Radioactieve stof in de strijd tegen neushoornsmokkel

In de strijd tegen de chronische neushoornstroperij zetten ze nu in op licht radioactieve stoffen.

In het internationale «Project Rhisotope» werken deskundigen uit meerdere landen samen. Ze willen een licht radioactieve stof in de hoorn van de dieren injecteren om smokkelaars op te sporen en af te schrikken. Zodra de hoorns via de luchthaven of een haven de douane passeren, zouden de meetapparaten alarm slaan. De onderzoekers hopen zo op een acute daling van de smokkel.

Op een wildfarm in de provincie Oost-Kaap injecteerde James Larkin van de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg de dikhuiden medio mei eerst een geprepareerd aminozuur in de hoorn. Dit bevatte speciale, niet-radioactieve isotopen van koolstof en stikstof. De onderzoekers willen eerst analyseren of en hoe het aminozuur zich verspreidt. Later moeten licht radioactieve isotopen worden gebruikt, die van buitenaf eenvoudig met meetapparaten kunnen worden aangetoond.

«Het is een zeer ongebruikelijke aanpak: we proberen de waarde van de hoorn te verminderen en tegelijk de smokkel te bemoeilijken», zegt het hoofd van de afdeling Straling en Gezondheidsgeneeskunde. Een minuscule dosis van het aminozuur ter grootte van een balpuntje, die in de hoorn wordt geïnjecteerd, volstaat. «De dosis is klein genoeg om het organisme van het dier niet te schaden – we willen nu eerst controleren of de dosis ook in de hoorn blijft», legt Larkin uit. Bovendien worden de twee neushoorns van de test, de stieren “Igor” en “Denver”, de komende maanden onderzocht op risico's en gezondheidsproblemen.

«We zijn van plan om tegen september een haalbaar concept te presenteren – naar verwachting op Wereld Neushoorndag», zegt Larkin. «Dat is 22 september – ik onthoud die datum omdat het mijn verjaardag is», lacht de wetenschapper. Mocht het innovatieve concept haalbaar blijken, dan zal het worden aangeboden aan zowel overheids- als particuliere neushoornhouders op het continent.

Niet iedereen enthousiast

Toch stuit het project niet bij alle dierenbeschermers meteen op enthousiasme. De Franse milieuorganisatie Robin des Bois ziet erin vooral een poging van de belangrijkste sponsor, de Russische kernenergie-autoriteit Rosatom, om haar invloed in Afrika uit te breiden. Aan het door Larkin geïnitieerde project werken wetenschappers uit Australië, de VS en ook Rusland mee.

De organisatie Pro Wildlife kijkt er eveneens kritisch naar. «Er zijn al jaren geleden pogingen en aankondigingen geweest om de hoorn van de neushoorn door middel van verf of zelfs vergif waardeloos, respectievelijk oneetbaar te maken, die zonder succes bleven en de stroperij niet konden stoppen», zegt woordvoerster Daniela Freyer, en zij bekritiseert: «Radioactiviteit (ook al is die zwak) is vanuit gezondheids- en natuurbeschermingsoogpunt nog zorgwekkender dan deze eerdere, mislukte pogingen.»

Het aantal door stropers gedode neushoorns in Zuid-Afrika is in het door coronabeperkingen gekenmerkte jaar 2020 weliswaar met een derde gedaald, toch kwamen bijna 400 dikhuiden om het leven vanwege hun hoorn.Zuid-Afrika is de thuisbasis van ongeveer 90 procent van de wereldwijde neushoornpopulatie. In de periode 2010 tot 2019 wordt het aantal daar gestroopte neushoorns geschat op in totaal meer dan 9600 dieren.

Pas eind mei moesten twee neushoorns in het Namibische Ghaub-natuurpark vanwege hun hoorn het leven laten – een van de op brute wijze gestroopte dieren was als wees grootgebracht, nadat ook zijn moeder vanwege de hoorn was gedood. De in Zuid-Afrika opgegroeide Monegaskische prinses Charlène liet zich tijdens een reis naar haar geboorteland juist informeren over de strijd tegen de stroperij. Ook zij toont zich bezorgd dat de stroperij de populatie van de dikhuiden ernstig bedreigt.

Weliswaar is de handel in neushoornhoorns verboden, maar deze blijft volgens het VN-Bureau voor Drugs- en Misdaadbestrijding (UNODC) een miljoenenbusiness: Deze handel levert volgens een schatting van VN-experts in het «World Wildlife Crime Report» jaarlijks ongeveer 230 miljoen Amerikaanse dollar winst op.

Want in Azië, vooral in Vietnam en China, is hoorn populair in de traditionele geneeskunde en kost het ongeveer evenveel als goud. Volgens de Wereldnatuurbeschermingsunie (IUCN) zouden er in Afrika nog ongeveer 20.000 breedlipneushoorns en ongeveer 5600 sterk bedreigde zwarte neushoorns zijn.