16.11.2026, 14:29

Zoeken

Wilde dieren

Erfelijke ziekte bij lynxen: studie vindt dodelijk genetisch defect in Noordoost-Zwitserland

Een recessieve mutatie laat jonge lynxen sterven aan verkalkte organen. Ze kwam in het noordoosten terecht met overgeplaatste alpenlynxen.

Redactie Wild beim Wild · 16 november 2026
Audio bij het artikel

«Het spoor in de sneeuw»

0:00 -0:00
Alle liedjes

Jonge lynxen in Noordoost-Zwitserland sterven aan een erfelijke ziekte. Een studie onder leiding van de Universiteit van Bern, op 16 november 2026 gepubliceerd in het vakblad «Nature Ecology & Evolution», heeft de oorzaak van de dodelijke verkalking van inwendige organen gevonden: een mutatie in het gen FGF23. Volgens de onderzoekers is dit wereldwijd het eerste bewijs van een genetische oorzaak van een dodelijke erfelijke ziekte in een vrij levende populatie wilde dieren.

Wat de onderzoekers hebben gevonden

Het gen FGF23 bevat de bouwtekening voor een hormoon dat de fosfaathuishouding regelt. De gevonden variant voorkomt dat dit hormoon uit de cellen wordt afgegeven. Bij de getroffen jongen slaat daardoor kalk neer in meerdere organen, tot ze sterven. De ziekte breekt alleen uit als een jonge lynx de variant van beide ouders erft. Dieren met slechts één kopie blijven gezond en geven de variant ongemerkt door. Bij mensen veroorzaken defecten in hetzelfde gen een zeldzame verkalkingsziekte.

Het onderzoeksteam onderzocht het erfelijk materiaal van 331 lynxen uit heel Zwitserland, bemonsterd tussen 1981 en begin 2026. Twaalf lynxen droegen de variant dubbel: elf uit Noordoost-Zwitserland en één dier uit 1999 uit de zuidwestelijke Alpen. 78 lynxen waren gezonde dragers.

Met de overplaatsing naar het noordoosten terechtgekomen

De variant stamt uit de alpenpopulatie, waar ze al in 1981 aantoonbaar is. Tussen 2001 en 2008 werden twaalf lynxen uit de Alpen en de Jura overgeplaatst naar Noordoost-Zwitserland om daar een nieuwe populatie op te bouwen. Minstens vier van deze stichtende dieren droegen de mutatie. In de kleine, afgesloten populatie kwamen vervolgens steeds vaker twee dragers samen. Van 47 onderzochte gezonde lynxen uit Noordoost-Zwitserland (2012 tot 2025) waren er 23 drager, dus bijna de helft. In de Alpen waren het er in dezelfde periode 16 van de 158, in de Jura geen enkele.

Volgens de studie stagneert de populatie in Noordoost-Zwitserland sinds 2016 op ongeveer 21 zelfstandige lynxen. Inteelt en de erfelijke ziekte worden gezien als oorzaak van de verliezen onder het nageslacht. Nog voordat het defect bekend was, werden bovendien vier gezonde draagsters naar een ander Europees land overgebracht.

Wat dit betekent voor de Zwitserse lynxen

Alle Zwitserse lynxen stammen af van ongeveer 30 Karpatenlynxen die vanaf de jaren zeventig zijn uitgezet. Dat genetische verarming ziek maakt, was al bekend: in de Jura vielen lynxen zonder oorschelpen op (Lynx zonder oren: genetische verarming in het Jura), en een andere studie documenteerde aangeboren hartafwijkingen (Nieuwe studies: lynx in Zwitserland blijft bedreigd ondanks comeback). Met FGF23 is voor het eerst zo'n defect tot op het gen herleid.

De onderzoekers adviseren om bij herintroducties herkomstpopulaties met een grote genetische diversiteit te kiezen, lynxen voor verplaatsing genetisch te onderzoeken, wildcorridors te behouden en de gezondheid van de populaties permanent te monitoren. Waarom er voor Noordoost-Zwitserland tot nu toe geen openbaar plan bestaat voor nieuwe, niet-verwante lynxen, hebben we uiteengezet in Lynxen in Noordoost-Zwitserland: na Oberegg ontbreekt een openbaar reddingsplan. Bovendien werden op 7 november in Oberegg AI een lynxmoeder en haar twee jongen dood aangetroffen met schotwonden (Oberegg AI: lynxmoeder en twee jongen met schotwonden dood aangetroffen).

Commentaar: Elke lynx telt

De studie laat zien hoe kwetsbaar de Zwitserse lynxpopulaties zijn. In Noordoost-Zwitserland draagt bijna de helft van de onderzochte gezonde lynxen een dodelijke erfelijke aanleg in zich. Elk dier dat zich voortplant, is onmisbaar voor de populatie. Des te onbegrijpelijker is het dat het Wallis bij de Bondsoverheid een regulering van lynxen wil aanvragen (Wallis wil voor het eerst lynxen afschieten). Een soort waarvan de jongen sterven aan de gevolgen van inteelt, heeft vers erfelijk materiaal nodig en consequente bescherming tegen stroperij, geen afschot.

Zelf iets waargenomen?

Een drijfjacht naast het wandelpad, een schot vlak bij een huis, een val in het bos of een gewond wild dier: meld het bij de Radar voor recreatieve jagers. Wij onderzoeken elke melding en behandelen jouw gegevens vertrouwelijk.

Incident melden

Meer over recreatieve jacht: In onze dossiers over recreatieve jacht bundelen we feitenchecks, analyses en achtergrondverhalen. Het wetenschappelijk bewijs staat in het overzicht Studies over de gevolgen van de recreatieve jacht.

Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.

Wilde dieren hebben een stem nodig

Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.

Ondersteun ons werk

Met jouw donatie help je dieren te beschermen en hun stem te laten horen.

Nu doneren →