Argumentarium voor professionele wildhoeders

De hobbyjacht doet zich voor als iets wat ze niet is. Ze beweert natuurbescherming te bedrijven, terwijl ze wildbestanden manipuleert. Ze beweert populaties te reguleren, terwijl ze sociale structuren vernietigt. Ze beweert een eeuwenoud ambacht te zijn, terwijl ze een gewapend vrijetijdsvermaak bedrijft dat ten koste gaat van de samenleving, de wilde dieren en de rechtsstaat. Wie de mechanismen kent, laat zich door deze beweringen niet meer imponeren.

Dit dossier is een gereedschapskist. Het levert de centrale argumenten tegen de hobbyjacht en voor de overgang naar professionele wildhoeders, ingedeeld per thema, onderbouwd met bronnen en geformuleerd voor gebruik in discussies, politieke initiatieven en mediavragen.

Wat je hier te wachten staat

Regulering: de centrale belofte die nooit wordt ingelost: Waarom jacht geen bestanden reguleert, maar reproductie stimuleert.
Ecologie: wat hobbyjagers het bos werkelijk aandoen: Hoe jachtdruk wildvraat veroorzaakt en predatoren de structurele oplossing zouden zijn.
Veiligheid: de verzwegen balans: Dodelijke jachtongevallen, wildongevallen en de kosten die niemand becijfert.
Recht: wat de wet werkelijk zegt: Waarom geen enkel kanton de hobbyjacht hoeft te voorzien en wat de dierenwelzijnswet vereist.
Financiën: wat de hobbyjacht werkelijk kost: Externe kosten, bossubsidies en de kostenvergelijking met het Genève-model.
Ethiek: wat doden uit vrijetijdsoverwegingen betekent: Gedragsbiologie, gevoelsvermogen en de vraag naar ethische consistentie.
Het wildhoedersmodel: wat het presteert en wat het kost: Hoe 11 professionele wildhoeders vervangen wat 400 hobbyjagers slecht hebben gedaan.
Wat er zou moeten veranderen: Eisen voor de overgang naar professioneel wildbeheer.
Argumentarium: Antwoorden op de 10 meest voorkomende beweringen van de jachtlobby.
Quicklinks: Alle relevante bijdragen, dossiers, studies en bronnen.

Regulering: de centrale belofte die nooit wordt ingelost

Het kernargument van de jachtlobby luidt: zonder hobbyjagers exploderen de wildbestanden. De wetenschap weerlegt dat al decennialang. Zelfs JagdSchweiz schreef op 29 augustus 2011 in het openbaar: «Wildbestanden reguleren zich in principe ook in ons cultuurlandschap vanzelf». Daarmee heeft de koepelorganisatie van de Zwitserse hobbyjagers haar eigen kernargument schriftelijk gedeconstrueerd.

De populatiebiologie verklaart waarom: wordt een populatie door bejaging gedecimeerd, dan stijgt de voortplantingssnelheid compensatoir. Studies tonen aan dat zelfs bij het afschot van drievierde van een populatie het volgende jaar weer hetzelfde aantal dieren aanwezig is. De hobbyjacht zorgt niet voor minder wild, ze stimuleert het geboortecijfer en destabiliseert de sociale structuur. Populaties worden niet gereguleerd, maar gemanipuleerd, en de verliezen worden snel gecompenseerd. Decennia van hobbyjacht hebben aan deze fundamentele dynamiek niets veranderd.

Meer hierover: Waarom de hobbyjacht als populatiebeheersing faalt en Jachtmythes: 12 beweringen die je kritisch zou moeten onderzoeken

Ecologie: wat hobbyjagers het bos werkelijk aandoen

Door het hele land klagen landbouwers, wijnbouwers en boseigenaren over schade aan gewassen, ook al worden ze daarvoor vergoed. Dat is geen natuurprobleem, het is een jachtprobleem. Wildvraat ontstaat hoofdzakelijk door jachtdruk: wilde dieren worden het bos in gedreven, waar ze 's nachts actief zijn en vraatschade veroorzaken die zonder jachtdruk niet in deze omvang zou ontstaan. De Bond, de kantons en de gemeenten pompen jaarlijks miljoenen in het behoud van het bos, juist daar waar hobbyjagers wilde dieren «parkeren».

