Beren – tussen mythes, meningen en waarheden

beren en mensen kunnen samenleven, maar daarvoor zijn maatschappelijke aanpassingen nodig.

Dat is de kern van het eerste berensymposium van Zwitserland, dat vrijdag in Landquart werd gehouden.

Tijdens de bijeenkomst van het WWF en Pro Natura bespraken deskundigen uit Zwitserland, Italië en Slovenië de uitdagingen die gepaard gaan met de terugkeer van de beer naar Zwitserland. Nadat het laatste vrij levende exemplaar op 1 september 1904 in het Val S-charl in de Beneden-Engadin werd doodgeschoten, trekken sinds 2005 weer regelmatig beren uit Noord-Italië naar Graubünden.

Op het berensymposium toonde Claudio Groff van de bos- en wildbeheerdienst van de Noord-Italiaanse provincie Trentino zich volgens de milieuorganisaties overtuigd dat beren en mensen in de Alpen kunnen samenleven. Beslissend zijn de voorlichting van de bevolking, de oplossing van conflicten en de bereidheid om bepaalde kosten en ongemakken op de koop toe te nemen.

Alleen onopvallende beren maken een kans

Volgens de Graubündense jachtinspecteur maken alleen onopvallende en schuwe dieren kans om met de mens samen te leven. Voor probleemberen wordt het moeilijk. Onmisbaar bij de terugkeer van de beer is volgens Brosi de acceptatie door de lokale bevolking.

Volgens het WWF en Pro Natura werd op het symposium duidelijk dat de terugkeer van de beer maatschappelijke aanpassingen vereist. De bescherming van kuddes landbouwhuisdieren en bijenkasten, afvalbeheer en het weghouden van roofdieren bij woonkernen zijn de kernpunten voor het samenleven.

Of zulke aanpassingen slagen, hangt minder af van de beer, zijn biologie of zijn eisen aan het leefgebied, dan wel «van onze beelden en onze wil», schrijven het WWF en Pro Natura.

Beslissend is de beer in onze hoofden

Sinds 2005 zijn minstens elf beren naar Zwitserland getrokken. Enkele daarvan zorgden voor grote ophef. Andere gingen onopgemerkt hun weg. Zeker is: er zullen nog meer beren naar Zwitserland komen. Hoe kan de terugkeer van dit inheemse wilde dier zo «maatschappelijk aanvaardbaar» mogelijk verlopen? Dat bespraken internationale berendeskundigen, Zwitserse Wildbeheerder en natuurbeschermers vandaag op het berensymposium van Pro Natura en WWF Zwitserland in Landquart.

De «Blick» doopte de eerste beer in 2005 «Lumpaz», rakker. De welwillendheid in de media was destijds groot jegens de eerste beer die 100 jaar na de uitroeiing weer over Zwitsers grondgebied liep. De stemming in het Puschlav in 2013, toen M13 zich dicht bij nederzettingen waagde, was – ter plaatse en in de «Blick» – aanzienlijk agressiever.

Deze twee uitersten laten bij wijze van voorbeeld de breedte zien van de maatschappelijke reacties op de beer in ons land. Het internationaal bezette vakcongres over de terugkeer van de beer in Zwitserland had tot doel beproefde oplossingen zakelijk te bespreken en zo wegen te wijzen naar een pragmatische omgang met dit inheemse wilde dier.

Claudio Groff van de bos- en wildbeheerdienst van de provincie Trentino (I), waar zo'n 50 beren leven, kan terugvallen op jarenlange ervaring. Voor hem is het duidelijk: «Beren en mensen kunnen samenleven in de Alpen. Doorslaggevend zijn de voorlichting van de bevolking en de oplossing van conflicten, evenals de bereidheid om bepaalde kosten en ongemakken op de koop toe te nemen.»

«Alleen onopvallende, schuwe dieren maken hoe dan ook een kans. Voor probleemberen wordt het moeilijk.» Dat is een van de conclusies tot nu toe die de Graubündense jachtinspecteur Georg Brosi op grond van zijn ervaringen trekt. Voor hem staat vast dat acceptatie door de lokale bevolking een centraal element is voor een terugkeer van de beer met zo min mogelijk conflicten.

De discussie over roofdieren is een symbool voor uiteenlopende perspectieven op de natuur, aldus prof. Stefan Forster, hoofd van het onderzoeksgebied Landschap en Toerisme aan de Zürcher Hochschule für angewandte Wissenschaften ZHAW. Voor sommige mensen betekent de terugkeer van dieren als de beer een beangstigend verlies van controle, voor anderen een romantische vorm van vrijheid en echtheid.

Op het berensymposium werd duidelijk dat de terugkeer van de beer maatschappelijke aanpassingen vereist. De bescherming van kuddes en bijenkasten, consequent afvalbeheer en het weghouden van de dieren bij nederzettingen zijn de kernpunten voor het samenleven. Of zulke aanpassingen slagen, hangt minder af van de beer, zijn biologie of zijn leefgebiedeisen dan van onze beelden en onze wil.

---

Gerelateerde dossiers en bijdragen:

• Dossier: De bruine beer in Zwitserland
• Dossier: Kuddebescherming in Zwitserland
• Dossier: jachtmythes
• Dossier: Het wildbeheerdermodel
• Dossier: Jacht en biodiversiteit
• Actief worden