de wereldwijde handel in nijlpaardproducten.

Dit heeft op zijn beurt geleid tot “grote bezorgdheid over de toekomst van deze soort” bij 10 landen – Benin, Burkina Faso, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Gabon, Guinee, Liberia, Mali, Niger, Senegal en Togo – die samen een brief aan de Europese Commissie hebben opgesteld.

«Door haar openlijke afwijzing van ons voorstel brengt de EU de kansen van de West- en Centraal-Afrikaanse regio, waar meer dan de helft van de nijlpaardpopulaties leeft, in gevaar om het voortbestaan van de soort adequaat te waarborgen», staat in de brief van 20 september. «Nijlpaarden sterven al dertig jaar in stilte uit. We moeten snel handelen, voordat het te laat is.»

Trofeehandel en ivoorjacht

Nijlpaardtanden zijn geliefd bij ivoorjagers en behoorden volgens een rapport van de Europese Commissie tot de meest in beslag genomen zoogdierdelen in 2020. Tussen 2009 en 2018 werden producten van bijna 14.000 nijlpaarden wereldwijd verhandeld of verscheept als jachttrofeeën, aldus de handelsdatabase van Cites. De recreatieve jacht en de internationale trofeehandel bedreigen wereldwijd talrijke diersoorten.

Ondanks een geschatte wereldpopulatie van 115.000 tot 130.000 dieren is de totale populatie van deze half-aquatische zoogdieren de afgelopen tien jaar met 30 tot 50% afgenomen.

In 2016 werden ze op de Rode Lijst van de Internationale Unie voor Natuurbehoud (IUCN) ingedeeld als bedreigd met uitsterven in het wild, waarbij de populatietrends in ongeveer twee derde van de landen waar de soort voorkomt dalend of onbekend zijn.

Nijlpaarden, na olifanten en neushoorns de op twee na grootste landzoogdieren, worden bedreigd door recreatieve jagers, verlies en vernietiging van leefgebied, de klimaatcrisis en conflicten met uitbreidende menselijke nederzettingen.

Experts waarschuwen voor verdere afname

Jan Pluháček en Rebecca Lewison, co-voorzitters van de IUCN-vakgroep voor nijlpaarden, verklaarden dat de nijlpaardpopulaties «niet in gelijke mate door deze bedreigingen worden getroffen. Duidelijkere afnames zijn waargenomen in West- en Centraal-Afrikaanse landen, terwijl de populaties in de bolwerken in Oost- en Zuidelijk Afrika stabiel bleven en in sommige gevallen zelfs toenamen. Een nieuwe beoordeling is gepland voor 2024 of 2025.»

In een IUCN-analyse voor de conferentie in Panama staat dat het aantal nijlpaarden wereldwijd de afgelopen tien jaar niet met meer dan 50% is afgenomen, en dat de soort daarom niet voldoet aan de biologische criteria voor opname in Bijlage 1, waarin soorten worden vermeld die vanwege het risico op uitsterven niet internationaal verhandeld mogen worden.

EU-standpunt in tegenspraak met eigen voorzorgsbeginsel

De Commissie bespreekt momenteel met de EU-lidstaten haar definitieve standpunt over dit onderwerp. Officieel heet het dat noch de omvang van de illegale handel, noch de afname van de nijlpaardpopulaties voldoende is om een handelsverbod te rechtvaardigen.

«De Commissie neemt haar verplichtingen op het gebied van behoud van de biodiversiteit zeer serieus», aldus een woordvoerder. «De EU heeft de ambitie om de wereldwijde inspanningen vorm te geven om de aanhoudende achteruitgang van de biodiversiteit in te dammen en om te keren.»

Twaalf niet-gouvernementele natuurbeschermingsorganisaties stellen echter dat het standpunt van de EU over nijlpaarden en andere soorten in tegenspraak is met haar eigen voorzorgsbeginsel en biodiversiteitsstrategie.

«Veel van de standpunten van de Commissie weerspiegelen een zeer beperkte uitleg van de criteria voor opname in de Cites-lijst», staat in een brief die is ondertekend door groeperingen als Humane Society International, Born Free en Pro Wildlife. «De Commissie heeft het voorzorgsbeginsel genegeerd door beperkingen in de beschikbare wetenschappelijke gegevens aan te voeren als rechtvaardiging om voorstellen tot opname op de lijst af te wijzen, zelfs wanneer deze soorten baat zouden hebben bij monitoring om ervoor te zorgen dat de internationale handel legaal en niet schadelijk is.»

Langzaam voortplantende soorten zoals nijlpaarden krijgen slechts eens in de twee jaar nakomelingen, terwijl krokodillen wel 60 eieren in één legsel kunnen leggen. Dit leidt tot een absurde situatie waarin de huidige regels van Bijlage I ooit wilde dieren zouden kunnen beschermen die zich snel van een populatieafname zouden kunnen herstellen, maar niet soorten die dreigen uit te sterven, aldus de brief. Ook in verband met de biodiversiteitscrisis wordt duidelijk dat de bescherming van langzaam voortplantende soorten bijzonder urgent is.

In september riep het Europees Parlement de Commissie op om in Panama een ambitieuzer standpunt in te nemen en de Bijlage-I-status voor nijlpaarden en andere soorten te steunen.