Predatoren zoals wolf, lynx en vos lossen dit probleem structureel op door wilde dieren in beweging te houden en overbegrazing van afzonderlijke gebieden te voorkomen. Waar predatoren regelmatig voorkomen, wordt minder bosschade gedocumenteerd. Hobbyjagers decimeren echter voortdurend juist deze predatoren, zonder wettelijke afschotplanning en zonder wetenschappelijke rechtvaardiging, en produceren zo het probleem voor de oplossing waarvan ze zich vervolgens als onmisbaar presenteren.

Meer hierover: Studies over de invloed van de jacht op wilde dieren en Wolf in Zwitserland

Veiligheid: de verzwegen balans

Wanneer een wolf een landbouwdier doodt, eisen hobbyjagers onmiddellijk zijn afschot tot aan de hernieuwde uitroeiing. Waar blijft het publieke debat wanneer hobbyjagers jaarlijks met vuurwapens mensen doden en honderden verwonden? In Zwitserland waren er tussen 2010 en 2013 veertien dodelijke jachtongevallen en zo'n 200 niet-dodelijke ongevallen met jachtwapens, op een totaal van 1157 ongevallen volgens het Bureau voor Ongevallenpreventie. Daarbij zijn de door hobbyjagers getroffen particulieren niet eens meegerekend.

Daarbij komen jaarlijks ongeveer 60 personen die bij wildaanrijdingen gewond raken, met een letsel- en materiële schade van 40 tot 50 miljoen frank per jaar. Wildaanrijdingen ontstaan doordat nachtactieve, schichtigere wilde dieren onder jachtdruk vaker de wegen oversteken. In jachtvrije gebieden, waar wilde dieren overdag actiever en rustiger zijn — wat men ziet, rijdt men niet aan — is het aantal ongevallen aantoonbaar lager. Het kanton Graubünden registreerde in 2015 alleen al 1298 aangiften en boetes tegen hobby hunters. Zürich houdt hierover geen statistiek bij.

Meer hierover: Jachtongevallen in Zwitserland: het risico dat zelden eerlijk wordt besproken en Jacht en wapens: waarom « hobby » en vuurwapens politiek samenhangen

Recht: wat de wet werkelijk zegt

Volgens artikel 4 van de dierenwelzijnswet mag niemand een dier ongerechtvaardigd pijn, lijden of schade toebrengen, het angst aanjagen of zijn waardigheid miskennen. Voor de vossenjacht bestaat noch een wettelijke afschotplanning, noch een wetenschappelijk erkende noodzaak tot regulering. De vos wordt zonder reden, zonder gesloten jachttijd en zonder quotum tienduizendvoudig geschoten, en dat staat in directe tegenspraak met art. 4 TSchG.

Federaalrechtelijk hoeft geen enkel kanton in Zwitserland de jacht te voorzien. Het is het recht van de kantons om vrij te beslissen of jacht wordt toegestaan of niet. Het kanton Genève heeft in 1974 voor deze weg gekozen, en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in een principiële uitspraak vastgesteld dat jacht op privégrond zonder toestemming van de eigenaar niet hoeft te worden geduld. Het geweldsmonopolie hoort in handen van de staat, niet in die van hobby hunter-benden.

Meer hierover: Jacht en mensenrechten en Jachtwetten en controle: waarom zelftoezicht niet volstaat

Financiën: wat hobby hunting werkelijk kost

Hobby hunters argumenteren graag met onbetaalde werkuren die zij naar eigen zeggen voor de natuur verrichten. Volgens schattingen vindt echter 85 procent van deze activiteiten uit puur eigenbelang plaats: public relations voor de eigen kring, jachthoornblazen, wapenonderhoud, het aanleggen van schietgelegenheden, trofeeënshows en zending in het onderwijs. Verifiëren laat zich dat uiteraard niet, omdat er geen onafhankelijke controle plaatsvindt.

De vervolgkosten van de hobbyjacht, die door de gemeenschap worden gedragen, worden nooit volledig in kaart gebracht: bossubsidies in regio's met hoge jachtdruk (alleen al in het kanton Wallis 100 miljoen frank in vier jaar), kosten van wildongevallen van 40 tot 50 miljoen frank per jaar, administratieve kosten voor jachttoezicht, schaderegeling, afschotplanning, gerechtelijke procedures en de ontlasting van opsporingsinstanties door duizenden aangiften tegen hobbyjagers elk jaar . Het Geneefse model toont aan: professioneel wildbeheer kost een miljoen frank per jaar, dus niet eens een kopje koffie per inwoner .

