Graubünden: De uitzetting van de lynxen is stopgezet

Op 16 november 2024 worden in Graubünden in het kader van een wolvenregulering drie lynxen gedood, één volwassen dier en twee jongen.

Officieel heet het dat de wildhoeder de dieren in het nachtkijker met wolven heeft verwisseld. Dat een opgeleide professional driemaal achter elkaar “ernaast” zit en telkens een streng beschermde soort treft, zegt meer over de praktijk van de predatorenjacht dan over een individuele fout.

Het kanton en de bond reageren aanvankelijk met een klassiek intern bestuurlijk schademanagement: het federaal bureau voor milieu (BAFU) verleent Graubünden in december 2025 de toestemming om twee lynxen uit te zetten, om het verlies te compenseren en de genetische diversiteit van de populatie te ondersteunen. Eén lynx zou in de Jura worden gevangen, een tweede uit de Karpaten-populatie geïmporteerd. Het is een soort technocratische genoegdoening: men schiet inheemse lynxen dood en haalt daarvoor buitenlandse aan.

Maar slechts enkele maanden later draait de wind. In februari 2026 meldt het Regionaljournal Graubünden: “Voorlopig geen uitzetting van lynxen in Graubünden.” Het kanton legt het project in de ijskast, hoewel de federale toestemming nog steeds geldt. Niet omdat het verkeerde schot plotseling minder ernstig zou zijn, maar omdat in het parlement boers gekleurde, SVP-nabije kringen, waarin jachtbelangen een belangrijke rol spelen, krachten mobiliseren.

Politieke druk in plaats van verantwoordelijkheid voor een beschermde soort

De reden voor de opschorting is opmerkelijk: het kanton wil twee aanhangige moties in de Grote Raad afwachten voordat het de lynxen uitzet. Minstens één van deze moties is afkomstig van de SVP Graubünden rond eerste ondertekenaar Reto Rauch, die een herbeoordeling van de lynxuitzetting eist en zich in beginsel verzet tegen de vestiging van verdere predatoren. De andere motie is een opdracht van de Lugnezer Mitte-grootraadslid Gian Andris Derungs.

Bij de volgende verkiezingen kunnen de kiezers deze fout corrigeren en die krachten verzwakken die de bescherming van predatoren systematisch blokkeren.

In hun fractieopdracht en de bijbehorende communicatie schetst de SVP een welbekend beeld: predatoren als probleem, als bedreiging voor landbouw, alpenlandbouw, toerisme en «landschapsbeheer». Ze beroept zich op een zorgenbarometer waaruit zou blijken dat een groot deel van de bevolking predatoren als een dringend probleem ervaart, en eist dat het kanton bij het BAFU een nieuwe toetsing van het project aanvraagt en voorlopig afziet van extra predatoren.

Daarmee wordt het foutieve afschot van drie lynxen politiek hergeduid: niet de jachtstructuren, de opleiding of de uitvoeringspraktijk komen in het middelpunt te staan, maar de dieren zelf. In plaats van de vraag te moeten stellen of het jachtbeheer van Graubünden en zijn bewapenden überhaupt in staat zijn om verantwoord met beschermde soorten om te gaan, verschuift men het debat naar het oude vijandbeeld «predatoren».

De rolverschuiving: van dader tot slachtoffer

Bijzonder typerend voor de jachtpolitieke enscenering is de rolverschuiving: de wildhoeder die drie lynxen doodschiet, wordt tot een tragisch dwalende figuur die zichzelf «voorbeeldig» aangeeft. De lynxen, een streng beschermde soort, worden tot collaterale schade van een zogenaamd noodzakelijke wolvenregulatie. De jachtstructuren zelf, afschotopdrachten, nachtkijkertechniek, politieke druk tot «regulatie», blijven grotendeels onaangetast.

De juridische sanctie blijft dienovereenkomstig mild: een geldboete wegens meervoudige overtreding van de jachtwet en uitsluiting van de wolvenjacht. Dat is ongeveer het signaal: drie dode lynxen zijn een fout, maar geen systeemfout.

Tegelijkertijd wordt het correctieproject, het uitzetten van twee lynxen, niet ter discussie gesteld om ecologische redenen, maar om politiek-jachtgerelateerde. De boodschap aan het bestuur is duidelijk: wie predatoren wil compenseren die door foutieve afschotten verloren zijn gegaan, moet rekenen op tegenwind.

Een soortbescherming die alleen op papier geldt

Op papier is de lynx in Zwitserland streng beschermd. In werkelijkheid is zijn bescherming kennelijk net zover te relativeren als de jachtpolitieke consensus op dat moment toelaat. De zaak Graubünden toont een reeks tegenstrijdigheden: de autoriteiten geven zich soortbeschermingsvriendelijk voor door vervangende lynxen te plannen, maar deinzen terug voor consequente uitvoering zodra de lobby zich roert. Het kantonale besluit om het uitzetten te stoppen, vloeit niet voort uit een vakkundige herbeoordeling, maar uit partijpolitieke druk. De federale vergunning blijft van kracht, maar de uitvoering op kantonaal niveau wordt geblokkeerd. Soortbescherming als optionele vrije keuze, niet als verplichte opgave.

