Graubünden: De uitzetting van de lynxen is gestopt

Op 16 november 2024 worden in Graubünden in het kader van een wolvenregulatie drie lynxen gedood, een volwassen dier en twee jongen.

Officieel heet het dat de wildbeheerder de dieren via zijn nachtkijker met wolven had verward. Dat een opgeleide professional drie keer achter elkaar "ernaast zit" en telkens een streng beschermde soort raakt, zegt meer over de praktijk van de roofdierenjacht dan over een individuele fout.

Het kanton en de federale overheid reageren aanvankelijk met klassiek administratief schadebeheer: het Federale Bureau voor Milieu (BAFU) verleent Graubünden in december 2025 toestemming om twee lynxen uit te zetten, om het verlies te compenseren en de genetische diversiteit van de populatie te ondersteunen. Eén lynx zou in de Jura gevangen worden, een tweede uit de Karpaten-populatie geïmporteerd worden. Het is een soort technocratisch herstel: men schiet inheemse lynxen dood en haalt er in ruil buitenlandse bij.

Maar slechts enkele maanden later draait de wind. In februari 2026 meldt het Regionaal Journaal Graubünden: "Voorlopig geen uitzetting van lynxen in Graubünden." Het kanton legt het project stil, hoewel de federale toestemming nog steeds geldt. Niet omdat het foutieve afschot plotseling minder ernstig zou zijn, maar omdat in het parlement boerse, SVP-gezinde kringen, waarin jachtbelangen een belangrijke rol spelen, krachten mobiliseren.

Politieke druk in plaats van verantwoordelijkheid voor een beschermde soort

De reden voor de opschorting is opmerkelijk: het kanton wil twee aanhangige moties in de Grote Raad afwachten voordat het de lynxen uitzet. Ten minste één van deze moties is afkomstig van de SVP Graubünden, rond eerste ondertekenaar Reto Rauch, die een herbeoordeling van de lynxuitzetting eist en principieel gekant is tegen de vestiging van meer roofdieren. De andere motie is een opdracht van Gian Andris Derungs, Grote Raadslid voor Mitte uit de Lugnez.

Bij de volgende verkiezingen kan de kiezende bevolking deze fout herstellen en die krachten verzwakken die de bescherming van roofdieren systematisch blokkeren.

In hun fractieopdracht en de bijbehorende communicatie schetst de SVP een oud, bekend beeld: roofdieren als probleem, als bedreiging voor de landbouw, de alpenweidebouw, het toerisme en het “landschapsbeheer”. Ze beroept zich op een zorgenbarometer waaruit zou blijken dat een groot deel van de bevolking roofdieren als een dringend probleem ervaart, en eist dat het kanton bij het BAFU een nieuwe toetsing van het project aanvraagt en voorlopig afziet van extra roofdieren.

Daarmee wordt het foutieve afschot van drie lynxen politiek herduid: niet de jachtstructuren, de opleiding of de praktijk van de inzet komen centraal te staan, maar de dieren zelf. In plaats van zich af te vragen of de Bündner jachtadministratie en haar gewapende medewerkers wel in staat zijn om verantwoord om te gaan met beschermde soorten, verschuift men het debat naar het oude vijandbeeld “roofdieren”.

De rolverschuiving: van dader naar slachtoffer

Bijzonder kenmerkend voor de jachtpolitieke enscenering is de rolverschuiving: de wildbeheerder die drie lynxen doodschiet, wordt de tragische dwalende die zich “voorbeeldig” zelf aangeeft. De lynxen, een streng beschermde soort, worden nevenschade van een zogenaamd noodzakelijke wolvenregulatie. De jachtstructuren zelf, afschotopdrachten, nachtzichttechniek, politieke druk tot “regulatie”, blijven grotendeels onaangeroerd.

De juridische sanctie blijft navenant mild: een geldboete wegens meervoudige overtreding van de jachtwet en uitsluiting van de wolvenjacht. Dat is ongeveer het signaal: drie dode lynxen zijn een fout, maar geen systeemfout.

Tegelijkertijd wordt het correctieproject, het uitzetten van twee lynxen, niet in twijfel getrokken om ecologische redenen, maar om politiek-jachtkundige redenen. De boodschap aan de overheid is duidelijk: wie roofdieren wil compenseren die verloren zijn gegaan door foutieve afschotten, moet rekening houden met tegenwind.

Soortenbescherming die alleen op papier geldt

Op papier is de lynx in Zwitserland streng beschermd. In de praktijk blijkt zijn bescherming echter net zo relatief te zijn als de jachtpolitieke consensus op dat moment toelaat. De zaak Graubünden toont een reeks tegenstrijdigheden: de autoriteiten profileren zich als vriend van de soortenbescherming door vervangende lynxen te plannen, maar deinzen terug voor een consequente uitvoering zodra de lobby in actie komt. Het kantonnale besluit om de uitzetting te stoppen, volgt niet uit een inhoudelijke herbeoordeling, maar uit partijpolitieke druk. De federale vergunning blijft bestaan, maar de uitvoering op kantonnaal niveau wordt geblokkeerd. Soortenbescherming als optionele kür, niet als verplichte taak.

