Insectensterfte: Erger dan tot nu toe aangenomen

Op veel terreinen komt tegenwoordig ongeveer een derde minder insectensoorten voor dan tien jaar geleden. Dat blijkt uit een onderzoek met medewerking van het Eidgenössische Forschungsanstalt für Wald, Schnee und Landschaft WSL (Zwitsers federaal onderzoeksinstituut voor bos, sneeuw en landschap) en onder coördinatie van de Universiteit van Bern. Vooral graslanden in een sterk agrarisch gebruikte omgeving worden getroffen door het verlies aan soorten, maar ook bossen en beschermde gebieden.

Over een groot aantal verschillende onderzoeksterreinen daalde het aantal insectensoorten in slechts tien jaar tijd met iets meer dan een derde.

De gegevens zijn weliswaar in Duitsland verzameld, maar de gekozen landschappen zijn volgens de onderzoekers vergelijkbaar met verschillende regio's in Zwitserland.

Vooral zeldzame soorten verdwijnen

Voor hun studies verzamelde het internationale onderzoeksteam tussen 2008 en 2017 meer dan een miljoen insecten op bijna 300 terreinen in drie regio's in Duitsland: Brandenburg, Thüringen en Baden-Württemberg. De gekozen terreinen varieerden van zeer natuurlijke tot sterk agrarisch of bosbouwkundig gebruikte graslanden en bossen.

Veel van de bijna 2.700 onderzochte insectensoorten nemen dus af. Vooral zeldzame soorten verdwenen op veel terreinen volledig.

Eerdere studies hadden zich ofwel uitsluitend gericht op de biomassa, dus het totale gewicht van alle insecten, ofwel op afzonderlijke soorten of soortengroepen, aldus Sebastian Seibold van de Technische Universiteit (TU) München volgens het persbericht. “Dat daadwerkelijk een groot deel van alle insectengroepen getroffen is, was tot nu toe niet duidelijk.»

Drastisch verlies aan biomassa

Op graslanden daalde het aantal aangetroffen soorten in de onderzoeksperiode met 34 procent. Maar niet alleen de biodiversiteit, ook de totale hoeveelheid insecten kromp, en wel dramatisch: de insectenbiomassa nam in de loop van tien jaar met twee derde af.

De sterkste achteruitgang constateerden de onderzoekers op terreinen in een sterk agrarisch gebruikte omgeving. Vooral insectengroepen die geen grote afstanden kunnen afleggen, verdwenen. Dat wijst op een verband met de landbouw, wat al werd vermoed. Wat de rol is van het verlies aan leefgebied, het toegenomen gebruik van pesticiden of het gebruik van krachtiger pesticiden, valt echter nog niet te zeggen.

Ook bossen getroffen

Of en in welke mate ook bossen door de insectenafname worden getroffen, was tot nu toe onduidelijk. Ook hier stelden de wetenschappers een achteruitgang vast: de insectenbiomassa kromp met 41 procent. Het aantal soorten nam met 36 procent af. Volgens de studie hebben zowel naaldbossen die voor de bosbouw worden gebruikt als onbeheerde bossen in beschermde gebieden insecten verloren.

Anders dan op graslanden namen in het bos vooral soorten af die grote afstanden afleggen. Een mogelijk verband met de landbouw is hier echter nog onduidelijk: “Of mobielere soorten uit het bos tijdens hun verspreiding meer in aanraking komen met de landbouw, of dat de oorzaken toch ook samenhangen met de levensomstandigheden in de bossen, moeten we nog uitzoeken”, verklaarde studieauteur Martin Gossner van de WSL.

Enorm gebrek aan gegevens in Zwitserland

Voor Zwitserland ontbreken tot nu toe gegevens over de insectenafname. Dat is een enorm tekort. Maar de gegevens uit Duitsland doen ook voor de Zwitserse insectenwereld weinig goeds vermoeden: bij het gebruik van meststoffen en pesticiden zijn er tussen de EU en Zwitserland geen grote verschillen.

Om de kennishiaten te dichten, heeft hij samen met collega's bij het Zwitserse Nationale Fonds (SNF) een aanvraag ingediend voor een Nationaal Onderzoeksprogramma over de oorzaken en gevolgen van het verlies aan biodiversiteit in Zwitserland, aldus een onderzoeker. Bij een positieve beslissing zou een uitgebreide langetermijnstudie op zijn vroegst volgend jaar kunnen starten en zou deze vervolgens enkele jaren moeten lopen. «Maar beter laat dan nooit», aldus de onderzoeker.