Ondertussen blijft de centrale vraag onbeantwoord: wat betekent het voor een populatie wanneer drie dieren, waaronder jongen, in één enkele actie door de staatsjachtorganisatie worden uitgeroeid? De discussie draait liever om «acceptatieproblemen» en «zorgen van de bevolking», in plaats van om verantwoordelijkheid, foutencultuur en structurele consequenties in het jachtsysteem.

Een leerstuk over macht, niet over bescherming

Het stopgezette uitzettingsplan voor lynxen in Graubünden is minder een verhaal over soortbescherming dan over machtsverhoudingen. Een kanton dat na een massaal foutief afschot eerst symbolisch wil corrigeren, laat dit correctieproject vallen zodra de lobby druk opbouwt.

De vraag of het voorstel van de SVP al formeel behandeld of aangenomen is, is bijna bijkomstig. Doorslaggevend is dat alleen al het bestaan ervan voldoende is om het kanton tot afremmen te bewegen. Dat is het eigenlijke signaal aan iedereen die met beschermde soorten te maken heeft: niet de beschermingsstatus is bepalend, maar de politieke slagkracht van diegenen die zich door lynx en wolf gestoord voelen.

Wie vandaag over lynxen in Graubünden spreekt, zou daarom niet alleen over populaties, genetica en uitzettingen moeten praten, maar over een jachtsysteem dat ondanks duidelijke beschermingsbepalingen ertoe leidt dat drie lynxen sterven en uiteindelijk het correctief voor deze dodingen politiek wordt geblokkeerd.

Hobbyjacht in Graubünden: een veiligheidsrisico voor dieren en mensen

In Graubünden worden elk jaar meer dan 1’000 boetes en aanklachten uitgesproken tegen hobbyjagers, omdat zij het jacht- en wapenrecht overtreden. Met ongeveer 5’800 patenthouders onder de jagers in Graubünden is daarmee praktisch één op de vijf personen per jaar delinquent, het werkelijke aantal blijft onbekend. Dat toont aan: wetsovertredingen zijn geen randverschijnselen, maar onderdeel van de normale gang van zaken in de hobbyjacht in deze kanton.

Onderzoek naar de hoogjacht in Graubünden wijst er bovendien op dat in vijf jaar tijd tot wel 1’000 dieren als foutieve afschoten werden geclassificeerd, hoewel de jachtverordening als «restrictief» geldt. Studies naar schampschoten en nazoekingen documenteren honderden wilde dieren met schotwonden die als gevallen wild worden aangetroffen, en zelfs dat is slechts het zichtbare topje van de ijsberg. Analyses van dierenbeschermings- en wildbeschermingsorganisaties gaan ervan uit dat een aanzienlijk deel van de beschoten dieren aanvankelijk slechts gewond raakt en pas dagen later wordt gevonden of ergens in het terrein bezwijkt. De hobbyjacht produceert daarmee systematisch dierenleed dat onverenigbaar is met het beeld van een zogenaamd «weidelijke» en «dierenwelzijnsconforme» hobbyjacht.

Daarbij komt het reële gevaar voor mensen, vee en huisdieren. Gedocumenteerde gevallen tonen aan dat hobbyjagers keer op keer mensen zwaar verwonden of doden, omdat op slecht geïdentificeerde doelen wordt geschoten. Media- en politieberichten houden schoten op landbouwvoertuigen zoals oogstmachines en tractoren vast, waarbij bestuurders maar net werden gemist. Ook vee en huisdieren zoals koeien, geiten, honden en katten worden keer op keer beschoten, omdat hobbyjagers in de schemering of bij slecht zicht op «vermeend wild» schieten. Zo worden niet alleen wilde dieren, maar ook de mensen die in de landbouw werken en de overige bevolking concreet in gevaar gebracht, terwijl de jachtlobby zich graag presenteert als betrouwbare partner van de landbouw.

Tegelijkertijd staat de hobbyjacht haaks op een moderne bescherming van wilde dieren en hun leefgebied. In Graubünden en andere kantons worden predatoren zoals lynx en wolf keer op keer «per ongeluk» gedood, het afschot van de drie lynxen door een boswachter is daarvan slechts het zichtbare voorbeeld.

Vergelijkingen met kantons zonder traditionele hobbyjacht, bijvoorbeeld Genève, tonen aan dat men met professioneel wildbeheer, verkeersgeleiding, opwaardering van leefgebieden en eerlijke schadevergoedingsmodellen aanzienlijk minder dieren hoeft te doden en toch wildschade kan beheersen.

De jaarlijkse afschotcijfers zijn enorm: alleen al aan hoefdieren worden in Zwitserland tienduizenden reeën, herten, gemzen en wilde zwijnen geschoten, daarnaast tienduizenden vossen en andere predatoren, hoewel veel van deze jachtvormen ecologisch zeer omstreden zijn. Een systeem dat elk jaar duizenden wetsovertredingen, honderden foutieve afschoten, ernstige ongevallen en het herhaaldelijk doden van beschermde predatoren voortbrengt, is daarmee geen instrument van een modern wildbeleid, maar een veiligheids- en dierenwelzijnsprobleem.