Ondertussen blijft de centrale vraag onbeantwoord: wat betekent het voor een populatie wanneer drie dieren, waaronder jonge dieren, in één enkele actie door de statelijke jachtorganisatie worden uitgeroeid? De discussie draait liever om ‘acceptatieproblemen’ en ‘zorgen van de bevolking’ dan om verantwoordelijkheid, foutcultuur en structurele gevolgen binnen het jachtsysteem.

Een lesje in macht, niet in bescherming

Het gestopte plan om lynxen uit te zetten in Graubünden is minder een verhaal over soortenbescherming dan over machtsverhoudingen. Een kanton dat na een massaal foutief afschot eerst symbolisch wil corrigeren, laat dit correctieproject vallen zodra de lobby druk begint uit te oefenen.

De vraag of het voorstel van de SVP al formeel behandeld of aangenomen is, is bijna bijzaak. Doorslaggevend is dat het loutere bestaan ervan al volstaat om het kanton tot afremmen te bewegen. Dat is het eigenlijke signaal aan iedereen die met beschermde soorten te maken heeft: niet de beschermde status is bepalend, maar het politieke doorzettingsvermogen van degenen die zich gestoord voelen door lynx en wolf.

Wie vandaag over lynxen in Graubünden spreekt, zou daarom niet alleen moeten praten over populaties, genetica en uitzettingen, maar over een jachtsysteem dat er ondanks duidelijke beschermingsbepalingen toe leidt dat drie lynxen sterven en dat de correctie voor deze dodingen uiteindelijk politiek geblokkeerd wordt.

Recreatieve jacht in Graubünden: een veiligheidsrisico voor dieren en mensen

In Graubünden worden jaarlijks meer dan 1.000 boetes en aanklachten uitgevaardigd tegen recreatieve jagers omdat zij de jacht- en wapenwetgeving overtreden. Bij ongeveer 5.800 vergunninghoudende jagers in Graubünden is daarmee praktisch één op de vijf personen per jaar delinquent, terwijl het werkelijke aantal onbekend blijft. Dit toont aan dat wetsovertredingen geen randverschijnselen zijn, maar deel uitmaken van de normale bedrijfsvoering van de recreatieve jacht in dit kanton.

Onderzoek naar de hoogjacht in Graubünden wijst er bovendien op dat in vijf jaar tijd tot wel 1.000 dieren als foutieve afschot zijn geclassificeerd, hoewel de jachtverordening als «restrictief» geldt. Studies naar scheervonden en naspeuringen documenteren honderden wilde dieren met schotwonden die als omgekomen wild worden aangetroffen, en zelfs dat is nog maar het zichtbare topje van de ijsberg. Analyses van dierenwelzijns- en wildbeschermingsorganisaties gaan ervan uit dat een significant deel van de beschoten dieren aanvankelijk alleen gewond raakt en pas dagen later wordt gevonden of ergens in het terrein sterft. De recreatieve jacht veroorzaakt daarmee systematisch dierenleed dat onverenigbaar is met het beeld van een zogenaamd «weidelijke» en «diervriendelijke» recreatieve jacht.

Daar komt nog het reële gevaar voor mensen, landbouwhuisdieren en huisdieren bij. Gedocumenteerde gevallen tonen aan dat recreatieve jagers keer op keer mensen ernstig verwonden of doden, omdat er wordt geschoten op slecht geïdentificeerde doelen. Media- en politierapporten registreren schoten op landbouwvoertuigen zoals oogstmachines en tractoren, waarbij bestuurders op een haar na werden gemist. Ook worden herhaaldelijk landbouwhuisdieren en huisdieren zoals koeien, geiten, honden en katten beschoten, omdat recreatieve jagers in de schemering of bij slecht zicht schieten op «vermeend wild». Zo worden niet alleen wilde dieren, maar ook mensen die werkzaam zijn in de landbouw en de overige bevolking concreet in gevaar gebracht, terwijl de jachtlobby zich graag afschildert als betrouwbare partner van de landbouw.

Tegelijkertijd staat de recreatieve jacht haaks op moderne wildbescherming en leefgebiedbescherming. In Graubünden en andere kantons worden roofdieren zoals de lynx en de wolf keer op keer «per ongeluk» gedood; het afschieten van de drie lynxen door een wildbeheerder is daarvan slechts het zichtbare voorbeeld.

Vergelijkingen met kantons zonder traditionele recreatieve jacht, zoals Genève, laten zien dat men met professioneel wildbeheer, verkeersregulering, verbetering van leefgebieden en eerlijke vergoedingsmodellen aanzienlijk minder dieren kan doden en toch wildschade onder controle kan houden.

De jaarlijkse afschotcijfers zijn enorm: alleen al aan hoefdieren worden in Zwitserland tienduizenden reeën, herten, gemzen en wilde zwijnen doodgeschoten, daarbij komen nog tienduizenden vossen en andere roofdieren, hoewel veel van deze jachtvormen ecologisch sterk omstreden zijn. Een systeem dat elk jaar duizenden wetsovertredingen, honderden foutieve afschoten, ernstige ongevallen en de herhaalde doding van beschermde roofdieren voortbrengt, is daarmee geen instrument van modern wildbeheerbeleid, maar een veiligheids- en dierenwelzijnsprobleem.