Lynxen in Noordoost-Zwitserland: na Oberegg ontbreekt een openbaar reddingsplan
De Bondsoverheid noemt lynxen uit het buitenland het beste middel tegen inteelt, maar voor de kleinste Zwitserse populatie is geen plan openbaar bekend.
Symboolbeeld. Foto: Adi Albulescu / Unsplash
Het spoor in de sneeuw
In Oberegg AI zijn op 7 november 2026 een moederlynx en haar twee jongen van dit jaar dood aangetroffen met schotwonden. De kantonpolitie van Appenzell Innerrhoden onderzoekt de zaak wegens verdenking van stroperij; over de dader en het wapen heeft zij tot nu toe niets meegedeeld. Wat er over de vondst bekend is, hebben we samengevat in Oberegg AI: lynxmoeder en twee jongen met schotwonden dood aangetroffen. Deze bijdrage vraagt wat het verlies betekent voor de lynxen van Noordoost-Zwitserland en waarom er ondanks bekende tegenmaatregelen geen openbaar bekend uitzettingsplan voor deze populatie is.
Een kleine populatie met een erfelijk defect
In Noordoost-Zwitserland leven volgens een schatting van de stichting KORA, die SRF in november 2025 heeft weergegeven, slechts ongeveer 30 volwassen lynxen; in heel Zwitserland zijn het er circa 340. Alle gaan terug op 25 tot 30 Karpatenlynxen die vanaf de jaren zeventig zijn vrijgelaten; daarvan hebben zich slechts 10 tot 15 voortgeplant. De Noordoost-Zwitserse populatie is van 2000 tot 2008 opgebouwd in het project LUNO met lynxen uit de Jura en de noordwestelijke Alpen, zoals het Bundesamt für Umwelt (BAFU) vaststelt, dus uit dezelfde smalle genetische lijn.
De genetische problemen tonen zich al bij de jonge dieren. Jonge lynxen in Noordoost-Zwitserland sterven aan mineraalafzettingen in hun organen, en het Instituut voor Genetica van de Universiteit van Bern heeft een genetisch defect ontdekt dat binnen de kleine populatie wordt doorgegeven. De in de SRF-reportage genoemde monitoringcijfers lieten voor het eerst geen verdere stijging zien; of de erfelijke ziekte hiervoor verantwoordelijk is, werd nog onderzocht. Inmiddels is de oorzaak aangetoond: volgens een studie van de Universiteit van Bern, op 16 november 2026 gepubliceerd in «Nature Ecology & Evolution», veroorzaakt een recessief overervende mutatie in het gen FGF23 de dodelijke verkalking. Bij twaalf lynxen toonden de onderzoekers beide gemuteerde genkopieën aan, waarvan elf in Noordoost-Zwitserland. Wat de studie verder laat zien, hebben we samengevat in Erfelijke ziekte bij lynxen: studie vindt dodelijk genetisch defect in Noordoost-Zwitserland. Dat bijna alle herintroduceerde lynxpopulaties in Europa genetisch verarmd zijn, liet al een studie van het Senckenberg-onderzoeksinstituut uit 2022 aangetoond. In die situatie verliest de populatie in Oberegg een voortplantingsvaardige lynx en haar twee jongen van dit jaar.
Beloning en eisen
Sinds de vondst hebben onder meer drie organisaties zich uitgesproken. WWF Appenzell eist volgens appenzell24.ch dat de zaak «volledig wordt opgehelderd» en stelt vast dat er in de regio geen conflicten met lynxen bekend zijn. PETA heeft op 13 november 2.000 frank beloning uitgeloofd voor tips die leiden tot een onherroepelijke veroordeling: «Het doden van lynxen is geen kleinigheid». De Gruppe Wolf Schweiz eist consequente strafvervolging en wil dat er zo snel mogelijk «nieuwe, genetisch niet-verwante lynxen in Noordoost-Zwitserland» worden uitgezet, zoals naturschutz.ch.
In de tot nu toe verschenen berichten laten noch het kanton noch de Bondsoverheid weten wat het verlies voor de populatie betekent.
Het «middel bij uitstek» zonder openbaar plan
Toch is het antwoord bij de Bondsoverheid bekend. Tegenover SRF noemde het BAFU in november 2025 de import van lynxen uit het buitenland het «middel bij uitstek» tegen inteelt. Daarvoor is echter een «algehele strategie met voldoende voorbereidingstijd» nodig. Een jaar later is er geen openbare strategie bekend. De openbare beschrijving van het lopende lynxproject GGD 2024 tot 2026 van KORA noemt onderzoek naar gezondheid, genetica en connectiviteit, maar geen uitzettingen. De lynxpagina van het BAFU noemt als laatste verplaatsing naar Noordoost-Zwitserland het project LUNO, dat in 2008 eindigde.