Meer hierover: Dossier: Genève en het jachtverbod en Zwitserland jaagt, maar waarom eigenlijk nog?

Ethiek: wat doden uit vrijetijdsmotieven betekent

Reeds in de middeleeuwen verbood de katholieke kerk op het Concilie van Trente (1545 en 1563) geestelijken de deelname aan jachtactiviteiten, omdat het doden van een dier en het vergieten van bloed fundamenteel indruist tegen het wezen van cultus en religie. Wat toen religieus werd onderbouwd, is vandaag wetenschappelijk en ethisch onderbouwd: gedragsbiologisch onderzoek toont aan dat wilde dieren gevoelige individuen zijn met sociale structuren, leervermogen en lijdensvermogen. Het doden uit vrijetijdsmotieven is tegen deze achtergrond geen kwestie van smaak, maar een kwestie van ethische consistentie.

Jagen is geen existentiële drift meer om te overleven. Honger kan vandaag ethisch correct gestild worden, vlees is er in overvloed, en verwerkt wildbraad is volgens de WHO in dezelfde gifklasse ingedeeld als sigaretten, arseen of asbest, waarom in Canada de verkoop van jagerswildvlees in restaurants en winkels verboden is. Wie doden als «passie» omschrijft en dieren met appels vergelijkt, documenteert vooral één ding: dat het eigen referentiekader voor ethiek en empathie allang is verschoven.

Meer hierover: De hobbyjager in de 21e eeuw en De jachtakte

Het wildhoeder-model: wat het oplevert en wat het kost

Wat vroeger in Genève door meer dan 400 hobbyjagers slecht werd gedaan, doen tegenwoordig 11 boswachters die drie voltijdbanen delen, waarvan er slechts één nodig is voor jachtgerelateerde activiteiten. Professioneel opgeleide boswachters onderscheiden zich van hobbyjagers niet alleen in opleiding, maar in de fundamentele motivatie: zij beheren geen jachtprivileges, maar beschermen wilde dieren en grijpen alleen in waar dat ecologisch, vanuit dierenwelzijn of veiligheidstechnisch verantwoord is.

De concrete voordelen van het boswachtermodel in de praktijk:

Het geweldsmonopolie ligt bij de staat, niet bij particuliere jachtverenigingen
Afschot gebeurt professioneel, 's nachts, met lichtversterkers: 99,5 procent van de geschoten dieren is onmiddellijk dood, geen stress door nazoeken, geen gewonde dieren
Wilde dieren worden meer overdag actief, beter zichtbaar en voor de bevolking beleefbaar
Geen drijfjachten, geen drukjachten, geen holenjachten, geen valjachten
Minder wildongevallen, omdat dieren rustiger en overdag actief zijn
Minder bosschade, omdat predatoren niet meer worden gedecimeerd
Geen loodverontreiniging van de bosbodem
Geen illegale hoogzitten, geen schietlawaai, geen jachtinfrastructuur in de natuur
Boswachters mogen tijdens het werk geen alcohol gebruiken
Inkomsten door staatsverkoop van wildbraad aan de bevolking

Meer hierover: Initiatief eist «boswachters in plaats van jagers» en Dossier: Genève en het jachtverbod

Wat zou moeten veranderen

Systeemwijziging naar professioneel wildbeheer: Kantons schaffen de militiejacht stapsgewijs af en vervangen die door door de staat aangestelde, professioneel opgeleide boswachters volgens het Genève-model. Modelvoorstel: Professionalisering van de jacht: boswachters in plaats van hobbyjagers
Federale rechtelijke verduidelijking: geen kanton hoeft te laten jagen: De bond verduidelijkt in een boodschap of verordening dat kantons het recht hebben om volledig af te zien van de hobbyjacht en professioneel wildbeheer in te voeren.
Onafhankelijke totale kostenberekening van de hobbyjacht: De bond geeft opdracht voor een onafhankelijk onderzoek dat alle externe kosten van de hobbyjacht in kaart brengt: bossubsidies, wildongevalkosten, administratie, gerechtelijke procedures, ecologische gevolgschade. Het resultaat wordt vergeleken met de kosten van professionele boswachtermodellen.
Afschotplanning op wetenschappelijke grondslag: Elke afschot vereist een ecologische rechtvaardiging. Algemene afschotvergunningen zonder contingent en zonder gesloten seizoen, met name voor de vos, worden afgeschaft. Modelvoorstel: Wetenschappelijk onderbouwde afschotplanning
Bescherming van predatoren: Het afschot van wolf, lynx, beer en vos wordt teruggebracht tot het wetenschappelijk onderbouwde minimum. Predatoren worden erkend als ecologische regulerende prestatie en niet behandeld als concurrentie voor de hobbyjacht.
Transparantieplicht voor jachtstatistieken: Kantons publiceren jaarlijks volledige gegevens over afschoten, foutieve afschoten, nazoekacties, jachtongevallen en boetes tegen hobbyjagers. Modelvoorstel: Transparante jachtstatistiek
Pilotprojecten voor wildhoeder-modellen in andere kantons: Minstens drie kantons starten pilotprojecten voor professioneel wildbeheer naar Geneefs voorbeeld, met wetenschappelijke begeleiding en publieke evaluatie.

