Mensen en dieren: een moeizame liefde

«Toen de jacht begon, joeg niet een mens op een dier.

Het was een wezen dat op een ander wezen joeg.» Zo vertelt de Italiaanse essayist Roberto Calasso in zijn boek «De hemelse jager» in enkele woorden hoe alles begon: het begin van onze geschiedenis, toen mens en dier nog geen gescheiden wezens waren, maar gelijkwaardige levende wezens die samen stoffige prairies en donkere bossen deelden. Een tijd waarin dieren totems waren waaruit we kracht putten, manifestaties van een dimensie voorbij het aardse, heilige en goddelijke wezens die – in de vorm van sterrenbeelden – zelfs orde konden brengen in de eeuwige chaos van de sterren. Vandaag zijn de zaken definitief veranderd. 12 miljard kippen en tientallen miljoenen koeien, varkens en geiten leven en overleven in de bio-industrie, en onze planeet lijkt te klein geworden te zijn voor een vreedzame en respectvolle coëxistentie met deze eeuwenoude metgezellen van ons.

Maar wat gebeurde er tussen de prehistorie en de wereld van vandaag? Wel, er brak een oorlog uit waarvan alle veldslagen door de mens werden gewonnen. Een oorlog die soms zelfs zacht en getemd was, maar toch een bloedige oorlog die werd gevoerd met wapens en dodingen, die bossen kapte, uitroeide en zelfs hele diersoorten deed uitsterven.

Massa-uitsterving

De eerste grote massa-uitsterving gaat terug tot de Romeinse tijd, toen de Ouden erin slaagden de in Noord-Afrika levende Atlasleeuw bijna volledig van de aardbodem te doen verdwijnen om hem te gebruiken voor circusspelen. Maar ook in Zwitserland zijn recenter hele dierpopulaties uitgeroeid: de bever, de otter, de heremietibis – dieren die ooit talrijk in onze rivieren en bergen leefden en werden uitgeroeid vanwege hun vlees of huid.

Of de hoefdieren zoals wilde zwijnen, herten, gemzen en reeën, die pas de laatste decennia weer onze bossen bevolken, maar eeuwenlang verdwenen waren. Zelfs de lynx, die al in de 18e eeuw was uitgeroeid en in de eeuw daarna door velen zelfs als een legendarisch dier werd beschouwd.

De wolf

De mens heeft vaak gedood om te overleven. Tegenwoordig is de aanwezigheid van de wolf weer volop in het nieuws, maar ooit terroriseerde hij het hele land en bracht hij het in grote problemen. Er waren geen supermarkten, mensen leefden van wat hun kleine stukjes land opleverden. Zo kon zelfs een gedode geit voor sommige gezinnen een ramp zijn en het verschil betekenen tussen een volle maag en verhongering.

De eerste gedocumenteerde wolvenjacht in onze streken dateert uit 1487, toen de Milanese hertog Gian Galeazzo Sforza jagers naar de Monte Generoso stuurde om de dieren die daar hun onheil aanrichtten, uit te roeien. In 1500, zo meldt een kroniekschrijver, doodden roofdieren in Lugano tientallen kinderen. In 1801 werd in Stabio een jongen levend verslonden, waardoor het Mendrisiotto in angst en verschrikking werd gestort. De wolf werd zo gevreesd dat hij tijdens heksenjachten symbool werd voor de duivel: door de duivel bezeten vrouwen reisden niet op bezemstelen, maar reden op wolven, die ook bezit namen van de lichamen. In Zwitserland werden tientallen heksen terechtgesteld omdat ze zich naar verluidt in weerwolven hadden veranderd.

Symbolen

Mensen en dieren, het verhaal van een gecompliceerde relatie. Maar ook een liefdesverhaal. Bedenk eens hoeveel dieren u op een willekeurige dag ergens afgebeeld ziet. Ze zijn overal: in onze gemeente- en kantonswapens, in de mascottes van de teams die we steunen, in de logo's van veel commerciële merken, in reclame en in karikaturen. Maar ze zijn ook te vinden in onze gezegden en dromen. De mens heeft de andere levende wezens met wie hij de planeet deelt, altijd gebruikt om zichzelf te representeren. Neem het voorbeeld van Bern. Wat zou de stad zijn zonder haar beren? Zelfs de legende verbindt haar stichting met een beer, toen hertog Berthold V van Zähringen in 1191 besloot zijn nieuwe stad te vernoemen naar het eerste gedode dier.

Levende wezens onder levende wezens

Noach kreeg de taak om de dieren te redden. God beveelt de mens de natuur te bewaren. En na eeuwen van uitroeiing hebben ook wij dit eindelijk begrepen. Aan het begin van de 20e eeuw slaagden de Zwitserse autoriteiten erin de sinds eeuwen uitgestorven steenbokken opnieuw in de Alpen te vestigen, door ze de Italiaanse koning te ontfutselen. Vandaag zorgt de terugkeer van enkele wilde dieren voor felle discussies en verdeelt zij de politiek en de publieke opinie in twee kampen. Het is moeilijk te weten wat het juiste is om te doen. Er zijn veel verschillende gevoeligheden. Belangrijk is echter dat we het onderwerp benaderen met groot respect, gezien de eeuwen- en millennia-oude geschiedenis. Respect en dankbaarheid jegens de dieren, onze metgezellen, die ons sinds het begin van onze geschiedenis vergezellen. En in wie we misschien opnieuw iets heiligs zouden moeten herkennen. Levende wezens die tussen andere levende wezens staan. Dierlijke wezens en menselijke wezens, schrijft Jonas Marti op rsi.ch.