Ook een faunabrug bij de Walensee moet de connectiviteit verbeteren. Volgens SRF achten deskundigen die op zichzelf op lange termijn echter onvoldoende. Hoe krap het Zwitserse Middenland is voor trekkende lynxen, laat het artikel zien Het Mittelland als knelpunt.
Graubünden laat zien dat het kan
Dat een uitzetting met Karpatenlynxen in Zwitserland kan worden goedgekeurd, laat Graubünden zien. Het BAFU heeft eind november 2025 het uitzetten van twee lynxen in de Surselva goedgekeurd, geldig tot eind 2030, zoals SRF meldde. Zij moeten de drie lynxen vervangen die een wildbeheerder in november 2024 bij de wolfsregulering heeft doodgeschoten, en de genetische diversiteit versterken. Eén lynx wordt in de Jura gevangen, de tweede is een wilde vangst uit de Karpaten, uit Roemenië of Slowakije, en moet in 2028 volgen.
Voorstellen van de SVP en Die Mitte stopten het project in het voorjaar tijdelijk; hierover berichtten wij in Graubünden: De uitzetting van de lynxen is gestopt . In juni 2026 verwierp de Grote Raad beide voorstellen, dat van de SVP met 73 tegen 37 en dat van Die Mitte met 70 tegen 41 stemmen, zoals swissinfo meldde. De eerste vangst is volgens watson nu voor de winter gepland.
In Graubünden waren de eigen foutieve afschotten de aanleiding voor een bestandsondersteuning, die tegelijk de genetische diversiteit moet versterken. Voor Noordoost-Zwitserland is er geen vergelijkbaar concreet voornemen publiekelijk bekend.
Karpatenlynxen uit Zwitserse fokkerij, maar bestemd voor Duitsland
Ook instandhoudingsfokprogramma's zouden kunnen bijdragen aan genetische opfrissing. De lynx 'Freya' komt uit het fokprogramma voor Karpatenlynxen in het Wildnispark Zürich en werd op 2 september 2025 in het Westerzgebirge in Saksen vrijgelaten, zoals het Europese vakkundige netwerk Linking Lynx documenteert. Saksen wil daarmee de geïsoleerde populaties van Midden-Europa met het oosten verbinden. De Tierpark Bern houdt sinds 2023 een lynxpaar uit Tsjechische dierentuinen, waarvan de jongen in de toekomst moeten worden uitgezet, zoals plattformj.ch berichtte. Of hieruit geschikte lynxen voor Noordoost-Zwitserland beschikbaar zouden komen, zou de Bondsoverheid moeten uitzoeken.
Een lynx uit Zwitserse fokkerij helpt dus al bij de genetische redding in Duitsland. In Zwitserland zelf is publiekelijk slechts één wildvangst van een Karpatenlynx bekend, en die is pas voor 2028 in Graubünden gepland.
Commentaar: redding en bescherming horen bij elkaar
De eis voor nieuwe lynxen is terecht, en uitvoerbaar. De genetische opfrissing moet lynxen uit geschikte herkomstpopulaties buiten Zwitserland omvatten, bijvoorbeeld uit de Karpaten. De uitwisseling tussen de Zwitserse populaties blijft belangrijk, maar is op lange termijn alleen niet voldoende, omdat zij teruggaan op dezelfde enkele stichterdieren. Maar nieuwe lynxen helpen niet als ze worden doodgeschoten zoals in Oberegg. Wie de genetische redding wil, moet stroperij van beschermde roofdieren serieus vervolgen: met forensisch onderzoek van elke dood aangetroffen lynx met schotwonden, met onderzoek ook in de kring van de jachtgerechtigden en met een openbare statistiek over hoe dergelijke procedures aflopen.
Tegelijkertijd wil Wallis als eerste kanton bij de Bondsoverheid een regulering van lynxen aanvragen, hoewel de Zwitserse lynxen genetisch verarmd zijn, zoals wij in Wallis wil als eerste kanton lynxen afschieten hebben uiteengezet. Een soort waarvan de jongen sterven aan inteelt mag niet worden gereguleerd. De Bondsoverheid moet de door haarzelf als noodzakelijk aangeduide algehele strategie voorleggen en publiekelijk uiteenzetten wanneer en hoe de populatie in Noordoost-Zwitserland moet worden versterkt.
Zelf iets waargenomen?
Een drijfjacht naast het wandelpad, een schot vlak bij een huis, een val in het bos of een gewond wild dier: meld het bij de Radar voor recreatieve jagers. Wij onderzoeken elke melding en behandelen jouw gegevens vertrouwelijk.
Meer over recreatieve jacht: In onze dossiers over recreatieve jacht bundelen we feitenchecks, analyses en achtergrondverhalen. Wat het onderzoek daarover zegt, toont Jacht in de feitencheck: de stand van het onderzoek.
Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.
Wilde dieren hebben een stem nodig
Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.
Ondersteun ons werk
Met jouw donatie help je dieren te beschermen en hun stem te laten horen.
Nu doneren →