Argumentenlijst voor discussies: de 10 meest voorkomende beweringen

«Zonder jagers zijn er te veel wilde dieren.» JagdSchweiz heeft zelf schriftelijk vastgelegd dat wildpopulaties zich in het cultuurlandschap vanzelf reguleren. Het Nationaal Park Engadin en het kanton Genève bewijzen al decennialang dat stabiele populaties mogelijk zijn zonder militiejacht.

«Jagers doen aan natuurbescherming.» In de milieuranglijst bezetten hobbyjagers de laatste plaats. Na decennia met hobbyjagers bestaat er in het kanton Zürich geen enkel door het BAFU erkend wildbeschermingsgebied.

«De jacht is een eeuwenoude traditie.» Slavernij en gladiatorengevechten waren ook eeuwenoude tradities. De ouderdom van een praktijk is geen argument voor de ethische rechtvaardiging ervan.

«Jagers voorkomen wildschade.» De voornaamste veroorzaker van bosschade en wildvraat is de jachtdruk zelf: deze drijft wilde dieren het bos in en in de nacht. Waar predatoren aanwezig zijn, neemt de vraat af.

«De jacht is noodzakelijk tegen ziekten.» Hondsdolheid werd verslagen door vaccinatie-aas, niet door vossenjacht. Vossenjacht verhoogt aantoonbaar de verspreiding van de vossenlintworm en de ziekte van Lyme.

«Jagers financieren zichzelf.» De externe kosten, bossubsidies, schade door wildongevallen, administratieve lasten en gerechtskosten komen volledig ten laste van de samenleving.

«Het Geneefse model is niet overdraagbaar.» Genève is een dichter bevolkte en intensiever voor landbouw gebruikte kanton dan veel patentjacht-kantons. Als het model daar werkt, is er geen structureel argument tegen dat het elders eveneens werkt.

«Wildhoeders zouden te duur zijn.» Het Geneefse model kost één miljoen frank per jaar. Dat is minder dan de kosten van wildongevallen in één enkel jaar in Zwitserland.

«Jagers hebben recht op hun traditie.» Geen enkele kanton is volgens het federale recht verplicht om in de jacht te voorzien. Het recht om wilde dieren op andermans grond te doden is een historisch gegroeid privilege, geen grondrecht.

«Zonder jagers zijn er meer wildongevallen.» Het tegendeel is waar: schichtige, nachtactieve wilde dieren onder jachtdruk veroorzaken meer wildongevallen. Dagactieve, rustige wilde dieren in jachtvrije gebieden zijn zichtbaarder en daarmee minder ongevalsgevoelig.

Quicklinks

Bijdragen op Wild beim Wild:

Verwante dossiers:

Onze ambitie

De hobbyjacht is geen natuurbeschermingssysteem. Het is een historisch gegroeid gebruiksmodel dat opereert met verantwoordelijkheidsretoriek, daar waar institutionele verantwoordelijkheid structureel ontbreekt. Ze produceert de problemen voor de oplossing waarvan ze zich als onmisbaar presenteert, en belast daarbij de gemeenschap, de wilde dieren en de rechtsstaat. De systeemwijziging naar professionele wildbeheerders is geen radicalisme. Het is een aanpassing aan de stand van wetenschap, ethiek en democratische controle, en een gebod van eerlijkheid tegenover allen die geen afschot willen en toch door een bewapende vrijetijdslobby worden meegedragen. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe studies, cijfers of politieke ontwikkelingen dit vereisen.

Meer over het thema hobbyjacht: in ons dossier over de jacht bundelen we factchecks, analyses en achtergrondrapporten.