De Noorse wolf is uitgestorven

De wolven die tegenwoordig in Noorwegen en Zweden leven, zijn eigenlijk Finnen, zo blijkt uit uitgebreide studies naar hun erfelijk materiaal.

Recreatieve jagers hebben de oorspronkelijke Noorse wolvenpopulatie in het wild rond 1970 uitgeroeid.

«De oorspronkelijke Noors-Zweedse Wolven hadden waarschijnlijk geen genetische verwantschap met de huidige wolven in Noorwegen en Zweden», zegt Hans Stenøien, directeur van het Universiteitsmuseum van de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU).

Stenøien is de hoofdauteur van een nieuw rapport dat de genetische samenstelling van de Noors-Zweedse wolvenpopulatie veel gedetailleerder onder de loep neemt dan tot nu toe het geval was.

«We hebben de grootste genetische studie naar wolven ter wereld uitgevoerd», zegt Stenøien.

Dit is onderdeel van een uitgebreid rapport over de wolf in Noorwegen, dat het Noorse parlement (Storting) in 2016 in opdracht gaf. Maar op dat moment waren de echte Noors-Zweedse wolven al vele jaren verdwenen.

«Toegegeven, sommige van de oorspronkelijke Noors-Zweedse wolven zijn nog te vinden in dierentuinen buiten Noorwegen. Maar onze huidige wolven zijn niet nauw met hen verwant», zegt Stenøien.

Verdwenen en teruggekeerd

De wolf kwam naar Noorwegen toen het ijs zich ongeveer 12.000 jaar geleden terugtrok. Maar rond 1970 verdween hij uit het Noorse landschap en waarschijnlijk ook uit Zweden. Vooral de hoge jachtdruk en conflicten met de landbouw droegen bij aan de achteruitgang van deze wilde dieren.

Toch heeft de soort zich blijkbaar rond 1980 opnieuw gevestigd. Tegenwoordig zwerven er meer dan 400 wolven door het grensgebied tussen Noorwegen en Zweden. Zij worden beschouwd als één gezamenlijke populatie.

Vroeger deden er geruchten de ronde dat wolven uit dierentuinen in de Noorse wildernis waren losgelaten, maar dat lijkt niet te kloppen. In elk geval kan het niet gaan om wilde dieren uit de oorspronkelijke Noorse wolvenpopulatie. In plaats daarvan lijken Finse wolven hun leefgebied te hebben uitgebreid.

«De huidige wolven in Noorwegen en Zweden stammen hoogstwaarschijnlijk af van wolven die uit Finland zijn ingetrokken», zegt professor Stenøien.

Waar de wolven in Finland vandaan komen, is niet helemaal zeker, maar toch lijken ze Fins te zijn.

Wolven bedreigd door sterke inteelt

Op het eerste gezicht tegenstrijdig: de wolven in Noorwegen en Zweden verschillen genetisch van de wolven die vandaag in Finland leven. Dit is echter geen goed nieuws en ook geen teken dat Noorwegen een zelfstandige wolvenpopulatie heeft.

«We hebben geen aanwijzingen gevonden voor bijzondere of unieke genetische aanpassingen bij Noors-Zweedse wolven», zegt Stenøien.

In plaats daarvan is de reden voor de genetische verschillen veel minder onschuldig en ligt in de omvang van de wolvenpopulatie, die klein is en waarin er maar een beperkte instroom van nieuwe genen uit andere gebieden is.

Inteelt heeft ertoe geleid dat de wolven in Noorwegen en Zweden nu maar zeer weinig genetische variatie vertonen, zegt Stenøien.

Dat betekent waarschijnlijk dat de wilde wolven in de regio afstammen van een zeer klein aantal Finse dieren. Genetische defecten kunnen zich zo makkelijker van de ene generatie op de andere overdragen. Ongunstige genen worden door natuurlijke selectie niet effectief uitgeschakeld.

«Dit gebrek aan variatie maakt de wolven vatbaar voor verschillende ziekten en erfelijke aandoeningen», legt Stenøien uit.

Er bestaat een reëel gevaar dat de wolf in Noorwegen opnieuw uitsterft – niet alleen omdat hij deze keer bejaagd wordt, maar ook omdat inteelt de dieren minder weerbaar maakt. De recreatieve jacht verscherpt dit probleem nog verder.