Lage melkprijzen belemmeren innovatie

Om de melkopbrengst te maximaliseren, worden melkkoeien kort na de geboorte hun kalveren afgenomen.

Zürcher Tierschutz roept de overheid en de sector op om diervriendelijke moeder-kalfhouderij te bevorderen – zodat er voor koeien, kalveren en boeren een happy end komt.

De melkkoe lijdt: als kalf onder de scheiding van de moeder, als koe onder het verlies van haar kalveren, als landbouwdier onder de hoge productie en de gezondheidsschade die daarmee gepaard gaat. De huidige intensieve melkproductie functioneert alleen met veel krachtvoer en antibiotica.

In «Tyra – het verhaal van een Zwitserse melkkoe» toont Zürcher Tierschutz een weg waarop het trieste lot van de melkkoe kan veranderen: door haar moeder te laten zijn.

De diervriendelijkste melk komt uit moeder-kalfhouderij

Meestal wordt melkkoeien kort na de geboorte het kalf afgenomen. Maar innovatieve boeren laten kalveren bij hun moeders drinken en melken hen toch – want de koeien van vandaag geven meer melk dan een kalf nodig heeft.

Dit is de diervriendelijkste vorm van melkproductie. De scheidingsstress na de geboorte vervalt, koe en kalf ontwikkelen een intense band. Het kalf profiteert van de nabijheid van de moeder: het wordt gelikt, gezoogd, beschermd en leert natuurlijk sociaal gedrag. Zo ontwikkelen de kalveren ook geen gedragsstoornissen zoals het wederzijds zuigen.

Nadja Brodmann van Zürcher Tierschutz

Geen preventieve antibiotica

Minder stress betekent ook betere gezondheid en minder medicijnen voor koe en kalf. De kalveren blijven minstens drie maanden bij hun moeders en profiteren daarbij verder van de bescherming door maternale antilichamen. Traditioneel zouden kalveren al in de eerste levensweken naar een opfok- of mestbedrijf worden vervoerd. Door de stress van de scheiding en het transport lopen ze een inzinking van het immuunsysteem op en worden ze tegelijk op de nieuwe plek geconfronteerd met vreemde ziektekiemen. Dit systeem functioneert alleen doordat alle kalveren preventief met antibiotica worden behandeld.

Het addertje onder het gras

De moeder-kalfhouderij (MuKa-houderij) is uitstekend voor de dieren, maar vergt veel van het management. Volgens hochrekeningen van het Thünen-Institut (DE) kan een MuKa-bedrijf tot wel 1.600 liter oftewel zo'n 20% minder melk per koe en lactatie melken – enerzijds omdat de kalveren een deel van de melk drinken, anderzijds omdat sommige koeien tijdens het melken een deel achterhouden. Bij een kudde van 20 koeien komt dat neer op ongeveer CHF 20.000 en bij biologische melk tot wel CHF 25.000 minder inkomsten per jaar. Om dit verlies te verkleinen, is nog veel onderzoek nodig. Van de ongeveer 19.000 Zwitserse melkveebedrijven zijn er momenteel dan ook maar 13 MuKa-bedrijven.

Lage melkprijzen belemmeren innovatie

Sinds 1990 is de melkprijs met ongeveer 40 rappen gedaald. Boeren krijgen tegenwoordig nog maar 60 rappen per liter melk. Schokkend: het prijsaandeel van de boeren is sinds 1950 gedaald van 81% naar 37%, terwijl dat van de melkverwerkers is gestegen van 19% naar 63%. Terwijl de laatstgenoemden profiteren van buitensporige marges, kunnen de producenten nauwelijks nog kostendekkend werken. Brodmann bekritiseert de oneerlijke melkprijzen op de rug van de boeren: «De innovatieve MuKa-houderij maakt onder deze omstandigheden geen kans. Momenteel kan MuKa-houderij alleen rendabel zijn met directe verkoop, wat voor afgelegen bedrijven echter lastig is.«

MuKa-houderij stimuleren via directe betalingen

Het landbouwbudget omvat ongeveer 1 miljard Zwitserse frank voor marktondersteuning en ongeveer 2,8 miljard voor directe betalingen aan boerenbedrijven, waarvan slechts 10% naar dierenwelzijnsbijdragen gaat. «Dit is een schokkende wanverhouding«, merkt Brodmann kritisch op. Uit een enquête bij het Landbouwrapport 2019 bleek dat Zwitserse dierlijke producten de voorkeur krijgen – omwille van het milieu, het dierenwelzijn en de boeren. Als Zwitserland dit concurrentievoordeel wil behouden, is een herverdeling binnen het landbouwbudget nodig en meer directe betalingen ten gunste van vooruitstrevende, innovatieve veehouderijprogramma's zoals de moeder-kalfhouderij. «Dit is de sleutel om het dierenwelzijn in Zwitserse koeienstallen te verbeteren, het antibioticagebruik bij koeien en kalveren te verminderen en een happy end te bewerkstelligen voor de melkkoeien, hun kalveren en ook de boeren«, aldus Brodmann.